თენგიზ ვერულავა – Tengiz Verulava

თენგიზ ვერულავა – ”რატომ ვუსწრებთ/ჩამოვრჩებით გერმანიას, ანუ რატომ ვერ გადავა ძროხა მდინარეს”

http://www.azrebi.ge

“არ უნდა გვეგონოს, რომ მხოლოდ დრო არის საკმარისი განკურნებისთვის, რადგან კურნებას დრო კი არ მოიტანს, არამედ მთავარია ნება და არჩევანი მისი, რომელსაც სურს მოიქცეს და ისწრაფვის, განიკურნოს თავი”.

გრიგოლ ნოსელი

მთავარია ნება. ნება უსხლტება სივრცის, დროისა და მიზეზობრიობის ფორმებს და განვითარების უმთავრესი განმსაზღვრელია.

ამაში ჩინეთში ყოფნისას დავრწმუნდი. ჩინეთის შესახებ ბევრი რამ მქონდა წაკითხული, მაგრამ თვალით ნანახმა ყველაფერს გადააჭარბა. მინისა და ბეტონის ცათამბჯენების ნახვისას თავი ნიუ-იორკში გეგონება. მითხრეს, რომ ამ ულამაზესი შენობების დაპროექტებას ჩინელები მხოლოდ უცხოელ არქიტექტორებს ანდობენო.

2010 წელს ჩინეთმა იაპონიასაც გაუსწრო და მთლიანი შიდა პროდუქტის მიხედვით მსოფლიოში მეორე ადგილზე გადმოინაცვლა. ცხადია, ეკონომიკური სიძლიერის უპირველესი ნიშანი ქვეყნის მთლიანი შიდა პროდუქტია და ამ მაჩვენებლით მან უკვე სძლია საფრანგეთს, ბრიტანეთსა და გერმანიას, მაგრამ ჩინეთი დღემდე მაინც ღარიბ ქვეყნად რჩება. ერთ სულ მოსახლეზე შემოსავლით იგი ისეთ განვითარებად ქვეყნებსაც კი ჩამორჩება, როგორიცაა ნამიბია და თურქმენეთი. ცნობისათვის, ერთ სულ მოსახლეზე წლიური შემოსავალი ჩინეთში 6.000 დოლარს შეადგენს, აშშ-ი 39.000 დოლარს, ხოლო ევროკავშირში 33.400 დოლარს.

ასე რომ, ჩინეთს კიდევ გრძელი გზა აქვს გასავლელი. მაგრამ ქვეყნის სტაბილური ზრდის ნება აღნიშნულის მიღწევის იმედს იძლევა.

მთავარი რომ ნებაა, ამაში არამარტო ცათამბჯენებით და ქალაქებში არსებული უჩვეულო სისუფთავით დავრწმუნდი. უნივერსიტეტის ერთ-ერთი ლექტორი იოგა იყო და გაოცებული მივშტერებოდი თუ როგორ ახდენდა გრავიტაციის დაძლევას და ნივთების და საგნების საოცარი სიზუსტით გადაადგილებას. სხვა რითი უნდა ახსნა ეს ფენომენი, თუ არა ადამიანის ნებელობის უმაღლესი გამოვლინებით. მხოლოდ ასეთ ნებელობას შეუძლია კალაპოტი შეუცვალოს არამარტო მდინარეს, ქვეყნის განვითარების ხაზსაც კი და იგი მოაქციოს სწორ გზაზე.

ახლახანს, “ფრეზერის ინსტიტუტმა” მსოფლიო ეკონომიკური თავისუფლების მოხსენება (Economic Freedom of the World: 2010 Annual Report) გამოაქვეყნა, რომლის თანახმად, საქართველო ეკონომიკური თავისუფლების ინდექსის მიხედვით წინა წელთან შედარებით 22 პოზიციით დაწინაურდა და 141 ქვეყანას შორის 23 ადგილი (7,47 ქულით) დაიკავა. ამით საქართველომ მსოფლიოს საუკეთესო ოცეულში, ძირითად თავისუფალი ქვეყნების ჯგუფში გადმოინაცვლა. გასულ წელს გამოცემულ აღნიშნულ რეიტინგში, საქართველო 45-ე ადგილს (7,24 ქულით) იკავებდა.

მსოფლიო ეკონომიკური თავისუფლების მოხსენებას ფრეზერის ინსტიტუტი ყოველწლიურად აქვეყნებს. 2010 წლის მოხსენებაში ქვეყნების ეკონომიკური თავისუფლების ინდექსი 2008 წლის მონაცემებითაა დათვლილი. მსოფლიო ეკონომიკური თავისუფლების რეიტინგში საქართველო უსწრებს ისეთ ქვეყნებს, როგორიცაა: გერმანია (24-ე ადგილი), ლიტვა (33), ბულგარეთი (36), ესპანეთი (39), ბელგია (43), სომხეთი (50), ლატვია (55), საბერძნეთი (60), იტალია (66), რუსეთი (84), აზერბაიჯანი (93) და სხვა. რეიტინგში პირველ ადგილზე ჰონგკონგი იმყოფება, შემდეგ მოდის სინგაპური, ახალი ზელანდია, აშშ და ასე შემდეგ. შეიძლება ითქვას, ყოფილ საბჭოთა სივრცეში საქართველო ლიდერია, რადგან მასზე უკეთეს შედეგებს მხოლოდ ესტონეთი აჩვენებს. ლიტვა და ლატვიამ შესაბამისად 33 და 55 ადგილზე გადმოინაცვლეს.

მიუხედავად იმისა, რომ მსოფლიოში ეკონომიკური თავისუფლების შემცირება შეიმჩნევა, რაც მსოფლიო ეკონომიკური კრიზისითაა გამოწვეული, საქართველო ერთ-ერთ იმ ქვეყანათა რიგში აღმოჩნდა, სადაც ეკონომიკური თავისუფლების დონემ კიდევ უფრო წინ წაიწია. ანგარიშის მიხედვით, 88 ქვეყანამ შეამცირა თავისი ეკონომიკური თავისუფლება და მხოლოდ 35-მა ქვეყანამ გააუმჯობესა.

რამდენად საჭიროა ეკონომიკური თავისუფლების პოლიტიკა?

ცხადია, რომ ბაზარს ერთ მოსაზღვრულ ტერიტორიაზე ვერ განავითარებ, ვერც შიდა კონკურენცია გიშველის. ეკონომიკურ ზრდას ბევრად განაპირობეს მეზობელ ქვეყნებთან კონკურენტული სავაჭრო ურთიერთობები. ქართულ ფილმ “ჭირვეული მეზობლებ”-ში, ერთმანეთს გადაკიდებული მეზობლები, კოლმეურნე ბრიგადირები, ამირანი და გრამიტონი ფრონტის დასახმარებლად გამართულ შეჯიბრში ერთმანეთს ეცილებიან. თითოეული ცდილობს, ბრძოლის ველზე მყოფ მეომრებს სხვაზე მეტი დახმარება გაუგზავნოს. ასეთი ჭირვეული მხარეებისგან შედგება მსოფლიო ბაზარი, და რაც მეტია შეჯიბრი, მით მეტია დოვლათი. მაგრამ გრამიტონს და ამირანს ტანკები არ უყენიათ ღობესთან, რომ ინდაურებს დაუმიზნონ. აქ კი რა განვითარებაზე და მეზობელთან თავისუფალ საბაზრო კონკურენციაზე უნდა იფიქრო, როდესაც იმავე მეზობელს ქვეყნის 20 %-ზე მეტი აქვს დაპყრობილი.

თავისუფალი ბაზრის განვითარებას მეზობლების ეკონომიკური მდგომარეობაც უწყობს ხელს, რადგან რაც უფრო მდიდარია, მით უფრო მეტია ინვესტიციების განხორციელება. არც ამ მხრივ ვართ განებივრებულები. ჩვენი მეზობლები არც კარგი კონკურენტები არიან, და არც იმდენად მდიდრები, რომ ინვესტიციები განახორციელონ.

არც მსოფლიო ბაზარზე შესვლაა მთლად იოლი საქმე, არც ჩვენი საერთო განათლებაა სახარბიელო და არ შეესაბამება მსოფლიო კონკურენციის დონეს. მოსახლეობის უმეტესი ნაწილი ღარიბია, რაც ასევე ასუსტებს საწყის ეკონომიკურ პირობებს.

ამ გარემოებების გამო, საქართველოს არ აქვს არანაირი სხვა გზა ვიდრე რადიკალური ლიბერალური პოლიტიკა.

ზოგიერთი თვლის, რომ ეკონომიკური თავისუფლების ინდექსით ყველაზე მაღალ ადგილზე ისეთი ქვეყნებია, რომლებიც არც გამოირჩევიან დემოკრატიის მაღალი დონით (მაგ., სინგაპური, ჰონგ კონგი). მაგრამ პირველ ათეულში ამ ორი ქვეყნის გარდა შედის ახალი ზელანდია (2 ადგილი), შვეიცარია (3 ადგილი), აშშ (6 ადგილი) და სხვა დემოკრატიული ქვეყნები, რომელთა გვერდით ყოფნა ნამდვილად არ აწყენდა საქართველოს.

დემოკრატია უმრავლესობის მმართველობაა, რაც გარდამავალი ეკონომიკის ქვეყნებისთვის დამახასიათებელი პოპულისტური ტენტენციების გამო (გახსოვთ ალბათ უფასო წყალი, ელექტოენერგია, ჯანდაცვა და ა.შ.), გარკვეულ საშიშროებას უქმნის თავისუფალი საბაზრო ეკონომიკის განვითარებას. ამ დროს, არაფერი ისე არ იცავს ადამიანის უფლებებს, როგორც თავისუფალი საბაზრო ეკონომიკა, რადგან მხოლოდ ასეთ სისტემაშია ადამიანი გადაწყვეტილების მიღებაში თავისუფალი და საკუთარ არჩევანზე პასუხისმგებელი.

რით არის ჩვენთვის საინტერესო “ფრეზერის ინსტიტუტის” ეკონომიკური თავისუფლების ინდექსი?

1. ხარჯები, გადასახადები და საწარმოები;
2. სამართლებრივი სტრუქტურა და საკუთრების უფლების დაცვა;
3. მდგრადი ვალუტის ხელმისაწვდომობა;
4. საერთაშორისო ვაჭრობის თავისუფლება;
5. კრედიტების, შრომისა და ბიზნესის რეგულირება.

ქვეყნის ეკონომიკური თავისუფლების დონეს ადგენენ ხუთ ძირითად სფეროში:

ეკონომიკური თავისუფლების დონის გასაზომად გამოიყენება 41 კრიტერიუმი და ქვეკრიტერიუმი და ფასდება 10 ქულიანი სისტემით.

პირველი პარამეტრი, ხარჯები, გადასახადები და საწარმოები, გულისხმობს სახელმწიფო აპარატის ზომას, ქვეყანაში სახელმწიფო დანახარჯების წილის შემცირებას. ამ მხრივ, მაჩვენებელი 7.36-დან 7.68 ქულამდე აიწია (26 ადგილი);

მეორე პარამეტრი ეხება სახელმწიფოს სამართლებრივ სტრუქტურას და ქვეყანაში საკუთრების უფლებების დაცვის მექანიზმებს. მაჩვენებელი 5.3 ქულიდან 5.07 ქულამდე შემცირდა (88 ადგილი);

მესამე პარამეტრი, მდგრადი ვალუტის ხელმისაწვდომობა, გულისხმობს ფულადი სისტემის სტაბილურობას, ინფლაციის დაბალ დონეს. მაჩვენებელი 8.3-დან 9.8 ქულამდე აიწია (38 ადგილი);

მეოთხე პარამეტრი გულისხმობს საერთაშორისო ვაჭრობის თავისუფლებას, მის ზრდას, საერთაშორისო ვაჭრობის ზრდას, სავაჭრო ბარიერების, ბიზნესის რეგულირების ბიუროკრატიული დანახარჯებისა და პროცედურების შემცირებას, ბიზნესის დაწყების გამარტივებას. მაჩვენებელი 7.7 ქულიდან 7.73 ქულამდე დაიწია (16 ადგილი);

მეხუთე პარამეტრი, კრედიტების, შრომისა და ბიზნესის რეგულირება, 7.7-დან 7.81 ქულამდე აიწია (23 ადგილი);

როგორც ვხედავთ, მოცემული 5 პარამეტრიდან საქართველომ მაჩვენელები გაიუმჯობესა პირველ, მესამე და მეოთხე პარამეტრებში.

ამ წერილის მკითხველმა შესაძლოა გაკვირვება გამოხატოს და ეჭვი შეეპაროს რეიტინგის რეალურობაშიც და სამართლიანობაშიც და იგი ბლეფად ჩათვალოს. თუ მსოფლიო საუკეთესო ოცეულს მივუახლოვდით, მაშინ რატომ არ ვგრძნობთ თავს უკეთესად ვიდრე გერმანია ან იაპონია?

ეკონომისტისათვის პასუხი ნათელია, თუნდაც ზემოთ მოყვანილი ჩინეთის მაგალითზე. ჩინეთიც ასევე უსწრებს იაპონიას და მსოფლიოში მეორე ადგილზეა, მაგრამ მეორე მხრივ მაინც ღარიბი ქვეყანა ჰქვია.

თუ საქართველოს შევადარებთ ეკონომიკური თავისუფლების ინდექსის მიხედვით დაბლა მდგომ ქვეყნებს, ვნახავთ, რომ მთლიანი შიდა პროდუქტი ერთ სულ მოსახლეზე საქართველოში 4.896 აშშ დოლარია, მაშინ როდესაც ბელგიაში (რეიტინგის მიხედვით 43 ადგილი) ეს მაჩვენებელი 34,493 აშშ დოლარია, სომხეთში (რეიტინგის მიხედვით 50 ადგილი) – 6.070 აშშ დოლარი, ლატვიაში (რეიტინგის მიხედვით 55 ადგილი) – 17.100 აშშ დოლარი, აზერბაიჯანში (რეიტინგის მიხედვით 93 ადგილი) – 8.765 აშშ დოლარი, რუსეთში (რეიტინგის მიხედვით 84 ადგილი) კი 16.139 აშშ დოლარია.

მთლიანი შიდა პროდუქტის ზრდა საქართველოში 2 პროცენტზეა დაფიქსირებული, მაშინ როდესაც ეკონომიკური თავისუფლების ინდექსის მიხედვით დაბლა მდგომ ქვეყნებში, მაგალითად, სომხეთში ეს მაჩვენებელი 6.8 პროცენტს, რუსეთში 7.3 პროცენტს, ხოლო აზერბაიჯანში 10.8 პროცენტს შეადგენს.

არის კიდევ ერთი გარემოება, რომლითაც შესაძლებელია პასუხი გაეცეს ზემოაღნიშნულ კითხვას. ეკონომიკური თავისუფლების ინდექსი უამრავ სტატისტიკურ ინფორმაციას და კვლევებს ეყრდნობა. ამ ინფორმაციას ამუშავებენ და გამოჰყავთ საშუალო სიდიდე, მაგალითად 7,5 ქულა. საშუალო სიდიდე შეიძლება შევადაროთ მდინარის საშუალო სიღრმეს. მდინარის სიღრმე არასოდეს არ არის სწორი და თანაბარი. ჩვეულებრივ, მდინარე ზოგან უფრო ღრმაა, ზოგან კი, პირიქით. ამიტომაც გვატყუებს სიღრმის საშუალო მაჩვენებელი და გვგონია, რომ ძროხა მდინარის ასეთ გასაშუალებულ მაჩვენებელს თავისუფლად გადალახავს.

სწორედ ასეთი ღრმულებია ეკონომიკური თავისუფლების ინდექსის 5 პარამეტრიდან ის 2 პარამეტრი, რომელშიც საქართველოს სხვა ქვეყნებთან შედარებით დაბალი მაჩვენებელი აქვს. კერძოდ: სამართლებრივი სტრუქტურა და საკუთრების უფლების დაცვა (II პარამეტრი) და კრედიტების, შრომისა და ბიზნესის რეგულირება (V პარამეტრი).

მათეს სახარების მიხედვით, მაცხოვარს გადაცურვაც არ დასჭირვებია, ისე გაიარა, ფეხით წყალზე. ამის ახსნაც ნებელობის უმაღლეს გამოვლინებაშია. ძენ-ბუდიზმის დამაარსებელმა ინდოელმა პრინცმა ბოთჰი თჰარმამაც გაიარა მდინარეზე. მაგრამ არც ბოთჰი თჰარმას გადაუცურია მდინარე უცებ. ლეგენდის მიხედვით, ბოთჰი თჰარმა შაოლინის მონასტერში ცხრა წელიწადი მედიტირებდა კლდეზე.

ვერ გეტყვით, რამდენი წელიწადი დასჭირდება საქართველოს, რომ ის ღრმულებიც ამოავსოს, რაშიც ჩავარდნები აქვს და მდინარე გადაცუროს. მიუხედავად რეფორმების სწრაფი ტემპისა, შეუძლებელია მცირე დროში ეკონომიკის ისე განვითარება, რომ დასავლეთ ევროპას გავუტოლდეთ, რომელსაც ამ განვითარებისთვის 150 წელი დასჭირდა. მაგრამ დროზე მთავარი მაინც ნებაა. როგორც გრიგოლ ნოსელი იტყოდა:

“არ უნდა გვეგონოს, რომ მხოლოდ დრო არის საკმარისი განკურნებისთვის, რადგან კურნებას დრო კი არ მოიტანს, არამედ მთავარია ნება და არჩევანი მისი, რომელსაც სურს მოიქცეს და ისწრაფვის, განიკურნოს თავი”.

სწორედ ასეთ ნებაზეა დამოკიდებული ქვეყნის წინსვლა. ასეთ ნებას წარმოადგენს პრეზიდენტის მიერ გაცხადებული “ეკონომიკური თავისუფლების აქტი”, რომლის მთავარი არსია ახალი მაკონტროლებელი ორგანოების დაფუძნების დაუშვებლობა და გადასახადების გაზრდა რეფერენდუმის გარეშე. თუმცა ამ საკონსტიტუციო აქტის მიღებამდე ორივე პრინციპი დაირღვა: ევროკავშირის მოთხოვნით შეიქმნა ანტიმონოპოლიური სამსახური და რამდენიმე დასახელების პროდუქციაზე საბაჟო გადასახადი გაიზარდა.

სახელმწიფოს მხრიდან ზედმეტი რეგულირება უფრო ამუხრუჭებს ეკონომიკურ განვითარებას. ბაზრების ბევრ ნაწილში სწორედ ზედმეტი რეგულირების გამო არ არსებობს ჯანსაღი კონკურენცია, რის გამოც მოსახლეობა იძულებულია მაღალ ფასებში იყიდოს საქონელი ან მომსახურება. ამის კარგი მაგალითია, მობილური კავშირგაბმულობა, ენერგეტიკა, რომლებიც ყველაზე მეტად რეგულირებული სფეროებია, მაგრამ მაინც არაა იაფი.

დღეს ბევრი ექსპერტი გამოთქვამს შიშს, რომ ეკონომიკური თავისუფლების აქტის დამტკიცებამდე საქართველოს მთავრობა ცდუნებას ვერ გაუძლებს და ისეთ ცვლილებებს განახორციელებს, რომლებიც ქვეყანაში ეკონომიკური თავისუფლების განვითარებას კიდევ უფრო შეაფერხებს. ვარაუდობენ ბიზნესში მთავრობის ჩარევის გაზრდაზე, კერძოდ, შრომის კანონმდებლობის გამკაცრებაზეც, რომელიც ერთ-ერთი ყველაზე ლიბერალურია მთელ მსოფლიოში.

ნება გამორიცხავს შიშს და დაეჭვებას. სახელმწიფოს არ უნდა შეეშინდეს მოკლევადიან პერსპექტივაში საზოგადოებისათვის მტკივნეული, მაგრამ მომავალში საზოგადოებისთვისავე მომგებიანი განაცხადის გაკეთების. ამისთვის კი საჭიროა, ერთხელ გაცხადებული ნების თანმიმდევრული მიყოლა.

გაიხსენეთ ქრისტეს მოწაფე, წყალზე გავლა რომ განიზრახა, შემდეგ ეჭვი შეიტანა ასეთ სასწაულში და უმალ წყალში ჩავარდა.

წყარო: http://www.azrebi.ge

NEWS RELEASE

Recession caused global decrease in economic freedom; Georgia rated 23 overall

September 20, 2010

Tbilisi, Georgia

Georgia ranked 23, in the Economic Freedom of the World: 2010 Annual Report, released today New Economic School – Georgia
Last year, Georgia ranked 42.

Decisions of 2004-2008 made Georgia one of the leading reforming nations in the world, recognized by this and other major researches of economic freedoms and business environment. Despite of world’s negative trend towards decreasing of economic freedom, Georgia made next steps for more economic freedoms, more specifically introducing Financial Act, which promised new better conditions for financial sector businesses.

This year’s report shows that economic freedom experienced its first global downturn in a quarter century, with the average score falling to 6.67 in 2008 (the most recent year for which data is available) from 6.74 in 2007. Of the 123 countries with economic freedom rankings dating back to 1980, 88 (71.5 per cent) saw their rankings decrease while only 35 (28.5 per cent) recorded increases.

“In response to the economic decline of 2008, many countries opted for perverse credit expansion and regulatory policies, damaging economic freedom and hindering future growth,” said Gia Jandieri “Even in the wake of recession, the quality of life in nations with free and open markets is vastly superior to that of countries with government-managed economies.”

The report ranks Hong Kong number one, followed by Singapore and New Zealand. Zimbabwe once again has the lowest level of economic freedom among the 141 jurisdictions included in the study, followed by Myanmar, Angola, and Venezuela.

The annual peer-reviewed Economic Freedom of the World report is produced by the Fraser Institute, Canada’s leading public policy think-tank, in cooperation with independent institutes in 80 nations and territories.

The Economic Freedom of the World report uses 42 different measures to create an index ranking countries around the world based on policies that encourage economic freedom. The cornerstones of economic freedom are personal choice, voluntary exchange, freedom to compete, and security of private property. Economic freedom is measured in five different areas: (1) size of government, (2) legal structure and security of property rights, (3) access to sound money, (4) freedom to trade internationally, and (5) regulation of credit, labor, and business.

Research shows that individuals living in countries with high levels of economic freedom enjoy higher levels of prosperity, greater individual freedoms, and longer life spans. This year’s report also contains new research showing the impact of the economic freedom on rates of unemployment and homicide.

“Commitment to economic freedom is a common theme among the world’s most prosperous nations. While residents of these countries enjoy the highest standards of living and the most personal freedoms, people in countries at the bottom of the rankings are typically impoverished and subject to oppressive governments that recognize few—if any—individual rights or freedoms,” said Gia Jandieri

The full report is available at www.freetheworld.com

Georgia scores in key components of economic freedom (from 1 to 10 where a higher value indicates a higher level of economic freedom): .7.47

• Size of government: changed to 7.68 from 7,36 in the last year’s report
• Legal structures and security of property rights: changed to 5.3 from 5.07
• Access to sound money: changed to 9.08 from 8.3
• Freedom to trade internationally: changed to 7.73 from 7.7
• Regulation of credit, labour and business: changed to 7.81 from 7.7

Georgia made certain steps for improving its rate and despite of war and global crisis still tried to keep this tradition. Even though, it is still very important to work on some weak points in Georgia’s positions, especially in protecting of property rights. Legislation and enforcement of legal acts – these are the main topics Georgia needs to concentrate in the nearest future..Very good example Georgia gives to other countries in the direction of de-regulating of economic activities, registering of real property, librating of labor relationship. easing of opening of business and improving of crossing border procedures.

International Rankings

Hong Kong maintains the highest level of economic freedom worldwide, with a score of 9.05 out of 10. The other top scorers are Singapore (8.70), New Zealand (8.27), Switzerland (8.08), Chile (8.03), the United States (7.96), Canada (7.95), Australia (7.90), Mauritius (7.82), and the United Kingdom (7.81).

The rankings and scores of other large economies include Taiwan, 22nd (7.48); Germany, tied with Japan and Kuwait in 24th (7.46); France, 35th (7.32); South Korea, tied with Sweden in 37th (7.28); Spain, tied with Iceland and Honduras in 39th (7.26); Italy, tied with Montenegro and Poland in 66th (6.90); Mexico, 69th (6.89); China, tied with South Africa in 82nd (6.65); Russia, 84th (6.62); India, tied with Croatia and Moldova in 87th (6.51); Brazil, tied with Madagascar in 102nd (6.18); and Argentina, 114th (5.59).

Zimbabwe maintains the lowest level of economic freedom among the 141 jurisdictions analyzed, followed by Myanmar, Angola, and Venezuela.

Several countries have substantially lifted their scores and improved their relative levels of economic freedom over the past three decades. Ghana saw the biggest increase in this year’s report, climbing to a score of 7.17 from 3.27 in 1980, followed by Uganda, which rose to 7.15 from 3.42; Peru, which jumped to 7.36 from 4.27; Israel, which increased to 6.86 from 3.79; and Turkey, which climbed to 6.91 from 3.95.

Over the same period, economic freedom has steadily regressed in many other countries. Venezuela fell to 4.35 in 2008 from a score of 6.29 in 1980, while Zimbabwe dropped to 3.57 from 4.93, Myanmar to 3.49 from 4.84, Malaysia to 6.71 from 7.07, and Nepal to 5.44 from 5.75.

Economic Freedom and Unemployment, Homicide

This year’s report includes new research examining the impact of economic freedom on rates of unemployment. The results suggest that high levels of economic freedom lead to reduced joblessness. Denmark, for example, increased its economic freedom score to 7.8 in 2007 from 6.5 in 1980, causing a marked improvement in the Danish labor market and an estimated reduction in unemployment rate between 1.0 and 1.3 percentage points over the period.
“Given the substantial costs of unemployment and the enormous number of jobless people worldwide, governments should consider increasing economic freedom as a means of reducing unemployment, particularly in the wake of the global recession,” Gia Jandieri

The report also examines the effect of economic freedom on rates of homicide in Venezuela, Colombia, South Africa, Latvia, and Lithuania. The results suggest that increases in economic freedom lead to decreases in homicides.

“Markets foster better cooperation among the citizenry, as reflected in the negative correlation between rates of economic freedom and homicide,” said Gia Jandieri

About the Economic Freedom Index

Economic Freedom of the World measures the degree to which the policies and institutions of countries are supportive of economic freedom. The 2010 report was prepared by James Gwartney, Gus A. Stavros Eminent Scholar Chair at Florida State University; Robert A. Lawson, Auburn University; and Joshua Hall, Beloit College.

This year’s publication ranks 141 nations representing 95% of the world’s population for 2008, the most recent year for which data is available. The report also updates data in earlier reports in instances where data have been revised.

For more information on the Economic Freedom Network, data sets, and previous Economic Freedom of the World reports, visit www.freetheworld.com

CONTACTS:

New Economic School – Georgia,
Address 4, sanapiro Str., 0108, Tbilisi, Georgia,
Tel.::99532990046,
Fax: 99532204321
E-mail: office@nesgeorgia.org
For more information on the Economic Freedom Network, data sets and previous Economic Freedom of the World reports, go to www.freetheworld.com.
New Economic School – Georgia is a Georgian think-tank promoting free market economic knowledge and economic freedoms in Georgia and Southern Caucasus.Web-site: www.nesgeorgia.org

თენგიზ ვერულავა – Tengiz Verulava

თენგიზ ვერულავა – “საზღვრებით ჩაკეტილი სადაზღვევო ბაზარი”

ყველამ კარგად იცით, თუ რა როლი ეკისრებოდა აშშ-ში 2008 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების დროს ჯანდაცვის სფეროს. მიუხედავად განსხვავებული მიდგომებისა, ქვეყნის ორივე მსხვილი პარტია, როგორც რესპუბლიკური, ასევე დემოკრატიული, ერთ რამეში თანხმდებოდნენ: ამერიკის ჯანდაცვის სისტემა საჭიროებს ძირეულ რეფორმირებას. ამ წერილში ვრცლად არ შევეხები აშშ-ში ჯანდაცვის რეფორმას. ამის შესახებ შეგიძლიათ იხილოთ ცალკე წერილი. აქ შევეხები ერთ-ერთ უმთავრეს პრობლემას, რომელიც მიჩნეულია აშშ-ში ჯანდაცვის ხარჯების ზრდის ერთ-ერთ მთავარ მიზეზად და რაც ჩვენთვის ყველაზე მნიშვნელოვანია, იგივე პრობლემა შესაძლებელია დაუდგეს საქართველოს ჯანდაცვასაც.

საქმე იმაში გახლავთ, რომ აშშ-ში ჯანდაცვის მაღალი დანახარჯების ერთერთი მიზეზი თავად სახელმწიფოა, ანუ სახელმწიფოს მხრიდან გაზრდილი, უსაფუძვლო რეგულაციები. აქვე ავღნიშნავ, რომ ჯანდაცვის სპეციფიკურ ბაზარზე მინიმალურ რეგულაციებს მაინც ვერსად გაექცევი, თუნდაც იმ მარტივი მიზეზით, რომ ასეთი უსაფუძვლო რეგულაციები აიცილო თავიდან. აქ კი გვახსენდება მილტონ ფრიდმანის სიტყვები – სახელმწიფოს ფუნქციაა დაიცვას კონკურენცია. მეც სწორედ ამ თვალსაზრისით ვიყენებ ლიბერალური ეკონომიკის ამ თვალსაჩინო წარმომადგენლის გამოთქმულ სიტყვებს, რომ სახელმწიფომ უნდა დაიცვას ბაზარი არასაჭირო რეგულაციებისაგან.

ცოტა უცნაურადაც კი მოგვეჩვენება ეს განაცხადი. სახელმწიფომ როგორ უნდა დაიცვას ბაზარი საკუთარი უსაფუძვლო ჩარევებისაგან? ასეც ხდება.

მაინც რაში მდგომარეობს ეს ჩარევები?

შტატების კანონმდებლობით ბენეფიციარს უფლება აქვს მხოლოდ შტატის შიგნით აირჩიოს სადაზღვევო კომპანია, ხოლო შტატის გარეთ არ შეუძლია არჩევანის გაკეთება.

ზოგიერთი იკითხავს, კი მაგრამ შტატის შიგნით ხომ აქვს არჩევის უფლება და აირჩიოს რომელიც მოეწონება.

სწორედ აქაა ძაღლის თავი დამარხული.

კერძოდ,  სხვადასხვა შტატში სამედიცინო დაზღვევის რეგულირების განსხვავებული წესებია. ზოგიერთი შტატი, დადგენილი სალიცენზიო წესების შეაბამისად, სადაზღვევო კომპანიას ავალდებულებს სადაზღვევო პაკეტში სამედიცინო სერვისების გარკვეული სახეების ჩართვას. მაგალითად, უკვე დადგენილია, რომ შტატების მიერ შემოღებულია 1.823 სხვადასხვა მოთხოვნა დაზღვევით მოცვისათვის (11). ზოგიერთი ექსპერტის მიხედვით, ასეთი სავალდებულო წესით ჩართული სერვისების რაოდენობა საშუალოდ 38-ს აღწევს (1). ასე მაგალითად, 45 შტატი სავალდებულოდ მიიჩნევს სადაზღვევო პაკეტში ანტიალკოჰოლურ მკურნალობის ჩართვას, 30 შტატი – კონტრაცეპტივებით მოცვას, 13 შტატი – ინ-ვიტრო ფერტილიზაციის მოცვას (2). ნიუ ჯერსის შტატი სავალდებულოდ მიიჩნევს 40-ზე მეტი სერვისის ჩართვას, მათ შორის: ინ-ვიტრო ფერტილიზაცია, კონტრაცეპტივები, ქიროპოდისტები, 25 წლამდე ბავშვთა მოცვა (3) და ა.შ.

მერე რა მოხდა? ჩართოს ეს სერვისები, ბენეფიციარისათვის უკეთესი არაა?

აღნიშნული სერვისების სავალდებულოდ ჩასმა ზრდის თავად სადაზღვევო პაკეტის ღირებულებას. ერთი კვლევის მიხედვით, სავალდებულო წესით ასეთი სახის სერვისების ჩართვა სტანდარტული სამედიცინო დაზღვევის პოლისის 15 %-ით გაძვირებას განაპირობებს (4). Wall Street Journal-ის მიხედვით,  ნიუ იორკში რეგულაციების გამო ჯანმრთელობის დაზღვევის პაკეტი დაახლოებით 10 ჯერ უფრო ძვირი ღირს, ვიდრე მეზობელ კონეკტიკუტის შტატში (11).

აბა რაში ჭირდება ბენეფიციართა უმეტესობას ანტიალკოჰოლური მკურნალობა, ან კონტრაცეპტივები? ზოგიერთი ბენეფიციარისათვის (მაგ. კათოლიკეებისათვის) ზოგი სერვისების (მაგ. კონტრაცეპტივები) სადაზღვევო პაკეტში სავალდებულოდ ჩართვა  როგორც რელიგიური, ასევე მორალური თვალსაზრისით მიუღებელია (5).

ნიუ ჯერსის შტატში, სადაც სახელმწიფოს მეტი ჩარევებია, ახალგაზრდა ასაკის დაზღვეულთათვის სადაზღვევო პოლისის ღირებულება დაახლოებით 5580 დოლარამდე აღწევს, მაშინ როდესაც კენტუკში, სადაც შედარებით მცირე რეგულაციებია, ახალგაზრდებისათვის სადაზღვევო პოლისი 960 დოლარი ღირს (7;8). ამასთან, ნიუ ჯერსის მოქალაქეს შტატების კანონმდებლობა უფლებას არ აძლევს კენტუკში იყიდოს შედარებით იაფი სადაზღვევო პოლისი (7).

ამ მიზეზებითაა, რომ ხშირ შემთხვევაში ბენეფიციარები უარს აცხადებენ დაზღვევაზე და ემატებიან დაუზღვეველთა მილიონიან არმიას, რაც წლიდან წლამდე კატასტროფულად იზრდება. მკვლევართა აზრით, დაუზღვეველთა 25 % მიიჩნევს, რომ მათი დაუზღვევლობის მიზეზი სადაზღვევო პაკეტში ასეთი სერვისების სავალდებულო წესით ჩართვაა და შესაბამისად ამავე მიზეზით მისი გაძვირება (6).

მდგომარეობას ართულებს ის გარემოებაც, რომ შტატების სალიცენზიო წესები ბენეფიციარებს და დამქირავებლებს უკრძალავს სხვა შტატში დაბალხარჯიანი, შედარებით იაფი სადაზღვევო პაკეტის შეძენას (5). თუ ბენეფიციარი მინესოტაში ცხოვრობს და არ სურს შეიძინოს სადაზღვევო პაკეტში სავალდებულო სახით შემავალი ყველა 60 სახის სერვისები, მას უფლება არ აქვს აირჩიოს აიდაჰოს შტატში ჯანმრთელობის დაზღვევის პაკეტი, რომელიც სავალდებულო სახით მცირე რაოდენობის სერვისებს მოიცავს (11), ან სხვა შტატში, რომლის კანონმდებლობით სადაზღვევო პაკეტი საერთოდ არ მოიცავს სავალდებულო სერვისებს.   იქმნება შტატისშიდა ე.წ. ჩაკეტილი ბაზარი, რომლიდან გარეთ, სხვა შტატში გასვლის უფლება არ გაქვს.

დაუჯერებელი ამბავია ამერიკული თავისუფლების იდეალებისთვის, მაგრამ ასეა.

ბევრი ექსპერტი მიუთითებს, რომ  საჭიროა ერთ შტატში ”ჩაკეტილი” სადაზღვევო ბაზრის გარღვევა და ”კონკურენტული ფედერალიზმის” ხელშეწყობა. ამისათვის კი აუცილებელია ისეთი ფედერალური კანონის მიღება, რომელიც მოახდენს შტატებს შორის სადაზღვევო პროდუქტის ყიდვისათვის დაწესებული ბარიერებისგან პრევენციას (5). ასეთი კანონი მომხმარებელს (განსაკუთრებით დაბალშემოსავლიან დაუზღვეველს) შესაძლებლობას მისცემს შეადაროს თავისი შტატის სადაზღვევო კომპანიების სადაზღვევო პაკეტი სხვა შტატების სადაზღვევო პაკეტებს და შეიძინოს სასურველი პაკეტი.

ამის შემდეგ ჯაჭვის რეაქციასავით ერთმანეთს მიყვება დადებითი გამოსავლები. ერთ შტატში ჩაკეტილი სადაზღვევო ბაზრის გარღვევა, ანუ ”კონკურენტული ფედერალიზმი” თავის მხრივ შეამცირებს უსაფუძვლო რეგულაციებს, შტატების მიერ სამედიცინო დაზღვევის საკუთარი, მარეგულირებელი წესების დანერგვის ტენდენციას, აამაღლებს სამედიცინო დაზღვევის, სერვისების მიწოდების ხარისხს, და რაც ყველაზე მთავარია, გაზრდის დაბალშემოსავლიანი პირებისათვის სადაზღვევო პაკეტის ხელმისაწვდომობას, შესაამისად შეამცირებს დაუზღვეველთა რაოდენობას (9).

ანუ, მილიონობით ასანთის ღერებისგან ხელოვნურად აწყობილი სისტემის შეცვლას ერთი ხელის კვრა უნდა, მეტი კი არაფერი.

მაგრამ ასეთი სახის მარეგულირებელი კანონებისგან დაცვის საშუალებას თავად აშშ-ის კონსტიტუციაც იძლევა, რომლის I მუხლის, 8 ნაწილი კონგრესს ”შტატებს შორის ვაჭრობის რეგულირების” უფლებას აძლევს. ამ კანონით შესაძლებელია შტატებს შორის ვაჭრობაზე ბარიერების (მაგ., სალიცენზიო წესები) პრევენცია (10).

გამოდის, რომ ამერიკელები არ იყენებენ ამ კანონს. თუ რატომ არ იყენებენ და გვერდს უვლიან, სხვა წერილში განვიხილოთ.

ჩვენთვის იმით არის საინტერესო აშშ-ის სადაზღვევო ბაზრის გამოცდილება, რომ საქართველოშიც იგივე, მე ვიტყოდი უფრო უარესი მდგომარეობაა. თუ აშშ-ში ერთი შტატის შიგნით მაინც შესაძლებელია სადაზღვევო კომპანიებს შორის არჩევანის გაკეთება, საქართველოში ერთ რაიონში, თუ ქალაქში მხოლოდ ერთი სადაზღვევო კომპანიაა და საერთოდ დაკარგულია თავისუფალი არჩევანის უფლება.

დასკვნა თქვენთვის მომინდვია.

ლიტერატურა:

1. Victoria Craig Bunce, J. P. Wieske, and Vlasta Prikazsky, “Health Insurance Mandates in the States 2007,” Council for Affordable Health Insurance, http://www.cahi.org/cahi_contents/resources/pdf/MandatesInTheStates2007.pdf.
2. Michael F. Cannon, Sinking SCHIP A First Step toward Stopping the Growth of Government Health Programs, Cato Institute, 2007
3. Victoria Craig Bunce and J. P. Wieske, “Health Insurance Mandates in the States 2008,” Council for Affordable Health Insurance, 2008.
4. U.S. Congressional Budget Office, “Increasing Small-Firm Health Insurance Coverage through Association Health Plans and HealthMarts,” January 2000, pp. 16–17, http://www.cbo.gov/ftp docs/18xx/doc1815/healthins.pdf. See also William J. Congdon, Amanda Kowalski, and Mark H. Showalter, “State Health Insurance Regulations and the Price of High-Deductible Policies,” working paper, January 15, 2005.
5. Michael F. Cannon, Sinking SCHIP A First Step toward Stopping the Growth of Government Health Programs, Cato Institute, 2007
6. Frank A. Sloan and Christopher J. Conover, “Effects of State Reforms on Health Insurance Coverage of Adults,” Inquiry 35, no. 3 (Fall 1998): 280–93. See also Christopher J. Conover, “Health Care Regulation: A $169 Billion Hidden Tax,” CatoInstitute Policy Analysis no. 527, October 4, 2004, http://www.cato.org/pubs/pas/pa527.pdf, p. 21.
7. Michael Tanner. A Fork in the Road Obama,McCain, and Health Care, Cato Institute, 2008
8. Devon Herrick, ‘How to Create a Competitive Insurance Market,” National Center for Policy Analysis Brief Analysis no. 558, June 15, 2007, citing data fromthe Commonwealth Fund.
9. Nina Owcharenko, “Making Association Health Plans a Success,” Heritage Foundation Backgrounder no. 1824, February 14, 2005.
10. Steven G. Craig and Joel W. Sailors, “Interstate Trade Barriers and the Constitution,” Cato Journal 6, no. 3 (Winter 1987): 821,
11. “Health Care,” Chapter 7 of the Cato Handbook for Congress, 109th Congress.

ეს სურათი გამოხტა გუგლეში ლილოს ბაზრობა რომ მივეცი და მგონი არაა ლილო

 

ეკონომიკის ყველა წიგნში წაგიკითხიათ, ან ყველა ლექციაზე მოგისმენიათ ერთი ელემენტარული საკითხი – ბაზრის მთავარი პრინციპია თავისუფალი არჩევანი და კონკურენცია. როგორც ბიბლიაშია ათი მცნება – არ იპარო, არ იმრუშო და ა.შ. ისე, ეკონომიკაში თავისუფალი არჩევანის მცნება უმთავრესია.

მაინც, მაინც რატომ?

დავუშვათ, არ არსებობს არც ლილო და არც ელიტარული (პირზე ღიმით და ჩაპაჭუნებით გოგონებით) ბაზრები და ქალაქში მხოლოდ ერთადერთი მაღაზიაა. მაშინ:

1. იძულებული ხარ იყიდო ერთადერთ მაღაზიაში, ანუ მაღაზიების არჩევანი არ გაქვს.

2. იძულებული ხარ იყიდო ის საქონელი რომელსაც ერთადერთი გამყიდველი გთავაზობს. ლაპარაკი არაა ხარისხზე, კარგია თუ ცუდი, მაინც ამ მაღაზიაში უნდა იყიდო.

3. იძულებული ხარ საქონელი იყიდო პეკინის ერთადერთი მაღაზიის ფასში, ანუ იმ ფასში, რომელსაც პეკინის გამყიდველი დააფასებს. სხვა არაა და. მაგრამ უფრო მნიშვნელოვანია, რომ ჩემი ხელფასის გადამკიდე ვერაფერს ვერ ვიყიდი…

4. სხვას თავი რომ დავანებოთ, მაშინ თქვით თქვენ ჩემი გაჭირებაც. მეც იძულებული ვარ წავყვე საყიდლებზე.

მოკლედ ამდენი იძულება.

ძალიან ელემენტარულს ვყვები, მაგრამ მეც იძულებული ვარ ასე მოვყვე. რა თავში ვიხლი მეცნიერულ კვლევების თუ წყაროების მოშველიებას. ანუ, იმის თქმა მინდა, რომ ბაზარი, სადაც მხოლოდ ერთი გამყიდველია, უკვე მონოპოლისტურია და არა კონკურენტული ბაზარი.

რითი არის სასარგებლო ეს კონკურენტული ბაზარი რიგითი ადამიანისათვის? უფრო მეტიც, დაბალშემოსავლიანი, ღარიბი ადამიანისათვის?

ღარიბთა სამედიცინო მომსახურებისათვის სახელმწიფო ვაუჩერს აძლევს შესაბამის პირებს. ღარიბი ბენეფიციარი იძულებულია ვაუჩერით დაეზღვიოს ერთ სადაზღვევო კომპანიაში. იმიტომ რომ რაიონში, თბილისში, ყველგან მხოლოდ ერთი სადაზღვევო კომპანიაა წარმოდგენილი. ასე გადაწყვიტა სახელმწიფომ ამა წლის მარტიდან.

ისმება მარტივი კითხვა – თუ ერთი კომპანიაა რაიონში და არ გაქვს არჩევანის უფლება, მაშინ რა საჭიროა ვაუჩერი?

ვაუჩერი იმისთვისაა, რომ მიხვიდე შენთვის სასურველ სადაზღვევო კომპანიაში და გააფორმო კონტრაქტი მომსახურებისათვის. თუ უფლება არ გაქვს აირჩიო კომპანია, მაშინ რა აზრი აქვს ვაუჩერს? სახელმწიფომ ისედაც იცის დაზღვეულთა რაოდენობა შესაბამის რაიონში და გადაურიცხავს თანხას ამ დაზღვეულთა რაოდენობის მიხედვით იმ ერთადერთ სადაზღვევო კომპანიას.

ვაუჩერის მნიშვნელობაზე აქ მეტს არ გავაგრძელებ, და იმაზეც თუ რა მნიშვნელობა აქვს ბაზრის განვითარებისათვის ვაუჩერის (ანუ იგივე თანხის) უშუალოდ ბენეფიციარზე გადაცემას და არა სახელმწიფოს მიერ ინსტიტუტების (სადაზღვევო კომპანია, თუ სამედიცინო დაწესებულება) პირდაპირ დაფინანსებას.

რა ხდება ასეთ არაკონკურენტულ სადაზღვევო ბაზარზე?

სადაზღვევო კომპანიას თავი ქუდში აქვს, რადგან დაზღვეული პირი სამი წელი მხოლოდ ამ კომპანიასთანაა დაზღვეული. ამ დაზღვეულს არათუ სადაზღვევო კომპანიის არჩევის უფლება არ აქვს, არამედ მისი გადარჩევისაც.

რით არის ცუდი, რომ ადამიანს სადაზღვევო კომპანიის თავისუფალი არჩევანის უფლება არ აქვს?

გახსოვთ ალბათ საბჭოთა დრო. უბრალო ფონენდოსკოპი რომ გეყიდა, საბჭოთა კავშირში, ანუ მთელი დედამიწის ერთ მეექვსედზე ვერ ნახავდი განსხვავებულ ფონენდოსკოპს. ვერ ნახავდი კი არა მოსკოვში ვაბარებდით ნათესავებს, ან წამსვლელებს, რომ ჩამოეტანათ. ინკუბატორის წიწილებივით ჰგვანდნენ ეს ფონენდოსკოპები ერთმანეთს.

რატომ გვანდნენ?

იმიტომ რომ ერთი ქარხანა უშვებდა. იმ ქარხანასაც სულ არ აინტერესებდა შენი ხარისხიც, რადგან ერთადერთობის გამო, გარანტირებული ჰქონდა გაყიდვა.

ასეა აქაც. ერთ რაიონში, თუ ქალაქში, ერთ უკონკურენტო სადაზღვევო კომპანიას გარანტირებული აქვს სახელმწიფოდან ყოველთვიური შემოსავალი თითო დაზღვეულზე და სულ არ ადარდებს რა ხარისხით შესთავაზებს სერვისებს, ან გაწეული მომსახურებისათვის რას გადაუხდის სამედიცინო პერსონალს.

სახელმწიფოს სადაზღვევო პაკეტში, რომელსაც სთავაზობს ღარიბს ყველა სამედიცინო სერვისი არ აქვს შეტანილი. ეს ჩვეულებრივი ამბავია. ვერ ნახავთ ამ დუნიაზე ვერცერთ ქვეყანას, რომელსაც 100 %-ით სამედიცინო მომსახურების ყველა სახე ჰქონდეს შეტანილი.

ჰოდა, სწორედ ამაშიც გვადგებოდა კონკურენტული ბაზარი. სადაზღვევო კომპანიები ერთმანეთს ხელიდან გლეჯდნენ დასაზღვევ კონტინგენტს და რითი თუ იცით? სადაზღვევო პაკეტში დამატებითი სერვისების ჩართვით, რაც სახელმწიფოს არ ჰქონდა შეტანილი. რა არ დაამატეს კომპანიებმა დასაზღვევთა გულის მოსაგებად: კომპიუტერული ტომოგრაფია, სტომატოლოგია და ათასი რამ. მარტო პურის ფქვილებით და თანხებით კი არ ცდილოდნენ მათ გადმობირებას. მარტო ამით ვერ მოატყუებდი. დასაზღვევი ღარიბი პირები აქეთ ეუბნებოდნენ, ამ დაავადების მკურნალობა თუ შედის და ის გამოკვლევაო.

თუ არა კონკურენცია, ვერც ფასი დაიკლებს სერვისებზე თუ საქონელზე და ვერც ხარისხიანად მიიღებ. ამ ღარიბ ქვეყანაში კი ჩვენთვის ისაა მთავარი, რაც უფრო ნაკლებ ფასად მივიღებთ ნორმალური ხარისხის სამედიცინო მომსახურებას.

მონოპოლისტურ ბაზარზე პაციენტების უკმაყოფილება გამოიწვევს საჩივრების ზრდას. სახელმწიფო იძულებული გახდება გააძლიეროს რეგულირება და შესაბამისად მონიტორინგის ხარჯები. ანუ ის რასაც კონკურენტული ბაზარი თავისი უჩინარი თუ ჩინებული ხელით აწესრიგებს ბუნებრივად, ახლა სახელმწიფო უნდა ჩაერიოს. სხვა გამოსავალი არაა.

ეს სად მიგვიყვანს?

ეს მიგვიყვანს მარქსის მოძღვრებამდე. და რაც თქვა ბიძია მარქსმა მაგი კი იცით ჩემზე კარგად.

აი, ასე იცის არაკონკურენტულმა ბაზარმა.

თენგიზ ვერულავა – Tengiz Verulava

ჯანდაცვის სისტემის ბევერიჯის მოდელი

ჯანდაცვის ნაციონალური სამსახურის (National Health Service) შექმნის ისტორია XX საუკუნის დასაწყის პერიოდთანაა დაკავშირებული.

1911 წელს დიდ ბრიტანეთში შემოიღეს ჯანდაცვის ნაციონალური დაზღვევის კანონი. 1920 წელს ბრიტანეთის ჯანდაცვის საკონსულტაციო საბჭოს ხელმძღვანელმა ლორდ დოუსონმა გამოაქვეყნა მოხსენება, რომელსაც შემდგომ “ლორდ დოუსონის ანგარიში” უწოდეს. ლორდ დოუსონი რეკომენდაციას იძლეოდა ჯანდაცვის ადგილობრივი ორგანოების ეგიდით შექმნილიყო რეგიონალური სამედიცინო ცენტრები.

მეორე მსოფლიო ომის წინ, მოსახლეობის დიდი მსხვერპლის თავიდან ასაცილებლად, ბრიტანეთის მთავრობამ დააფუძნა გადაუდებელი სამედიცინო დახმარების ნაციონალური სამსახური. “დიდი დეპრესიის” პერიოდში ბევრმა საავადმყოფომ გადაუდებელი სამედიცინო დახმარების ნაციონალური სამსახური მეშვეობით დააღწია თავი გაკოტრებას.

William Henry Beveridge

1942 წელს ბრიტანელმა ეკონომისტმა უილიამ ბევერიჯმა უინსტონ ჩერჩილის დავალებით შეიმუშავა ომისშემდგომი სოციალური უზრუნველყოფის სისტემის განვითარების გეგმა. იგი მოიცავდა ჯანდაცვის ნაციონალური სამსახურის განვითარებასაც. გეგმის შემუშავებისას გამოყენებულ იქნა გადაუდებელი სამედიცინო დახმარების ნაციონალური სამსახურის წარმატებული მუშაობის გამოცდილება.

Winston Churchill

1944 წელს შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციამ მიიღო “რეკომენდაცია სამედიცინო დახმარების შესახებ”, სადაც ხაზგასმული იყო   ჯანდაცვაზე მოქალაქეთა უფლებები და ამ უფლებების დაცვაში სახელმწიფოს როლი.

“1942 წლის ბევერიჯის ანგარიში” და შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის რეკომენდაცია დაედო საფუძვლად მოსახლეობის ჯანმრთელობის საყოველთაო და სავალდებულო დაცვის კონცეფციას. მას “ნაციონალური სამედიცინო მომსახურება” (“ბევერიჯის მოდელი”) ეწოდა.

აღსანიშნავია, რომ მთავრობის კაბინეტის წევრები დადებითად განეწყვნენ ნაციონალური სამედიცინო სამსახურის შექმნის იდეას. მან მოსახლეობის ფართო ნაწილშიც ჰპოვა მხარდაჭერა, თუმცა ზოგადი პრაქტიკის ექიმები და სპეციალისტები უკმაყოფილებას გამოთქვამდნენ და პროფესიული დამოუკიდებლობის დაკარგვის წინააღმდეგ გამოდიოდნენ.

1948 წლის 5 ივლისს კლემენტ ეტლის ლეიბორისტულმა მთავრობამ, რომელიც სოციალ-დემოკრატიულ იდეებს ემხრობოდა, 1946 წლის ჯანდაცვის სახელმწიფო სამსახურის კანონის საფუძველზე, ჩამოაყალიბა საყოველთაო ხელმისაწვდომობაზე დაფუძნებული ჯანდაცვის ნაციონალური სამსახური. მსოფლიო ჯანდაცვით სისტემებს შორის ჯანდაცვის ნაციონალური სამსახური ერთ-ერთი სამაგალითო სისტემა გახდა. მას ბრიტანელებმა “ნაციონალური რელიგიაც” კი უწოდეს.

ჯანდაცვის ნაციონალური სამსახური წარმოადგენს სახელმწიფოს მიერ დაფინანსებულ საყოველთაო, ყველასათვის ხელმისაწვდომ და უნივერსალურ ჯანდაცვის სისტემას, რომელიც დაფუძნებულია საჭიროებაზე და არა გადამხდელუნარიანოაზე და უზრუნველყოფს სამედიცინო მომსახურების ფართო სპექტრს, რომელიც ფინანსდება საერთო გადასახადებით.

ჯანდაცვის ნაციონალური სამსახურში ჩართული არიან ზოგადი პრაქტიკის ექიმები და სპეციალისტები, საავადმყოფოები და ჯანდაცვის საზოგადოებრივი სამსახურები.

ჯანდაცვის ნაციონალური სამსახურის დაფინანსება ხდება სახელმწიფოს მიერ. ჯანდაცვისათვის გადასახადები ქვეყანაში მოქმედი საგადასახადო სტრუქტურის მნიშვნელოვანი ნაწილია. ჯანდაცვისათვის გამოყოფილი შემოსავლების წილი განისაზღვრება სახელმწიფოს ბიუჯეტის შედგენის პროცესში.

ბევერიჯის მოდელის მთავარ ნიშნებს წარმოადგენს:

• სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაფინანსება სახელმწიფო სავალდებულო გადასახადების (საერთო გადასახადები) მეშვეობით;
• ჯანდაცვის სისტემის სახელმწიფო რეგულირება (მთავრობისა და პარლამენტის კონტროლი);
• საყოველთაო ხელმისაწვდომობა;
• კერძო სექტორის მცირე განვითარება;
• ექიმების ანაზღაურება ფიქსირებული ხელფასით ან სულადორივი დაფინანსებით (ე.წ. კაპიტაციით);
• პაციენტების მხრიდან მცირე ზომის ჯიბიდან გადახდები.

ნახაზი: ჯანდაცვის ბევერიჯის მოდელი

ბევერიჯის სიტემამ არაერთხელ განიცადა რეფორმირება, მაგრამ მისი ძირითადი არსი, დაფინანსების მექანიზმი, არ შეცვლილა: იგი წარმოადგენს საერთო გადასახადებით დაფინანსებულ ჯანდაცვის სიტემას.

ჯანდაცვის ნაციონალური სამსახური შედგება სამი პარალელური სტუქტურისგან:

• საავადმყოფო (დასაქმებულია საშტატო განაკვეთის ექიმები);
• ზოგადი პრაქტიკის ექიმები და სტომატოლოგები (მომსახურების ანაზღაურება ხორციელდება კაპიტაციის პრინციპით);
• საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სამსახურები.

საავადმყოფოს მართვაში მონაწილეობენ საზოგადოებრივი საბჭოები ან საზოგადოებრივი გაერთიანებები. საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სამსახურის მართვას ახორციელებენ ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოები.

ბევერიჯის მოდელის დანერგვის პირველ წლებში შეინიშნებოდა გარკვეული სირთულეები, რაც უმთავრესად დაკავშირებული იყო “მორალურ საფრთხესთან” (moral hazard). სახელმწიფო ჯანდაცვის სისტემის დანერგვამ საგრძნობლად გაზარდა პაციენტების ექიმებთან მიმართვიანობა, გახშირდა ექიმთა ბინაზე გამოძახებებიც (ზოგჯერ უსაფუძვლოდ). რადგან სპეციალისტების ანაზღაურება სერვისების მიხედვით ანაზღაურების (fee for service) მეთოდით ხორციელდებოდა, ისინი დაინტერესებულნი იყვნენ გაეზარდათ სამედიცინო დახმარების მოცულობა. შედეგად, განუხრელად იზრდებოდა ჯანდაცვის ხარჯები. უარყოფითი სტიმულების აღმოსაფხვრელად შემოღებულ იქნა თანაგადახდების სისტემა, დანერგილ იქნა ზოგადი პრაქტიკის ექიმის, როგორც “მეკარიბჭის” ფუნქცია. აღნიშნულის შედეგად შემცირდა სპეციალისტებთან დაუსაბუთებელი მიმართვიანობა.

1962 წელს მიღებულ იქნა საავადმყოფოს სექტორის განვითარების გეგმა, რომელიც ითვალისწინებდა ზოგადი პროფილის რაიონული საავადმყოფოების შექმნას. ზოგადი პროფილის რაიონული საავადმყოფოების კონცეფციის მიხედვით, 600-800 საწოლზე გათვლილ საავადმყოფოს უნდა დაეკმაყოფილებინა 100-150 ათასი მოსახლეობის მოთხოვნები.

70-80-იანი წლების პერიოდში განხორციელებული რეფორმების შედეგად ჯანდაცვის ნაციონალურმა სამსახურმა რეორგანიზაცია განიცადა. 1974 წლიდან დაინერგა ჯანდაცვის საფეხურებრივი სისტემა. ჯანდაცვის სამინისტრო პასუხისმგებელია და უზრუნველყოფს სახელმწიფო პოლიტიკას ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის დარგში. ჯანდაცვის სამინისტრო მეთვალყურეობას უწევს ჯანდაცვას რეგიონალურ და ადგილობრივ დონეებს.

ჯანდაცვის სამინისტროს ექვემდებარებიან ჯანდაცვის რეგიონალური სამსახურები. საფეხურებრივად ჯანდაცვის სისტემის შემდეგ დონეს წარმოადგენენ ჯანდაცვის სამხარეო სამსახურები, რომლებიც თავის მხრივ იყოფიან ჯანდაცვის რაიონულ სამსახურებად.

70-იან წლებში მსოფლიოში მიმდინარე გლობალური პროცესების შედეგად, რაც დაკავშირებული იყო ნავთობის კრიზისთან, მთავრობა იძულებული გახდა შეემცირებინა ჯანდაცვის მზარდი ხარჯები. ამავე დროს, ბრიტანეთის ჯანდაცვის მრავალსაფეხურიანი სისტემა მიჩნეულ იქნა ზედმეტად ბიუროკრატიულ სისტემად. 1979 წელს სამეფო კომისიამ  (შეიქმნა 1976 წ.) გამოაქვეყნა მოხსენება, სადაც რეკომენდაციას იძლეოდა ჯანდაცვის ერთსაფეხურიანი სისტემის შექმნის შესახებ. 1982 წელს შემცირებულ იქნა სამედიცინო მომსახურების დონეების რაოდენობა. კერძოდ, გაუქმდა ჯანდაცვის რეგიონული მართვის სამსახურები, შეიქმნა ჯანდაცვის 192 რაიონული ორგანო (დღეს მათ უბრალოდ “ჯანდაცვის ორგანოებს” უწოდებენ), რომელიც დღესაც ჯანდაცვის ნაციონალური სამსახურის ადმინისტრაციული სტრუქტურის მნიშვნელოვან დანაყოფს წარმოადგენს.

1970-იანი წლებიდან განსაკუთრებული ყურადღება ექცეოდა ქვეყნის რეგიონებს შორის რესურსების თანაბარ განაწილებას. მანამდე რესურსების განაწილების საფუძველს წარმოადგენდა წინა წლებში არსებული დაფინანსების მაჩვენებლები მცირეოდენი კორექციით. რაც ხელს არ უწყობდა რეგიონებს შორის რესურსების დისპროპორციულ განაწილებას.

1975 წელს შეიქმნა რესურსების განაწილების საკითხების სამუშაო ჯგუფი. ჯგუფს დაევალა რესურსების უფრო სამართლიან საფუძველზე განაწილების ფორმულის შემუშავება. 1976 წელს სამუშაო ჯგუფმა გამოაქვეყნა მოხსენება, რომლის რეკომენდაციით სახსრების რეგიონებს შორის განაწილება უნდა განხორციელებულიყო რეგიონის მოსახლეობის საჭიროებების მიხედვით. სპეციალურ ფორმულაში გათვალისწინებული შემდეგი კრიტერიუმები: რეგიონის მოსახლეობის რაოდენობა, მისი ასაკობრივ-სქესობრივი შემადგენლობა და სიკვდილიანობის კოეფიციენტი.

მარგარეტ ტეტჩერის რეფორმები

Margaret Thatcher

1980-იან წლებში მმართველმა კონსერვატიულმა პარტიამ მარგარეტ ტეტჩერის მეთაურობით რადიკალური სოციალური და ეკონომიკური რეფორმები წამოიწყო. ტეტჩერის მთავრობის აზრით, დიდი ბრიტანეთის ეკონომიკური სიძნელეების მიზეზს წარმოადგენდა სახელმწიფოს ჩარევა ეკონომიკაში. მთავრობამ პრივატიზაციის ფართომასშტაბიანი პროგრამის განხორციელება დაიწყო, რომლის მთავარ მიზანს წარმოადგენდა ჯანდაცვაზე სახელმწიფო ხარჯების შემცირება და ჯანდაცვის სექტორში საბაზრო ელემენტების შემოღება. 1991 წელს მარგარეტ ტეტჩერმა ჯანდაცვის ნაციონალური სამსახურის ახალი კონცეფცია: “შიდა ბაზრის მოდელი” წარმოადგინა. შიდა ბაზრის მოდელი ითვალისწინებდა მომსახურების შესყიდვის (ჯანდაცვის ორგანოები) და მიწოდების (ჯანდაცვის ნაციონალური სამსახურების დაწესებულებები) ფუნქციების ერთმანეთისგან განცალკევებას.

ტეტჩერმა ექიმთა გარკვეულ ნაწილს უფლება მისცა გაერთიანებულიყვნენ ფონდმესაკუთრეებად (Fundholder), რომელშიც ექიმები ღებულობდნენ წლიურ ბიუჯეტს, რომელიც მოიცავდა როგორც პირველადი, ასევე სტაციონარული სამედიცინო დახმარების ხარჯებს. ექიმების ფონდმესაკუთრეების ჯგუფებად ჩამოყალიბება ბევრი რისკის გაერთიანების შესაძლებლობას იძლეოდა. კონკურენციის პრინციპი შენარჩუნებული იყო, რადგან პაციენტს უფლება ჰქონდა შეეცვალა ექიმი ან ექიმთა ჯგუფი. ოჯახის პრაქტიკის ექიმების ჯგუფები აფინანსებდნენ სტაციონარულ სამედიცინო დახმარებისაც. მკვლევართა აზრით, ასეთი მეთოდი დადებითად მოქმედებდა მომსახურების ხარისხზე და ხარჯების შეკავებაზე. ოჯახის პრაქტიკის ექიმები მომსახურების ხარისხისა და ფასის შესახებ საავადმყოფოებთან აწარმოებდნენ პირდაპირ მოლაპარაკებებს.
ფონდმესაკუთრეობის სქემის შემოღებამ ძირეული გარდატეხა მოახდინა ბრიტანეთის ჯანდაცვის სისტემაში. სწორედ ასეთი სტრუქტურის საშუალებით ბრიტანეთი, მშპ-თან ჯანდაცვის ხარჯების თვალსაზრისით, სხვა განვითარებულ ქვეყნებთან შედარებით თითქმის ორჯერ ნაკლებს ხარჯავს და რჩება ერთადერთ სახელმწიფოდ, რომელსაც შეუძლია ეფექტურად შეაკავოს ჯანდაცვის ხარჯები.
თუმცა, ყველა ექიმი არ გაერთიანდა ფონდმესაკუთრეების ჯგუფებად. შედეგად, სპეციალისტთან მიმართვისას ან გეგმიური ოპერაციების შემთხვევაში, გაიზარდა იმ პაციენტების მოცდის დრო, რომლებიც რეგისტრირებული იყვნენ კერძო ინდივიდუალურ პრაქტიკის ექიმებთან. აღნიშნული ორ-რიგიანი (tho-tier system) სისტემა არათანაბარ მდგომარეობაში აყენებდა ფონდმესაკუთრეების ჯგუფებთან და კერძო ინდივიდუალურ პრაქტიკის ექიმებთან რეგისტრირებულ პაციენტებს, რაც ეწინააღმდეგებოდა ცივილიზებული ქვეყნის კანონმდებლობას.

ტონი ბლეერის პერიოდი

Tony Blair

1997 წელს ქვეყნის სათავეში ლეიბორისტული პარტია მოვიდა. პრემიერ მინისტრ ტონი ბლეერის გადაწყვეტილებით, 1999 წლის 1 აპრილიდან, ყველა ზოგადი პრაქტიკის ექიმი უნდა გაერთიანებულიყო პირველადი სამედიცინო დახმარების ექიმთა ჯგუფებში, ანუ ფონდმესაკუთრეებად გაერთიანება სავალდებულო გახდა. მიუხედავად პოლიტიკური შეხედულებების განსხვავებისა, რაც მიზეზი გახდა ტონი ბლეერის მთავრობის მიერ ფონდმესაკუთრეთა სისტემის უარყოფისა, მისი რეფორმები ფაქტიურად ტეტჩერის რეფორმების გაგრძელებად შეიძლება ჩაითვალოს. ბლეერმა პოლიტიკური მოსაზრებების გამო მხოლოდ ძველი ტერმინოლოგია შეცვალა. ასე მაგალითად, “შიდა ბაზრის” ნაცვლად, გამოიყენა ტერმინი თანამშრომლობა, ფონდმესაკუთრეების ნაცვლად შეიქმნა პირველადი სამედიცინო დახმარების ჯგუფები (primary care groups), რომლებიც არსებითად არ განსხვავდებიან ერთმანეთისაგან. პირველადი სამედიცინო დახმარების ჯგუფები უფრო მსხვილ, დაახლოებით 100-მდე ექიმთა გაერთიანებას წარმოადგენენ. დღეისათვის, პირველადი სამედიცინო დახმარების თითოეული ტრასტი სამედიცინო მეთვალყურეობას უწევს დაახლოებით 170 000 ადამიანს. 2004 წლის აპრილის მონაცემებით, პირველადი სამედიცინო დახმარების ტრასტების ბიუჯეტი შეადგენდა ბრიტანეთის ეროვნული ჯანდაცვის მომსახურების ბიუჯეტის 75 %-ს.

1991 წელს ჯანდაცვის სექტორში განხორციელებული რეფორმების შედეგად ჯანდაცვის ნაციონალური სამსახურის ორგანიზაციული სტრუქტურა წარმოდგენილი იყო 4 მთავარი ორგანიზაციის სახით:

• ჯანდაცვის რეგიონული ორგანოები;
• ჯანდაცვის რაიონული ორგანოები;
• ზოგადი პრაქტიკის ექიმების სახსრების განმკარგავები (ფონდმესაკუთრეები);
• ჯანდაცვის ნაციონალური სამსახურების ტრასტები (დაწესებულებები)

90-იან წლებში ჯანდაცვის ნაციონალური სამსახურები ასეთივე სახით იყო წარმოდგენილი უელსში, შოტლანდიასა და ჩრდილოეთ ირლანდიაში. 1994 წელს ჯანდაცვის 14 რეგიონული ორგანო 8-მდე შემცირდა.

ჯანდაცვის რეგიონული სამსახურს მართავს გამგეობა, რომელიც შედგება თავმჯდომარისაგან, ჯანდაცვის მინისტრის მიერ დანიშნული წევრებისაგან, აგრეთვე რეგიონული ადმინისტრაციისაგან. ჯანდაცვის რეგიონული განყოფილება არ ახორციელებს სამედიცინო მომსახურების მიწოდებას. იგი ახორციელებს კონტროლისა და მართვის მთელ რიგ ფუნქციებს, ახდენს რეგიონის ჯანდაცვის საჭიროებების შეფასებას, შეიმუშავებს სამედიცინო მომსახურების განვითარების სტრატეგიას, თვალყურს ადევნებს მართვის და მომსახურების ხარისხს. აღნიშნული ორგანოები აკონტროლებენ სამედიცინო ანგარიშგებას, სპეციალური პროგრამების (მაგ. ტრანსპლანტაციის სამსახურები) განვითარებას, აგრეთვე დახმარებას უწევენ სამედიცინო დაწესებულებებს (საავადმყოფოებს, რომელნიც განიცდიან გარკვეულ სირთულეებს). ლეიბორისტულმა მთავრობამ ჯანდაცვის რეგიონული სამსახური ჯანდაცვის ნაციონალური სამსახურის ადმინისტრაციის რეგიონულ ოფისად გარდაქმნა.

როგორც ზემოთ იყო აღნიშნული, “შიდა ბაზრის” მექანიზმის შესაბამისად ერთმანეთისგან გაყოფილ იქნა სამედიცინო დახმარების მიმწოდებელი და შემსყიდველი. 1991 წლიდან “შიდა ბაზრის” სისტემის შესაბამისად, ჯანდაცვის რაიონულ განყოფილებებს დაეკისრათ სამედიცინო მომსახურების შესყიდვის ფუნქცია. რაიონულ განყოფილებები წარმოადგენენ კორპორატიულ ორგანოებს, რომელსაც მართავს მინისტრის მიერ დანიშნული თავმჯდომარე და სამეთვალყურეო საბჭო (შედგება აღმსრულებელი და არააღმასრულებელი დირექტორებისაგან). 1991 წლისათვის ქვეყანაში 200-მდე რაიონული ორგანოები ფუნქციონირებდნენ, რომლებიც ემსახურებოდნენ საშუალოდ 250 000 ადამიანს, თუმცა ფაქტიურ რაოდენობას შეადგენდა 100 000-დან 800 000-მდე ადამიანი. ყოველი რაიონული ორგანიზაცია ახორციელებს რაიონის მოსახლეობის ჯანდაცვის საჭიროებების შეფასებას და სულზე გათვლილი ბიუჯეტის შესაბამისად ახდენს სამედიცინო მომსახურების შესყიდვას. რაიონული ორგანოები ხელშეკრულებას აფორმებენ სამედიცინო დაწესებულებებთან. 1998 წელს რაიონული ორგანოების რაოდენობა 100-მდე იქნა შემცირებული. რეგიონული ორგანოების ჯანდაცვის ნაციონალური სამსახურის ადმინისტრაციის რეგიონულ ოფისად გარდაქმნის შემდეგ მოქმედებს ჯანდაცვის ორგანოების მხოლოდ ერთი დონე.

1990 წელს მიღებული კანონის შესაბამისად, საოჯახო მედიცინის სტრუქტურებს მართავდა სამეთვალყურეო საბჭო. ისინი ახდენდნენ პირველადი ჯანდაცვის განვითარების ძირითადი მიმართულებების ფორმირებას, მომსახურების მიწოდებაზე და რესურსებზე კონტროლს. 1991 წლიდან, ჯანდაცვის რაიონულ ორგანოებს დაეკისრათ საავადმყოფოების, ხოლო საოჯახო მედიცინის ორგანოებს პირველადი ჯანდაცვის დაფინანსება. საოჯახო მედიცინის ორგანოები აფინანსებენ კონტრაქტით მომუშავე ზოგადი პრაქტიკის ექიმებს, ექიმ სტომატოლოგებს, ოპტომეტრისტებს, ფარმაცევტებს და სხვა სპეციალისტებს. ოჯახის ექიმები ტრადიციულად ღებულობენ კაპიტაციური პრინციპით დაფინანსებას, ხოლო პაციენტებს აქვთ ექიმის არჩევის უფლება. გარდა ამისა, ზოგადი პრაქტიკის ექიმებს პროფილაქტიკური მომსახურებისათვის (მაგ., იმუნიზაცია, ონკოლოგიური დაავადებების ადრეულ სტადიებზე გამოვლინება) დამატებით ეძლევათ ანაზღაურება. პირველადი და მეორეული სამედიცინო დახმარების ეფექტური კოორდინაციის მიზნით 1996 წელს განხორციელდა საოჯახო მედიცინის ორგანოების და ჯანდაცვის რაიონული ორგანოების შერწყმა.

1991 წლიდან სამედიცინო დახმარების შესყიდვა ჯანდაცვის რაიონული ორგანიზაციის გარდა დაეკისრათ ზოგადი პრაქტიკის ექიმების სახსრების განმკარგავ ორგანიზაციებს. ლეიბორისტულმა მთავრობამ გააუქმა ზოგადი პრაქტიკის ექიმების სახსრების განმკარგავი ორგანიზაციები და 1999 წლის 1 აპრილიდან მათ ნაცვლად შექმნა პირველადი სამედიცინო დახმარების ჯგუფები. პირველადი სამედიცინო დახმარების ჯგუფები წარმოადგენენ გეოგრაფიული რაიონის არეალში ზოგადი პრაქტიკის ექიმების გაერთიანებას. ისინი მოიცავენ 50 000-დან 250 000-მდე მოსახლეობას.

ნახაზი 4: ჯანდაცვის ნაციონალური სამსახურის სტრუქტურა

წყარო: Ministry of Health (1998), The Government Expenditure Plans 1998–1999. Departmental Report. Cm 3912. London: The Stationery Office p103.

ჯანდაცვის ნაციონალური სერვისის ტრასტი ჯანდაცვის სიტემის ერთერთი მთავარი შემდგენელი ნაწილია, იგი წარმოადგენს საზოგადოებრივ სექტორს და ახორციელებს უშუალოდ ჯანდაცვის მომსხურებას. არსებობს 5 ძირითადი ტრასტი:

• ჯანდაცვის ნაციონალური სერვისის პირველადი ჯანდაცვის ტრასტი, რომელიც პასუხისმგებელია და უზრუნველყოფს პირველად ჯანდაცვას და საზოგადოებრივ ჯანდაცვას. ასეთი ტრასტები ქვეყანაში 152-ია და მოიცავს 29000 ზოგადი პრაქტიკის ექიმს და 18000 სტომატოლოგს. იგი ასევე მეთვალყურეობს პირველად და მეორად პრევენციას, ვაქცინაციას და ეპიდემიოლოგიურ კონტროლს. პირველადი ჯანდაცვის ტრასტი წარმოადგენს ჯანდაცვის ნაციონალური სერვისის ცენტრალურ ორგანოს და განაგებს მისი ბიუჯეტის 80 %-ს;
• ჯანდაცვის ნაციონალური სერვისის საავადმყოფოების ტრასტები, რომელიც მოიცავს 290 ჰოსპიტალს, სამკურნალო ცენტრებს და სპეციალისტების მომსახურეობას;
• ჯანდაცვის ნაციონალური სერვისის სასწრაფო-გადაუდებელი სერვისების ტრასტები;
• ჯანდაცვის ნაციონალური სერვისის მზრუნველობის ტრასტები;
• ჯანდაცვის ნაციონალური სერვისის ფსიქიატრიული სამედიცინო დახმარების ტრასტები.

1990 წლიდან საავადმყოფოები გაერთიანდნენ ჯანდაცვის ნაციონალური სამსახურის კორპორაციებში, ან არაკომერციულ საზოგადოებრივ ორგანიზაციებში, რომელთაც მართავენ სამეთვალყურეო საბჭოები (ნიშნავს მთავრობა), სადაც შედიან ადგილობრივი მმართველობის ორგანოები. საავადმყოფოების სუბსიდირება ხორციელდება ჯანდაცვის ნაციონალური სამსახურის ბიუჯეტიდან. დაფინანსება ხორციელდება კლინიკურ-სტატისტიკური ჯგუფების ანაზღაურების მეთოდით (DRG). საავადმყოფოები წარმოადგენენ ეკონომიურად დამოუკიდებელ ერთეულებს, განსზღვრავენ პერსონალის მუშაობის პირობებს, უფლება აქვთ გაზარდონ მოგება ფულადი სახსრების ბრუნვის საშუალებით, აგრეთვე ნაწილობრივ იყიდონ ან გაყიდონ მატერიალური რესურსები და უძრავი ქონება. საავადმყოფოებს აფინანსებენ ჯანდაცვის სამხარეო და რეგიონული ორგანოები.

ჯანდაცვის ნაციონალური სამსახურის დაფინანსება ხორციელდება სახელმწიფო ბიუჯეტიდან საგადასახადო შემოსავლების მეშვეობით. მიმდინარე ბიუჯეტი, რომელსაც განაგებენ ჯანდაცვის რეგიონული ორგანოები გამოიყენება სტაციონარული მომსახურების, საზოგადოებრივი ჯანდაცვის და პირველადი სამედიცინო მომსახურების დასაფინანსებლად. დაფინანსების სიდიდე განისაზღვრება მოსახლეობის რაოდენობის, სიკვდილობის გასაშუალოებული მაჩვენებლების და სხვა დამატებითი ადგილობრივი ფაქტორების გათვალისწინებით. ჯანდაცვის სამხარეო ორგანოები თავის მხრივ ფინანსდებიან ჯანდაცვის რეგიონული ორგანოების მიერ. მხარის ავადობის და სამედიცინო დახმარების მოთხოვნის დონის შესაფასებლად გამოიყენება კაპიტაციური პრინციპი (გათვალისწინებულია მოსახლეობის საშუალო ასაკი და სიკვდილობის დონე).

ცხრილი: ჯანდაცვაზე დანახარჯები, დიდი ბრიტანეთი, 2006 წ.

ჯანდაცვის რეგიონული ორგანოები მართავენ და აფინანსებენ ზოგადი პრაქტიკის ექიმების ჯგუფებს. მატერიალური ბაზის და მოწყობილობების მოდერნიზაციისათვის საჭირო თანხები განისაზღვრება ჯანდაცვის რეგიონული ორგანოების მიერ.

2000 წლის ივლისში ლეიბორისტულმა პარტიამ შეიმუშავა და გამოაქვეყნა ჯანდაცვის ნაციონალური სამსახურის დაფინანსების და რეფორმირების პროგრამა. მიუხედავად საზოგადოების გარკვეული წრეების მოთხოვნისა, ქვეყანაში ჯანმრთელობის დაზღვევის სისტემის შემოღების თაობაზე, ლეიბორისტულმა მთავრობამ არ შეცვალა ჯანდაცვის სახელმწიფო სავალდებულო გადასახადებით (საერთო გადასახადები) დაფინანსების მეთოდი. რეფორმირების პროგრამის მიხედვით, მთავრობის მიზანს წარმოადგენდა ჯანდაცვის დაფინანსების მაჩვენებლის მიახლოება ევროკავშირის მაჩვენებელთან (მშპ-ის 8 %)12, ჯანდაცვის ნაციონალური სამსახურის დაფინანსების ორჯერ გაზრდა, სპეციალისტების და ზოგადი პრაქტიკის ექიმების რაოდენობის 15 000-ით გაზრდა, ასევე მედდების, ბებიაქალების რაოდენობის 30 000-ით გაზრდა, 2010 წლისათვის 100 ახალი საავადმყოფოს აშენება, გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებით სიკვდილიანობის 40 %-ით, ხოლო ონკოლოგიური დაავადებებისგან გამოწვეული სიკვდილობის 20 %-ით შემცირება.

ბევერიჯის მოდელი სხვადასხვა ქვეყნებში

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ჯანდაცვის ნაციონალური სისტემები შემოღებულ იქნა ჩრდილოეთ ევროპის ქვეყნებში (დანია, ფინეთი, ირლანდია, ნორვეგია, შვეცია), აგრეთვე კანადაში 1974-1977 წლებში, იტალიაში 1978 წელს, პორტუგალიაში 1979 წელს, საბერძნეთში 1983 წელს, ესპანეთში 1986 წელს. ჯანდაცვის ნაციონალური სისტემები შემოღებულ იქნა გარდამავალ ეტაპზე მყოფ ქვეყნებში: ალბანეთი, ყაზახეთი, ლატვია, მოლდოვა, პოლონეთი, რუმინეთი, რუსეთი.

ისლანდიაში 1972 წლამდე ჯანდაცვის ხარჯების 60 %-ზე მეტი ფინანსდებოდა ფიქსირებული სამედიცინო სადაზღვევო შენატანებით. ასეთი შენატანების რეგრესიულობის და ჯანდაცვაზე დანახარჯების ზრდის გამო, ისლანდია ჯანმრთელობის სოციალური დაზღვევის სისტემიდან საერთო გადასახადებით (General taxation) დაფინანსების სისტემაზე გადავიდა. გარდამავალ პერიოდში, 1972 წლიდან 1989 წლამდე, ჯანდაცვა ფინანსდებოდა სახელმწიფო სავალდებულო გადასახადებით (საერთო გადასახადები), ამასთან სადაზღვევო ფონდები ისევ განაგრძობდნენ ფუნქციონირებას. აღნიშნულ პერიოდში სახელმწიფო სავალდებულო გადასახადების (საერთო გადასახადები) 80 %-ის შეგროვება ხორციელდებოდა ნაციონალურ დონეზე, ხოლო 20 % ადგილობრივ დონეზე (Halldorsson and Bankauskaite, 2003).

1986 წლამდე ესპანეთის ჯანდაცვის სისტემა ძირითადად სოციალური სამედიცინო სადაზღვევო შენატანებით ფინანსდებოდა. 1970-იან წლებში სოციალური სამედიცინო სადაზღვევო შენატანები ჯანდაცვის დანახარჯების 2/3-ს შეადგენდა, ხოლო სახელმწიფო სავალდებულო გადასახადები (საერთო გადასახადები) – მხოლოდ მესამედს. 1986 წელს ესპანეთში გამოცხადდა სახელმწიფო ჯანდაცვის სისტემა, ხოლო დაფინანსების მექანიზმად – სახელმწიფო სავალდებულო გადასახადები (საერთო გადასახადები). 1989 წელს ჯანდაცვა უპირატესად ფინანსდებოდა სახელმწიფო სავალდებულო გადასახადებით (70 %), ხოლო სოციალური სამედიცინო სადაზღვევო შენატანები შეადგენდა 30 %-ს. 1990-იან წლებში კიდევ უფრო შემცირდა სოციალური სამედიცინო სადაზღვევო შენატანების როლი (Rico, Sabes, and Wisbaum. 2000).

ისლანდიისა და ესპანეთისგან განსხვავებით, ფინეთში სახელმწიფო სავალდებულო გადასახადების (საერთო გადასახადები) წილი 66,1 %-დან (1975 წ.) 59,7 %-მდე (2002 წ.) შემცირდა, ამავე დროს სოციალური სადაზღვევო შენატანები 12,6 %-დან (1975 წ.) 15,9 %-მდე (2002 წ.) გაიზარდა (Järvelin, Rico, and Cetani 2002).

აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებში, მათ შორის საბჭოთა კავშირში გასული საუკუნის 80-იანი წლების ბოლო პერიოდამდე ჯანდაცვის მხოლოდ ბიუჯეტური სისტემა მოქმედებდა და შესაბამისად, ჯანდაცვის სისტემის დაფინანსება ხორციელდებოდა სახელმწიფო სავალდებულო გადასახადებით2. რეფორმირების შემდგომ პერიოდშიც, ჯანდაცვის დაფინანსება უპირატესად საერთო გადასახადებით (General taxation) ხორციელდება ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის და ყოფილი საბჭოთა კავშირის ისეთ ქვეყნებში, როგორიცაა: ალბანეთი, ყაზახეთი, ლატვია, მოლდავეთი, პოლონეთი, რუმინეთი, რუსეთი.

2005 წლამდე საქართველოს ჯანდაცვის სისტემის დაფინანსების ერთ-ერთ წყაროს წარმოადგენდა ჯანმრთელობის დაზღვევის სავალდებულო შენატანები. 2005 წელს იგი შეიცვალა სახელმწიფო სავალდებულო გადასახადებით (საერთო გადასახადები). აქვე აღსანიშნავია, რომ საქართველოს ჯანდაცვის სისტემის დაფინანსების უმთავრეს წყაროდ დღეისათვის ისევ რჩება ჯიბიდან გადახდები. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტი პასუხისმგებელია გადასახადების შეგროვებაზე, რომელიც საერთი ჯამში ერთიანდება სახელმწიფოს სახაზინო ანგარიშზე. ჟანდაცვის წლიური ბიუჯეტის დასადგენად ფინანსთა სამინისტრო ახდენს სახელმწიფო ბიუჯეტის გარკვეული ნაწილის გადანაწილებას შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროზე, რომელიც თავის მხრივ, კატეგორიების მიხედვით ანაწილებს თანხებს.

სახელმწიფო სავალდებულო გადასახადებით (საერთო გადასახადები) დაფინანსების დადებითი და უარყოფითი მხარეები

სახელმწიფო სავალდებულო გადასახადებით (საერთო გადასახადები) დაფინანსების დადებითი მხარეებია:

• ბიუჯეტის შემოსავლების რამდენიმე წყაროს არსებობის გამო, ერთ-ერთის შემცირება მნიშვნელოვან გავლენას არ ახდენს საერთო წლიურ შემოსავალზე;
• რადგანაც სახელმწიფო მხოლოდ ერთ ორგანიზაციას ავალებს თანხების შეგროვებას, ამიტომ იგი ეკონომიკურად უფრო ეფექტურია, ვიდრე ისეთი მდგომარეობა, როდესაც ცალკეული სამინისტროები თვითონ ახდენდნენ საკუთარი გადასახადების შეგროვებას;
• სახელმწიფოს მიერ გაწეულ ხარჯებზე კონტროლი უფრო ადვილია, რადგან ბიუჯეტი ფიქსირებულია და მხოლოდ ერთი წყაროსგანაა მიღებული;
• მაღალია თანასწორობისა და სიოლიდარობის პრინციპი, რადგან ფისკალური სისტემა არ არის რეგრესიული, იგი პროპორციული და პროგრესულია (რაც უფრო მეტია შემოსავალი, მით მეტია გადასახადი; ე. ი. შემოსავლის პროპორციულად ზრდადი გადასახადი). აღნიშნული განპირობებულია იმ მდგომარეობით, რომ გადასახადი შემოსავლების ყველა ფორმაზეა დაწესებული, ანუ საერთო ბიუჯეტის შემოსავლები იქმნება სხვადასხვა სახის გადასახადებისაგან (და არა მხოლოდ დაქირავებულების ხელფასზე დაწესებული სადაზღვევო შენატანებიდან).

სახელმწიფო სავალდებულო გადასახადებიდან (საერთო გადასახადები) დაფინანსების უარყოფითი მხარეებია:

• დაბალია ნდობის ფაქტორი, რომ გადასახადები დანიშნულებისამებრ დაიხარჯება (Ter-Minassian, 2002). რადგან გადასახადები საერთო ფონდში იყრის თავს, გადამხდელისთვის ძნელია გარკვევა, შენატანებიდან ზუსტად რამდენი იხარჯება ჯანდაცვაზე, ან საერთოდ რაზე იხარჯება მის მიერ გადახდილი გადასახადები.
• ასეთი მდგომარეობა ხელს არ უწყობს გადასახადების გადახდის სტიმულს. აღნიშნული პრობლება განსაკუთრებით მწვავედ დგას გარდამავალი ეკონომიკის ქვეყნებში, სადაც გადასახადების შეგროვებისა და შეფასების სისტემა არაა სრულყოფილი; გადამხდელებმა შეიძლება თავი აარიდონ გადასახადებს, რადგან სახელმწიფო სავალდებულო გადასახადებით (საერთო გადასახადები) დაფინანსების უნივერსალური სისტემის დროს არ მოქმედებს სოციალური დაზღვევის სისტემისთვის დამახასიათაბელი პრინციპი: გადაიხდი სამედიცინო სადაზღვევო შენატანს, მიიღებ სამედიცინო დახმარებას. რადგან გადამხდელმა იცის, რომ მიუხედავად გადასახადის გადახდისა, მასზე მაინც გავრცელდება სახელმწიფოს მიერ დეკლარირებული “უფასო სამედიცინო მომსახურება”, შესაბამისად გადასახადების გადახდის ნაკლები სტიმული აქვს.
• არასტაბილური დაფინანსება. საერთო ბიუჯეტიდან ეკონომიკის სხვადასხვა სფეროებზე დადგენილი ყოველწლიური ასიგნებანი გარკვეულ ცვლილებებს განიცდიან, რადგანაც იგი დამოკიდებულია სახელმწიფოს პოლიტიკურ პრიორიტეტებზე და მთავრობის აზრზე, თუ რომელი დარგია სახელმწიფო ინტერესებისათვის ყველაზე მნიშვნელოვანი (მაგალითად, საომარი კონფლიქტები მოითხოვს თავდაცვის ხარჯების გაზრდას). ამგვარად, ჯანდაცვის ბიუჯეტი სახელმწიფოს პოლიტიკურ ნებაზეა დამოკიდებული და ზოგჯერ იგი არაპროგნოზირებადია, შესაბამისად ჯანდაცვის სექტორს არ აქვს მყარი გარანტია იმისა, რომ მომავალ წელს მიიღებს იმავე მოცულობის დაფინანსებას, რაც წინა წელს იყო1. ჯანდაცვის სამინისტროს უხდება კონკურენციის გაწევა სხვა სამინისტროებთან, რომ მოიპოვოს საჭირო რესურსები. მექსიკაში, 1991-1995 წლებში არსებული ეკონომიკური კრიზისის შედეგად, ჯანდაცვაზე სახელმწიფო ხარჯები 9,2 მილიარდი დოლარიდან 5,3 მილიარდ დოლარამდე შემცირდა (Duran-Arenas et al. 2000). ბოლო წლებში არსებული ეკონომიკური კრიზისის გამო არგენტინაში თითო სულზე ჯანდაცვის სახელმწიფო დანახარჯები 614 $–დან (2001 წ.) 484 $–მდე (2002 წ.) შემცირდა (ჯანმო, 2006). სოციალისტურ რუმინეთში ჯანდაცვაზე მწირი თანხები გამოიყოფოდა, რადგანაც დიქტატორი ჩაუშესკუ თვლიდა, რომ რუმინული კომუნიზმის სისტემაში მცხოვრები ხალხი ვალდებულია ჯანმრთელი იყოს. ასეთივე ტენდენცია შეინიშნებოდა საბჭოთა კავშირშიც, სადაც ჯანდაცვის სექტორი არაწარმოებით სფეროდ მიაჩნდათ და შესაბამისად მცირედ ფინანსდებოდა.

• განვითარებად ქვეყნებში დაბალია მთლიან შიდა პროდუქტში სახელმწიფო სავალდებულო გადასახადების (საერთო გადასახადები) წილი. 1999 წლის მონაცემებით, .მექსიკაში იგი შეადგენდა 16 %-ს, მაშინ როდესაც სამხრეთ კორეაში 25 %-ს, ხოლო OECD ქვეყნებში – 37 %-ს (Ter-Minassian, 2002).

მოსახლეობის მოცვა

საერთო გადასახადებით ჯანდაცვის დაფინანსების სისტემების მთავარ ნიშანს წარმოადგენს მოსახლეობის უნივერსალური მოცვა. ახალ ზელანდიაში ჯერ კიდევ 1938 წელს ჯანდაცვის პოლიტიკის მთავარ ამოცანად დასახულ იქნა “უფასო სამედიცინო მომსახურება ყველასათვის”. დიდ ბრიტანეთში სამედიცინო მომსახურებით მოსახლეობის უნივერსალური მოცვა 1948 წელს გამოცხადდა. ავსტრალიაში 1984 წელს მედიქეას პროგრამის შექმნით შემოღებულ იქნა მოსახლეობის უნივერსალური მოცვა.

ჩრდილოეთ ევროპის ქვეყნებში (დიდი ბრიტანეთი, სკანდინავიის ქვეყნები), აგრეთვე ავსტრალიაში და ახალ ზელანდიაში ქვეყნის მკვიდრი მოსახლეობა სამედიცინო სერვისებით მთლიანადაა მოცული. ამ ქვეყნებში მოსახლეობის ის ნაწილია მოუცველი, რომლებიც არალეგალურ ემიგრანტებს წარმოადგენენ. სამხრეთ ევროპის ქვეყნებში მოსახლეობის უნივერსალურთან-ახლო მოცვა უკანასკნელ ათწლეულში განხორციელდა.

იტალიაში 1978 წლამდე მოსახლეობის 93 პროცენტი მოცული იყო ჯანმრთელობის სახელმწიფო დაზღვევის სისტემით. 1978 წლის რეფორმების შედეგად შეიცვალა ჯანდაცვის დაფინანსების პრინციპები, შემოღებულ იქნა საერთო გადასახადეით დაფინანსების სისტემა, გამოცხადდა მთელი მოსახლეობის უნივერსალური მოცვა. 1998 წლიდან ლეგალურ ემიგრანტებს გააჩნიათ იგივე უფლებები რაც იტალიელ მოქალაქეებს. არალეგალურ ემიგრანტებზე ვრცელდება სამედიცინო მომსახურების გარკვეული სახეები, მაგალითად ინფექციურ დაავადებათა მკურნალობა, ბავშვებისა და ორსული დედების სამედიცინო მომსახურება (Donatini et al. 2001).
ესპანეთში, 1997 წლის მონაცემებით, მოსახლეობის 94,8 % მოცული იყო სახელმწიფო ჯანდაცვის სისტემით. მოსახლეობის 4,6 %, რომელსაც შეადგენენ საჯარო მოხელენი და მათი ოჯახის წევრები, დაზღვეული არიან არამომგებიან ფონდში. მოსახლეობას აქვს სპეციალური, ჯანდაცვის ელექტრონული ბარათი. 2001 წლიდან აღნიშნული ბარათი გააჩნდათ უცხოელ სტუდენტებს, მათ შორის არალეგალურ ემიგრანტებს.

პორტუგალიაში ჯანდაცვის სახელმწიფო სისტემაში მოცულია მოსახლეობის 83,5 %. დანარჩენი 10 % მოცულია ჩანაცვლებით კერძო დაზღვევის სქემაში, ხოლო 6,5 % – ურთიერთდახმარების ფონდებში.

სამედიცინო მომსახურების პაკეტი

ევროპის უმეტეს ქვეყნებში, სადაც გადასახადებით დაფინანსების სისტემაა გავრცელებული, სამედიცინო მომსახურების პაკეტი მკაცრად არ არის განსაზღვრული. მაგალითად, დიდ ბრიტანეთში, ჯანდაცვის სამმართველო (The health authorities) 2003 წლამდე პასუხისმგებელი იყო ზოგადი პრაქტიკის, სტომატოლოგიური, ოფთალმოლოგიური და ფარმაცევტული მომსახურებაზე. 2003 წლის შემდეგ იგი გადაეცა პირველადი ჯანდაცვის ტრასტებს (Primary Care Trusts). მათ მოვალეობას შეადგენდა მკვიდრ მოსახლეობაზე “მისაღები” სამედიცინო მომსახურების გაწევა. მაგრამ თუ რა შეადგენს “მისაღებ” მომსახურებას ნათლად არ არის განსაზღვრული.
ნორვეგიაში და შვეციაში სახელმწიფო მიერ განსაზღვრულ პაკეტში არ შედის მხოლოდ სტომატოლოგიური მომსახურება და სათვალეებით უზრუნველყოფა. შვეციაში სამედიცინო მომსახურების გარკვეულ სახეებზე სტანდარტია დაწესებული. მაგალითად, ინ ვიტრო ფერტილიზაცია კეთდება ერთხელ, ხოლო მამოგრაფია წელიწადში ერთხელ. აღნიშნულ მომსახურებაზე ზევით პაციენტი იხდის დამატებით თანხას. პაციენტი მთლიანად იხდის კოსმეტიკური ქირურგიის ხარჯებს.

ესპანეთში 1995 წელს სამეფო დეკრეტით მიღებულ იქნა სამედიცინო მომსახურების პაკეტი, რომელიც უნივერსალურს წარმოადგენს (Rico et al. 2000). პაკეტიდან გამორიცხულია ფსიქოანალიტიკური მომსახურება, სქესის შეცვლის ქირურგია, კურორტული მკურნალობა, კოსმეტიკური ქირურგია, აგრეთვე სტომატოლოგიური მომსახურების გარკვეული სახეები. 2002 წლის იანვარში ესპანეთის სახელმწიფო ჯანდაცვის სისტემის რეგიონალიზაციის შედეგად, სამედიცინო მომსახურების პაკეტი ქვეყნის რეგიონებში გარკვეული თავისებურებებით ხასიათდება. ზოგიერთ რეგიონში სამედიცინო მომსახურების პაკეტში შედის სტომატოლოგიური მომსახურება, ზოგ რეგიონში კი – მედიკამენტებით უზრუნველყოფა.

ავსტრალიის ჯანდაცვის სისტემას აქვს მტკიცებულებებზე დაფუძნებული სამედიცინო მომსახურების პაკეტი, მედიქეა სარგებლის ჩამონათვალი (Medicare Benefits Schedule). აღნიშნულ ჩამონათვალში შემავალი სამედიცინო მომსახურების ღირებულებას იხდის სახელმწიფო. ჩამონათვალში შედის ექიმის და სპეციალისტის ანაზღაურება, რადიოლოგიური ტესტები, ქირურგიული და თერაპიული პროცედურები. პაკეტი არ მოიცავს სტომატოლოგიურ სამედიცინო მომსახურებას, სასწრაფო სამედიცინო მომსახურებას, ბინაზე მედდის მომსახურებას, ფიზიოთერაპიას, მეტყველების თერაპიას, ქიროპრაქტიკის სერვისებს, ფსიქოლოგის მომსახურებას, მხედველობის და სმენით აპარატებს, კლინიკურად არასაჭირო სამედიცინო მომსახურებას, კოსმეტიკური ქირურგიას (Hilless and Healy. 2001).

გადასახადების ფორმები

გადასახადი (Tax) წარმოადგენს სახელმწიფოს მიერ დადგენილ თანხას, რომელსაც რეგულარულად ან ერთჯერადად იხდის იურიდიული და ფიზიკური პირები. გადასახადი ირიცხება სახელმწიფო ან ადგილობრივ ბიუჯეტებში.

გადასახადები სახელმწიფო ბიუჯეტის შემოსავლის ძირითადი წყაროა. გადასახადის დაწესების ობიექტი არის ფულადი შემოსავლები ან ესა თუ ის ქონება (ღირებულება). არსებობს პროპორციული, მყარი გადასახადები, რომელთა განაკვეთი არ არის დამოკიდებული შემოსავლის ოდენობაზე და პროგრესული, როდესაც გადასახადის განაკვეთი იზრდება შემოსავლის ზრდასთან ერთად.
გადასახადების შემდეგი ფორმები არსებობს:

•წყაროების მიხედვით (პირდაპირი და ირიბი);
•დონეების მიხედვით (ნაციონალური და ადგილობრივი);
•სახეების მიხედვით (საერთო და მიზნობრივი).

წყაროების მიხედვით გადასახადის ფორმები:

პირდაპირი გადასახადები წარმოადგენს სახელმწიფოს მიერ დაწესებულ ბეგარას კერძო, ფიზიკური პირების, საწარმოების, სამეურნეო ორგანიზაციების შემოსავალზე. პირდაპირი გადასახადი პროგრესულ პრინციპზეა დაფუძნებული და დამოკიდებულია შემოსავლის დონეზე. რაც მეტია შემოსავალი, მით მეტია გადასახადის ზომა.

არაპირდაპირი, ირიბი გადასახადები ძირითადად საქონლის გამოყენებაზე და მომსახურებით სარგებლობაზეა დაწესებული. ირიბ გადასახადებს განეკუთვნება:

• მეწარმეობრივი საქმიანობის მოგებიდან გადასახადი;
• უძრავი ქონებიდან შემოსავლის გადასახადი.
• საქონელზე გადასახადი;
• დამატებითი ღირებულებაზე გადასახადი (სხვაობა საქონლის გასაყიდ ფასსა და მისი დამზადებისათვის საჭირო მასალების შეძენის ფასს შორის);
• აქციზებზე გადასახადი (მასობრივი მოთხოვნილების საქონელსა და მომსახურებაზე არაპირდაპირი გადასახდი, რომელიც შესაბამისი საქონლის ფასის ან მომსახურების ტარიფში შედის და სახელმწიფო ბიუჯეტის შემოსავალია);
• გარკვეული სახის ოპერაციებზე გადასახადი;
• ექსპორტზე და იმპორტზე დაწესებული გადასახადები.

ირიბი გადასახადები უფრო ხშირად რეგრესიულ გადასახადებს განეკუთვნებიან. ზოგიერთ საქონელზე, რომლებიც ზიანს აყენებენ ადამიანის ჯანმრთელობას (ალკოჰოლი, თამბაქო), აგრეთვე ფუფუნების საგნებზე, შეიძლება დაწესდეს უფრო მაღალი გადასახადი.

დონეების მიხედვით გადასახადების ფორმები (ნაციონალური და ადგილობრივი)

გადასახადების შეგროვება ხორციელდება ნაციონალურ ან ადგილობრივ დონეზე. იმ შემთხვევაში, როდესაც გადასახადების შეგროვებას ახორციელებენ ადგილობრივი ორგანოები, შეიძლება არსებობდეს გეოგრაფიულ მხარეებს შორის სახსრების გადანაწილების განსაკუთრებული მექანიზმი. ადგილობრივი გადასახადებით ხორციელდება ჯანდაცვაზე დანახარჯების მნიშვნელოვანი ნაწილის დაფინანსება ბულგარეთში, დანიაში, იტალიაში (2000 წლიდან), ნორვეგიაში, ფინეთში და შვეციაში.

სახეების მიხედვით გადასახადების ფორმები (საერთო და მიზნობრივი)

გადასახადები შეიძლება იყოს საერთო ან მიზნობრივი (სპეციალური). საერთო გადასახადებით შემოსული სახსრები ერთიანდება და შემდეგ გადანაწილდება პროგრამების მიხედვით. მიზნობრივი (სპეციალური) გადასახადები განკუთვნილია გარკვეული მიზნისათვის, მაგალითად ჯანდაცვის დაფინანსებისათვის. მიზნობრივი დაფინანსება შეიძლება იყოს როგორც მყარი, ასევე რბილი სახის. მყარი სახის მიზნობრივი დაფინანსებისას ხარჯები განისაზღვრება მიზნობრივი გადასახადებით შეგროვილი საშუალებების მოცულობის მიხედვით. რბილი სახის მიზნობრივი დაფინანსებისას მიზნობრივი გადასახადებით შეგროვილი საშუალებები დამხმარე როლს თამაშობენ დანახარჯების საერთო სტრუქტურაში, ხოლო მათი შევსება ხდება სხვა წყაროების საშუალებით. ასე მაგალითად, საფრანგეთში ჯანდაცვაზე გამოიყოფა საერთო სოციალური გადასახადის ფიქსირებული წილი. ამასთან აღნიშნული გადასახადი ხარჯების მხოლოდ ნაწილს ფარავს, ხოლო დანარჩენი ნაწილი იფარება დამატებითი სახელმწიფო ფონდებიდან.

შემოსავლების შეგროვება

საერთო გადასახადებით (General Taxation) დაფინანსების სისტემებში შემოსავლების შეგროვება ცენტრალიზებულია და ხორციელდება ფინანსთა სამინისტროს ან ხაზინის მიერ. თუმცა უკანასკნელ წლებში დეცენტრალიზაციის შედეგად რეგიონალურმა და ადგილობრივმა ორგანოებმა რესურსების შეგროვების თვალსაზრისით მეტი ავტონომია მიიღეს. 1970-იანი წლების შემდეგ შვეციაში შემოსავლების შეგროვება და გაერთიანება დეცენტრალიზებულია. სამხარეო საბჭოები თვითონ აგროვებენ საშემოსავლო გადასახადებს. ამასთან, დამატებით, მხარეები ცენტრალური მთავრობიდან ღებულობენ სუბსიდიას რესურსეის განაწილების ფორმულის საფუძველზე (Hjortsberg et al. 2001).
იტალიაში და ესპანეთში რეგიონალურ და ადგილობრივ ორგანოებს შეუძლიათ თვითონ შეაგროვონ სახსრები. იტალიაში 21 რეგიონიდან 6 რეგიონს შეუძლია თვითონ დააწესოს გადასახადები (Jommi and Fattore. 2003)

ლიტერატურა:

1. Witter S. and Ensor T. Health economics for Developing Countries. The University of York, Centre for Health Economics International Programme. Macmillan, 2000.
2. Beveridge, William: Social Incurance and Allid Services, Lоndon 1942.
3. J. Figueras, R. Robinson, E. Jakubowski Purchasing to improve health systems performance, World Health Organization Regional Office for Europe, 2006.
4. Iliffe S. The national plan for Britain’s national health service // International journal of health 
service. 2002. V. 31. № 1. P. 105–110.

P.S. ავტორი მიიჩნევს, რომ წერილი საჭიროებს შემდგომ დამუშავებას და შევსებას, რაც დაემატება მიმდინარე პერიოდში.

ჯანდაცვის რეფორმირების გეგმის ქრონოლოგია

Obama signs health care bill, 2010

თენგიზ ვერულავა – Tengiz Verulava

“აშშ-ის ჯანდაცვის სისტემის რეფორმა”

აშშ-ში ჯანმრთელობის ეროვნული დაზღვევის იდეა ყოველთვის მაშინ დგებოდა დღის წესრიგში, როდესაც იცვლებოდა ქვეყნის პოლიტიკური კლიმატი, რომელიც ხშირად დაკავშირებული იყო ომთან, დეპრესიის პერიოდთან. ფრანკლინ რუზველტის რეფორმები დიდი დეპრესიის პერიოდთან ასოცირდება, ხოლო ჰარი ტრუმენის მიერ შემოთავაზებული ეროვნული დაზღვევის სისტემა – მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ პერიოდთან. აშშ-ის ჯანდაცვის სისტემაში მიმდინარე ისტორიული ცვლილებები შესაძლებელია 2008 წლის მსოფლიო ეკონომიკურ კრიზისს დავუკავშიროთ.

აშშ-ის საპრეზიდენტო არჩევნების ისტორიაში არასოდეს ყოფილა ჯანდაცვის რეფორმები ისეთი აქტუალური და პრიორიტეტული, როგორც 2008 წლის არჩევნების დროს. მიუხედავად განსხვავებული მიდგომებისა, ქვეყნის ორივე მსხვილი პარტია, როგორც რესპუბლიკური, ასევე დემოკრატიული, ერთ რამეში თანხმდებოდნენ: ამერიკის ჯანდაცვის სისტემა საჭიროებს ძირეულ რეფორმირებას.

რესპუბლიკური პარტიის ხედვა

John Sidney McCain

რესპუბლიკელთა კანდიდატი ჯონ მაკკეინი მიიჩნევს, რომ ამერიკის ჯანდაცვის სისტემა საჭიროებს რეფორმირებას, მაგრამ არა სახელმწიფოს როლის გაძლიერების გზით. მისი აზრით, დემოკრატების მიერ წარმოდგენილი რეფორმა კიდევ უფრო გაზრდის ფედერალური ბიუჯეტის ისედაც ღრმა დეფიციტს. რესპუბლიკელებმა ჯანდაცვის რეფორმას “ფისკალური ფრანკენშტეინი” უწოდეს.

ექსპერტთა შეფასებით, ობამას გუნდს ჯანდაცვის სფეროს გარდაქმნისთვის ორი ერთმანეთისაგან გამომრიცხავი მიზანი ამოძრავებს: ერთი მხრივ, ჯანდაცვის ხარჯების შემცირება, მეორე მრივ, დაუზღვეველი მოსახლეობისათვის დაზღვევის უზრუნველყოფა. ოპონენტების აზრით, არსებული ეკონომიკური პრობლემებისა და ფედერალური ხარჯების მკვეთრი ზრდის ფონზე მოსახლეობის საყოველთაო დაზღვევა არარეალურია.

რესპუბლიკელები თვლიან, რომ ობამას ჯანდაცვის რეფორმა გადასახადების ზრდას განაპირობებს. პრეზიდენტმა ობამამ განაცხადა, რომ ის გადასახადებს გაზრდის მხოლოს მაღალშემოსავლიანი გადამხდელებისათვის. თუმცა გაზრდილი საგადასახადო ტარიფები არამარტო მდიდარ, არამედ მილიონობით საშუალო ფენის წარმომადგენლებს დააზარალებს. რეფორმის შედეგად, ზოგიერთი ოჯახის გადასახადები 50 %-ს გადააჭარბებს.

რესპუბლიკელებისათვის მიუღებელია მაღალ შემოსავლებზე გადასახადების გაზრდა, რადგან დიდი ბიზნესი ქმნის სამუშაო ადგილებს ინვესტიციების გზით. მაღალ შემოსავლებზე გადასახადები კი შეამცირებს სამუშაო ადგილებს, რაც კიდევ უფრო გაზრდის იმ პირთა რაოდენობას, რომელსაც ობამას გეგმის მიხედვით, ესაჭიროება სახელმწიფო სუბსიდირება.

გარდა ამისა, რეფორმის შედეგად გაიზრდება პაციენტთა მიმართვიანობა, რაც ექიმების დეფიციტის თემასაც დააყენებს დღის წესრიგში. გაიზრდება მოცდის დროები სამედიცინო დაწესებულებებში, რაც ასე დამახასიათებელია ევროპული ჯანდაცვის სისტემებისათვის. შემცირდება სამედიცინო დახმარების ხარისხი.

რესპუბლიკელები ეწინააღმდეგებიან სადაზღვევო სექტორზე სახელმწიფოს მხრიდან რეგულაციების გაზრდას. ბარაქ ობამას რეფორმის მიხედვით, სადაზღვევო კომპანიებს ეკრძალებათ ჯანმრთელოის მდგომარეობის გამო დაზღვევაზე უარის თქმა, ასევე ეკრძალებათ დაზღვეულის ავად გახდომის შემთხვევაში დაზღვევის შეწყვეტა. ექსპერტთა აზრით, აღნიშნული მკვეთრად გაზრდის სადაზღვევო პრემიების ღირებულებას, რაც კიდევ უფრო ხელმიუწვდომელს გახდის დაზღვევას და შედეგად, გაიზრდება სახელმწიფოს მხრიდან სუბსიდირებულთა რიცხვი.

რესპუბლიკელები მიიჩნევენ, რომ მძიმე სახელმწიფო რეგულაციები სადაზღვევო კომპანიებს არასახარბიელო მდგომარეობაში ჩააყენებენ. გარდა ამისა, რეფორმის შედეგად გაიზრდება ბიუროკრატია, რადგან ობამას გეგმა მოითხოვს ჯანდაცვის სისტემის მაკონტროლებელი 50-ზე მეტი სახელმწიფო კომისიების და დაწესებულებების ჩამოყალიბებას. ობამას ინიციატივით მიღებულ ჯანდაცვის სისტემას სახელმწიფო ჯანდაცვის სისტემებისათვის დამახასიათებელი ბიუროკრატიული ბარიერები და მოუქნელობა შეზღუდავს. მრავალი ექსპეტის შეფასებით, ობამას ჯანდაცვის რეფორმა ამერიკულ საზოგადოებას ბიუროკრატიული აპარატის „მსხვერპლად„ აქცევს.

მაკკეინის აზრით, ჯანდაცვის მაღალი ხარჯები სახელმწიფოს მხრიდან გაზრდილი მარეგულირებელი როლითაა განპირობებული. კერძოდ, შტატებს შორის კონკურენტული გარემოს არარსებობით. შტატის კანონმდებლობით ბენეფიციარს უფლება არ აქვს სხვა შტატის სადაზღვევო სარგებელი აირჩიოს. ასეთი სახის არჩევანის არარსებობა და შესაბამისად არაკონკურენტული გარემო ზრდის ხარჯებს.

ჯონ მაკკეინის ჯანდაცვის პროგრამა სადაზღვევო ბაზრის დერეგულირებას, შტატებს შორის ასეთი ბარიერების გაუქმებას, მომხმარებელთა არჩევანის გაფართოებას და ჯანსაღი კონკურენტული გარემოს ჩამოყალიბებას ითვალისწინებდა.

რესპუბლიკელები თვლიან, რომ სახელმწიფო სამედიცინო დაზღვევის სისტემა, ე.წ. “საზოგადოებრივი არჩევანი” (“public option”) განაპირობებს სადაზღვევო ბაზარზე სახელმწიფო და კერძო დაზღვევის არათანაბარ კონკურენციას, რადგან სახელმწიფო ყველანაირ ბერკეტებს გამოიყენებს კონკურენციის შესაზღუდავად (მაგ. საავადმყოფოებისა და ექიმების დაფინანსების მეშვეობით), რაც საბოლოოდ სახელმწიფო ჯანდაცვის სისტემას დააფუძნებს ქვეყანაში.

რესპუბლიკელები თვლიან, რომ ჯანდაცვის რეფორმა აშშ-ს საკონსტიტუციო საფრთხის წინაშე აყენებს. სახელმწიფო მოქალაქეებს აიძულებს შეიძინონ ჯანმრთელობის დაზღვევა. წინააღმდეგ შემთხვევაში მათ მთლიანი შემოსავლიდან გარკვეული პროცენტის ჯარიმის გადახდა მოუწევთ. ჯარიმის გადახდა შეეხება იმ დამქირავებლებსაც, რომლებიც საკუთარ თანამშრომლებს დაზღვევით არ უზრუნველყოფენ.

რესპუბლიკელების აზრით, ამერიკის კონსტიტუციით ფედერალურ მთავრობას არ აქვს უფლება აიძულოს მოქალაქე შეიძინოს ჯანმრთელობის დაზღვევა. კონსტიტუცია მკაცრად კრძალავს სახელმწიფოს ჩარევას ადამიანის პირად ცხოვრებასა და ეკონომიკური გადაწყვეტილებების მიღების პროცესში, მათ შორის ჯანმრთელობის დაცვაში.

“თუ ობამას დავუჯერებთ, ჯანმრთელობაზე გადაწყვეტილება უნდა მიიღოს არა ექიმმა და მისმა პაციენტმა, არამედ ყოვლისშემძლე ფედერალურმა მთავრობამ”, – განაცხადა რესპუბლიკელმა კონგრესმენმა ჯონ კემპბელმა.

ანტიკონსტიტუციურობის გამო, ობამას ჯანდაცვის რეფორმის წინააღმდეგ გამოვიდნენ ზოგიერთი შტატის (ალაბამა, კოლორადო, ფლორიდა, აიდაჰო, ლუიზიანა, მიჩიგანი, ნებრასკა, სამხრეთ კაროლინა, სამხრეთ დაკოტა, ტეხასი, ვაშინგტონი, უტა, ვირჯინია) იუსტიციის მინისტრებიც, რომლებმაც სასამართლოშიც კი შეიტანეს სარჩელი. ვირჯინიის იუსტიციის მინისტრის აზრით, ჯანდაცვის კანონი ეწინააღმდეგება ვირჯინიის შტატის ჯანდაცვის თავისუფლების აქტს, რომლის მიხედვით, სახელმწიფო არ აქვს უფლება მოქალაქეს ჯანმრთელობის დაზღვევის შეძენა აიძულოს.

იგივე აზრზეა სამხრეთ კაროლინის იუსტიციის მინისტრი ჰენრი მაკმასტერიც. მაკმასტერის შეფასებით, ობამას ჯანდაცვის რეფორმა არაკონსტიტუციურია, რადგან ეწინააღმდეგება აშშ-ის კონსტიტუციის მეათე შესწორებას, რომლითაც სახელმწიფოს ეკრძალება ადამიანებისათვის მათი ნების საწინააღმდეგოდ რაიმეს ყიდვის იძულება. მაკმასტერის შეფასებით, ობამას ჯანდაცვის რეფორმა სახელმწიფოს სუვერენიტეტისა და თავისუფლების შეურაცხყოფაა.

ფლორიდის იუსტიციის მინისტრის ბილ მაქქოლმის განცხადებით: “ობამას რეფორმა წარმოადგენს უპრეცენდენტო შეჭრას შტატების სუვერენიტეტში… კანონი შტატებს აიძულებს აკეთოს ის რაც პრაქტიკულად შეუძლებელია და აიძულებს ამის კეთებას დამატებითი ფინანსური რესურსების გამოყოფის გარეშე”.

რესპუბლიკელები ფიქრობენ, რომ ობამას ინიციატივა არ შეესაბამება ამერიკულ პოლიტიკურ და საზოგადოებრივ კულტურას. ამერიკა ეფუძნება მმართველობის უმცირესი ჩარევის პრინციპებს როგორც ეკონომიკურ, ისე სოციალურ საკითხებში. ადამიანის წარმატება განისაზღვრება შრომისმოყვარეობით, ამიტომ მათთვის მიუღებელია მეტი გადასახადების გადახდა იმ პირების დაზღვევისთვის, ვინც, მათი შეხედულებით, უსაქმურია, უმუშევარი, აქვთ ჭარბი წონა, თამბაქოს მომხმარებელია და ირჩევს ცხოვრების არაჯანსაღ წესს.
ფაქტიურად ბარაკ ობამას ბრალი დასდეს აშშ-ში “სოციალიზმის ელემენტების” შემოტანაში და ევროპული ქვეყნების მაგალითზე სახელმწიფო როლის გაძლიერებისკენ სწრაფვაში. რესპუბლიკელებმა ობამას ჯანდაცვის რეფორმას “სოციალიზებული მედიცინა” და “საბჭოთა ჯანდაცვა” უწოდეს. რესპუბლიკელთა აზრით, ბარაკ ობამას ჯანდაცვის რეფორმა ანგრევს “ამერიკულ ოცნებას”, რომელიც ეფუძნება საკუთარ სიცოცხლეზე პიროვნული პასუხისმგებლობის და თავისუფალი არჩევანის იდეას. ჯონ მაკკეინმა ობამას რეფორმას უწოდა “თევზი მზეზე, რომელიც რაც უფრო დიდხანს დევს, მით უფრო ყროლდება”.

დემოკრატიული პარტიის ხედვა

Barack Obama

2008 წლის 8 იანვარს ნიუ-ჰემფშირში წარმოთქმულ თავის წინასაარჩევნო სიტყვაში ბარაქ ობამამ განაცხადა: “ახალი ამერიკული უმრავლესობა წერტილს დაუსვამს მოსახლეობისათვის ხელმიუწვდომელი ჯანდაცვის სისტემის თავაშვებულებას. ჩვენ შემოგვიერთდებიან ექიმები, პაციენტები, დასაქმებულები და დამსაქმებლები, დემოკრატები და რესპუბლიკელები და განვუცხადებთ ფარმაცევტულ და სადაზღვევო ინდუსტრიებს, რომ ისინი ამჯერად ყველა ადგილებს ვერ იყიდიან”.

ბარაკ ობამა მხარს უჭერდა ჯანდაცვის სექტორში სახელმწიფო პასუხისმგებლობის, სადაზღვევო სექტორის რეგულირების გაზრდას, მინიმალური ბაზისური პაკეტის შექმნას, საშუალო და დაბალშემოსავლიანი ამერიკელებისათვის სახელმწიფო სუბსიდირების გაფართოებას. დემოკრატების აზრით, ჯანდაცვის ახალი რეფორმა შეამცირებს ჯანდაცვაზე სახელმწიფო ხარჯებს.

“ჩემი რეფორმა ეხება კოლორადოელ ქალბატონს, რომელსაც ვესაუბრე. მან მიამბო, რომ როდესაც მას აღმოუჩინეს ძუძუს კიბო, სადაზღვევო კომპანიამ – რომელიც ამ ქალბატონისგან ყოველთვიურად 700 დოლარს ღებულობდა – მკურნალობის დაფინანსებაზე უარი განუცხადა. სოცოცხლის გადასარჩენად ქალბატონი იძულებული გახდა საკუთარი საპენსიო დანაზოგები გამოეყენებინა. ჩემი რეფორმა ეხება მერილენდელ მამაკაცს, რომლის სადაზღვევო პერიოდი სამუშაოს შეცვლასთან ერთად შეწყდა. ამ დროს მას დასჭირდა სასწრაფო ქირურგიული სამედიცინო დახმარება, და როდესაც ნარკოზიდან გამოიღვიძა 10000 დოლარის ვალი დახვდა” – განაცხადა ბარაკ ობამამ.

თავდაპირველად ბარაკ ობამა უპირატესობას ანიჭებდა ცენტრალიზებული, ერთი გადამხდელის სისტემის (“single-payer system”), სახელმწიფო სამედიცინო დაზღვევის სისტემის, ე.წ. “საზოგადოებრივი არჩევანის” (“public option”), აგრეთვე საყოველთაო დაზღვევის (“universal health care”) ჩამოყალიბებას. გამოთქმული იყო მოსაზრება მედიქეას გაფართოების შესახებაც, კერძოდ, 65 წლამდე მთელი მოსახლეობა უნდა დაზღვეულიყო მედიქეას სახელმწიფო დაზღვევის სისტემაში (“Medicare buy-in”). თუმცა, ქვეყანაში არსებული ინფრასტრუქტურის და ჯანდაცვის ცენტრალიზებულ სისტემაზე პოლიტიკური ოპოზიციის გამო, შემდგომ პერიოდში ობამამ ცვლილებები შეიტანა წარმოდგენილ პროგრამაში.

სახელმწიფო სამედიცინო დაზღვევის სისტემის, ე.წ. “საზოგადოებრივი არჩევანის” («public option») მომხრენი მიიჩნევენ, რომ კერძო დაზღვევის სისტემა დაინტერესებულია დაბალრისკიანი, ჯანმრთელი პირების დაზღვევაში (არახელსაყრელი შერჩევა), რის გამოც მარალრისკიანი ბენეფიციარები დაზღვევის გარეშე რჩებიან, ან იძულებული არიან მაღალი სადაზღვევო პრემიები გადაიხადონ. გარდა ამისა, მათი აზრით, სახელმწიფო დაზღვევის სისტემა შედარებით ნაკლებ დანახარჯებს მოითხოვს, ვიდრე კერძო დაზღვევის სისტემა. გეგმა ითვალისწინებდა პრევენციული ღონისძიებების გაუმჯობესებას, ქრონიკული დაავადებების მართვას, რაც ასევე შეამცირებდა ხარჯებს.

რესპუბლიკელებისაგან განსხვავებით, დემოკრატებს მიაჩნიათ, რომ ჯანმრთელობის დაცვა ”უფლებაა და არა პრივილეგია”. კონგრესის ქვედა პალატის სპიკერმა ნენსი პელოსიმ 2010 წლის 21 მარტს ჯანდაცვის რეფორმის კანონპროექტზე ისტორიული კენჭისყრის შემდეგ განაცხადა: ”დღეს ჩვენ შესაძლებლობა გვეძლევა ბოლომდე მივიყვანოთ ჩვენი საზოგადოების დიადი, დაუსრულებელი საქმე და ყველა ამერიკელისათვის დავამტკიცოთ ჯანმრთელობის დაზღვევა, რადგანაც ჯანდაცვა უფლებაა და არა პრივილეგია”.

2009 წელს ბარაქ ობამამ ეროვნული ჯანდაცვის რეფორმის კოორდინაციისათვის დააფუძნა ჯანდაცვის რეფორმირების კომიტეტი.

2009 წლის 24 თებერვალს ბარაკ ობამამ განაცხადა: “მე არ მაწუხებს ილუზიები, რომ ეს იქნება იოლი პროცესი. ეს იქნება საკმაოდ რთული. ასევე ვიცი, რომ თითქმის 100 წელი გავიდა მას შემდეგ, რაც პირველად, თედი რუზველტმა გამოაცხადა ჯანდაცვის რეფორმირების შესახებ. ჯანდაცვაზე დანახარჯებმა ძალიან დიდხანს დაამძიმა ეკონომიკის ზრდა და ჩვენი ერის სინდისი. ასე, რომ ნუ იქნება ნურავითარი ეჭვი. ჯანდაცვის სისტემის რეფორმას არ შეუძლია მოცდა, მან არ უნდა იცადოს და ის არ დაიცდის კიდევ ერთი წელი”.

President Obama pauses for applause as he delivers a speech on healthcare to a joint session of Congress, Wednesday, Sept., 9, 2009, on Capitol Hill in Washington

2009 წლის 9 სექტემბერს თავის გამოსვლაში პრეზიდენტმა ბარაკ ობამამ განაცხადა: “მე არ ვარ პირველი პრეზიდენტი ვინც განიხილავს ამ საქმეს, თუმცა მზად ვარ ვიყო უკანასკნელი”.

ჯანდაცვის რეფორმირებაზე კანონპროექტი განსახილველად გადაეცა წარმომადგენელთა პალატის 3 კომიტეტს. 2009 წლის 7 ნოემბერს წარმომადგენლობითმა პალატამ მხარი დაუჭირა “ამერიკისათვის ჯანდაცვის ხელმისაწვდომობის კანონს” (“The Affordable Health Care for America Act”). კანონპროექტს ხმა მისცა 220 კონგრესმენმა (საკმარისი იყო 218 ხმა). 215 კონგრესმენმა, ძირითადად რესპუბლიკელებმა, კანონპროექტის წინააღმდეგ მისცეს ხმა.

ამის შემდეგ, კანონპროექტი განსახილველად გადაეცა სენატის 2 კომიტეტს. აშშ-ის სენატს აქვს წესი, ე.წ. “filibuster”, რომელიც სენატორს კანონის გარშემო ხანგრძლივი დებატების საშუალებას აძლევს. დებატების შეწყვეტა და კანონის მიღება მხოლოდ ”ზეუმრავლესობით” და არა უბრალო უმრავლესობითაა შესაძლებელი, ანუ საჭირო იყო 100 ხმიდან 60 ხმის მხარდაჭერა. 2009 წელს ტედ კენედის გარდაცვალებამდე დემოკრატებს ჰყავდათ 60 კანდიდატი. 2009 წლის დეკემბერში დამატებითი არჩევნები ჩატარდა მასაჩუსეტის შტატში ტედ კენედის გარდაცვალების შემდეგ სენატში გამონთავისუფლებული ადგილის დასაკავებლად. არჩევნებში გაიმარჯვა რესპუბლიკელმა. ამგვარად, დემოკრატებმა სენატში დაკარგეს ”ზეუმრავლესობა” (დღეისათვის ხმათა გადანაწილება შეადგენს – 59-41-ს), და მასთან ერთად რესპუბლიკელების “filibuster” გადალახვის შესაძლებლობა. შედეგად, წარმომადგენლობით პალატაში დემოკრატებს არ დარჩათ შესწორებების ვარიანტების შეთავაზების შესაძლებლობა. მაგრამ დემოკრატებს დარჩათ ე.წ. საბიუჯეტო შეთანმების პროცესის (“budget reconciliation”) შესაძლებლობა: თუ სენატის კანონპროექტში შესწორებები შეეხება მხოლოდ ბიუჯეტზე ეფექტების შეცვლას, მაშინ სენატის კანონპროექტის მისაღებად საკმარისია წარმომადგენლობით პალატაში ხმათა უბრალო უმრავლესობის არსებობა, ხოლო შემდგომ სენატში ხმათა უბრალო უმრავლესობის არსებობა, რომ მიღებულ იქნეს წარმომადგენლობითი პალატის მიერ წარმოდგენილი საბიუჯეტო ცვლილებები. დემოკრატები ამ გზით წავიდნენ.

რეფორმის მიმართ ყველაზე ოპოზიციურად იყო განწყობილი კონსერვატიული ჯგუფი “ჩაის პარტია” (“Tea Party”), რომელიც ეწინააღმდეგებოდა გადასახადების გაზრდას და სახელმწიფოს როლის გაფართოებას. ჯანმრთელობის სადაზღვევო კომპანიები სახელმწიფო სადაზღვევო გეგმის (“public option”), წინააღმდეგ გამოვიდნენ, რომელიც სადაზღვევო ბაზარზე არათანაბარ კონკურენციას გაუწევდა კერძო სექტორს. ზეწოლის შედეგად სახელმწიფო სადაზღვევო გეგმა, ე.წ. “საზოგადოებრივი არჩევანი” (“პუბლიც ოპტიონ”) ამოღებულ იქნა რეფორმის გეგმიდან. ჯანდაცვის მიმწოდებლები და ექიმები მხარს უჭერდნენ რეფორმას. თავად დემოკრატებს შორის უთანხმოება ძირითადად განპირობებული იყო აბორტის დაფინანსებით.

კანონპროექტის მიღების მინიმალური შესაძლებლობის გამო, დემოკრატებმა რეფორმის პროგრამაში მრავალი კონსერვატიული შესწორებანი შეიტანეს. კერძოდ:

• ამოღებულ იქნა სახელმწიფო სადაზღვევო გეგმა, ე.წ. “საზოგადოებრივი არჩევანი” (public option), რომელიც სადაზღვევო ბაზარზე კონკურენციას გაუწევდა კერძო სექტორს;
• რეფორმის დასაფინანსებლად, გადასახადები მდიდარი შინამეურნეობებიდან გადანაწილდა დარგებზე. წარმომადგენელთა პალატის კანონპროექტში განზრახული იყო დამატებითი გადასახადი 5.4 % ინდივიდუალური პირების შემოსავლებზე (500 000 დოლარზე მაღლა წლიურ შემოსავალზე). სენატის კანონპროექტში ამის მაგივრად წარმოდგენილ იქნა ძვირადღირებულ სადაზღვევო გეგმებზე 40 %-იანი სააქციზო გადასახადი, აგრეთვე ინდივიდუალურ პირებზე, წლიური შემოსავლით 200 000 დოლარზე მეტი გადასახადის გაზრდა 1.45 %-დან 2.35 %-მდე;
• ანტიმონოპოლური კანონმდებლობა არ გავრცელდება სადაზღვევო კომპანიებზე;
• რეფორმის სხვადასხვა კომპონენტების დანერგვის ვადები გადაიდო სამომავლოდ;
• ცალკეული შტატებისათვის (ნებრასკა, ლუიზიანა) შემოღებულ იქნა რამდენიმე პრეფერენცია.

WASHINGTON – DECEMBER 24 Senate Majority Leader Harry Reid (D-NV) (C) speaks amidst (L-R), Sen. Max Baucus (D-MT), Sen. Charles Schumer (D-NY), Sen. Reid, Sen. Richard Durbin (D-IL), Sen. Christopher Dodd (

2009 წლის 24 დეკემბერს სენატმა მხარი დაუჭირა ჯანდაცვის რეფორმას და მიიღო “პაციენტთა დაცვის და ხელმისაწვდომი დახმარების კანონი” (“The Patient Protection and Affordable Care Act”) 60 ხმით 39-ის წინააღმდეგ. კანონპროექტს მხარი დაუჭირა 58 დემოკრატმა და ორმა დამოუკიდებელმა ექსპერტმა.

ობამამ ამ შედეგებს “ამერიკელი ხალხის დიდი გამარჯვება” უწოდა. რადგან კანონპროექტი შობის წინ იყო მიღებული, რეფორმის მომხრეებმა მას ამერიკელებისათვის გაკეთებული “საშობაო საჩუქარი” უწოდეს.

რადგან სენატმა და წარმომადგენლობითმა პალატამ ორი, ერთმანეთისაგან განსხვავებული კანონპროექტი მიიღეს, უნდა შექმნილიყო შეთანხმებითი კომისია, რომელშიც ორივე პალატის წარმომადგენლები შედიოდნენ და შემუშავდებოდა კანონპროექტის ერთიანი ვერსია. სენატის ვერსიის მიხედვით, 54 მილიონი დაუზღვეველი მოსახლეობიდან 2019 წელს დაზღვევით უზრუნველყოფილი იქნებოდა 32 მილიონი ბენეფიციარი, ხოლო წარმომადგენელთა პალატის ვერსიით – 37 მილიონი პირი. გარდა ამისა, წარმომადგენელთა პალატა მხარს უჭერდა სახელმწიფო დაზღვევის სისტემის განვითარებას, რომელსაც სენატი არ ეთანხმებოდა.

2010 წლის დასაწყისში დემოკრატმა კონგრესმენებმა უარი თქვეს კანონპროექტის დამოუკიდებელ ვერსიაზე და გადაწყვიტეს კენჭისყრაზე გამოეტანათ სენატის მიერ მხარდაჭერილი კანონპროექტი.

2010 წლის 22 თებერვალს, რესპუბლიკური პარტიის ლიდერებთან შეხვედრამდე რამდენიმე დღით ადრე, ობამამ წარმოადგინა ჯანდაცვის რეფორმირების კანონპროექტის შეცვლილი ვარიანტი, რომელშიც ახალი წინადადებები გაახმოვანა. იგი ითვალისწინებდა ქვეყნის ჯანდაცვის სისტემის რეფორმაში გარკვეული ცვლილებების შეტანასა და ამ საკითხის გამო შექმნილი ჩიხიდან ამერიკელი კანონმდებლების გამოყვანას.

ობამას მიერ წამოყენებული გეგმა წარმოადგენდა ამერიკის კონგრესის ორივე პალატის მიერ წინათ მხარდაჭერილი ორი კანონპროექტის განზოგადებულ ვერსიას. “ნიუ იორკ თაიმსი” აღნიშნავდა, რომ მთლიანობაში ობამას გეგმაში ჭარბობდა სენატის ვარიანტი, ხოლო წარმომადგენელთა პალატის მიერ წარმოდგენილი ვერსია ნაკლებად იყო გათვალისწინებული.

ანალიტიკოსებმა ობამას გეგმა კომპრომისულ ვარიანტად ჩათვალეს, რომელიც წინათ გაჟღერებული ინიციატივებისაგან განსხვავებით, არ შეიცავდა რადიკალურ იდეებს. გეგმაში აღნიშნული იყო, რომ რეფორმის განხორციელება ამერიკის ბიუჯეტს 10 წლის განმავლობაში დაუჯდებოდა 940 მილიარდი დოლარი. რეფორმის მიხედვით, 2019 წლისათვის სამედიცინო დაზღვევას მიიღებდა დაზღვევის გარეშე დარჩენილი 32 მილიონი ამერიკელი. გარდა ამისა, დაზღვევის შესაძენად სახელმწიფო სუბსიდიებს მიიღებდნენ საშუალო ფენის და მცირე ბიზნესის წარმომადგენლები.

კანონპროექტის ახალი ვარიანტი გვერდს უვლიდა ზოგიერთ სადაო საკითხებს, რომელიც დემოკრატებსა და რესპუბლიკელებს შორის დისკუსიის პროვიცირებას გამოიწვევდა. კერძოდ, ობამას გეგმაში არ იყო ნახსენები სახელმწიფო სამედიცინო დაზღვევის სისტემის შექმნის ინიციატივა, რომელიც ოპონენტების მიერ აღიქმებოდა როგორც კერძო დაზღვევის ალტერნატივა. აგრეთვე, ობამამ ყურადღება არ გაამახვილა აბორტების დასაფინანსებლად ფედერალური სახსრების გამოყოფის შესახებ.

რესპუბლიკელები კრიტიკულად შეხვდნენ პრეზიდენტის მიერ წარმოდგენილ ჯანდაცვის რეფორმის ვარიანტს. ამის საპასუხოდ თეთრი სახლის წარმომადგენელმა, დემოკრატმა რობერტ გიბსმა რესპუბლიკელებს კონკრეტული წინადადებების შემუშავება ურჩია.

President Barack Obama hosting a bipartisan meeting on healthcare legislation at Blair House, across the street from the White House, with a few dozen members of Congress

2010 წლის 25 თებერვალს ბლეირ სახლში (Blair House) ჩატარდა სამიტი, სადაც წარმოდგენილი იყვნენ ორივე პარტიის ლიდერები. 7 საათიანი დებატების შემდეგ მიღწეულ იქნა მცირე კონსენსუსი დემოკრატებსა და რესპუბლიკელებს შორის. თუმცა, კონგრესში რესპულიკელთა უმცირესობის ლიდერმა ჯონ ბუნერმა განაცხადა, რომ ბარაქ ობამას შეცვლილ კანონპროექტში არაფერია ახალი და იგი დემოკრატების მიერ ადრე წამოყენებულ იდეებს ეფუძნება.

2010 წლის 3 მარტს პრეზიდენტი თეთრ სახლში წარსდგა სიტყვით, სადაც კიდევ ერთხელ გაუსვა ხაზი ჯანდაცვის რეფორმის მნიშვნელობას და კანონის მისაღებად შეთანხმების პროცესზე («reconciliation process») მიუთითა. სენატში კანონის მისაღებად 60 ხმის ნაცვლად უბრალო უმრავლესობაც საკმარისი იყო.

“როცა გვესმის, რომ რეფორმისათვის ახლა დრო არ არის, გავიხსენოთ, თუ რა სიტუაციაში არიან ის პაციენტები, რომლებიც მდგომარეობის მიუხედავად, იძულებული გახდნენ დაზღვევაზე უარი ეთქვათ. ხალხი პოლიტიკას ნაკლებად აქცევს ყურადღებას, ნაცვლად ამისა მოსახლეობა დახმარებას ელის. სწორედ ამიტომ, ჯანდაცვის რეფორმა არ უნდა გადავდოთ“ – განაცხადა ბარაქ ობამამ ოჰაიოს დედაქალაქში სიტყვით გამოსვლისას.

კანონის მიღებამდე რასმუსენისა და სი-ენ-ენ-ის მიერ ჩატარდა საზოგადოების გამოკითხვა. კვლევების მიხედვით, ობამას რეფორმა ამერიკელებისათვის მიუღებელი აღმოჩნდა. სი-ენ-ენ-ის გამოკითხვით, ამერიკელების 56 %-ს არ სურდა ჯანდაცვის სფეროში სახელმწიფოს მაკონტროლებელი როლის გაძლიერება, ხოლო მთავრობის უფლებამოსილების გაზრდას რიგითი ამერიკელები საკუთარი უფლებებისა და თავისუფლებისათვის საფრთხედ მიიჩნევდნენ.

Speaker Nancy Pelosi surrounded by the majority leadership speaks at a press confernce after the House passed health care reform in the U.S. Capitol in Washington, Sunday, March 21, 2010

მიუხედავად პოლიტიკური ოპონენტების და ამერიკული საზოგადოების უმრავლესობის აზრისა, 2010 წლის 21 მარტს, გვიან საღამოს, კონგრესმენები ისევ შეიკრიბნენ კაპიტოლიუმის ბორცვზე გამართულ კვირის ექსტრაორდინალურ სესიაზე. კონგრესის წარმომადგენლობითმა პალატამ მხარი დაუჭირა “პაციენტთა დაცვის და ხელმისაწვდომი დახმარების კანონს” (“The Patient Protection and Affordable Care Act”). კანონს ხმა მისცა 219 კონგრესმენმა, 212-ის წინააღმდეგ. ობამას ინიციატივას არცერთმა რესპუბლიკელმა არ მისცა ხმა. დემოკრატების პოზიციაც კი არაერთგვაროვანი იყო. კერძოდ, 34 დემოკრატმა ობამას რეფორმის წინააღმდეგ მისცა ხმა. ამერიკის ისტორიაში პირველად, მსგავსი მასშტაბის რეფორმა, რესპუბლიკელების სრული წინააღმდეგობის ფონზე, მაინც დაკანონდა.

ისტორიული კენჭისყრის შემდეგ ობამა თეთრ სახლში გამოვიდა სიტყვით: “საბოლოო ანგარიშით, ეს დღე სხვა არაფერია, თუ არა კიდევ ერთი აგური, რომელიც ამერიკული ოცნების საძირკველში ჩაიდო. დღეს ჩვენ ისტორიის გამოწვევას ვუპასუხეთ, ისევე როგორც ჩვენამდე ამას სხვა თაობები აკეთებდნენ: როცა კრიზისი გვემუქრებოდა, გამოწვევას არ ვემორჩილებოდით და სირთულეებს გადავლახავდით; პასუხისმგებლობას არ გავურბოდით – მას თვალს ვუსწორებდით; მომავლის არ გვეშინოდა – მას ვქმნიდით… ეს კანონი არ ახდენს ჯანდაცვის ყველა პრობლემის დაფიქსირებას, თუმცა მივყავართ სწორი მიმართულებით… დღეს ჩვენ ვქმნით ისტორიას ჩვენი ქვეყნისთვის და პროგრესს ამერიკელი ხალხისთვის”.

გავლენიანმა ამერიკულმა გაზეთმა “The Wall Street Journal” ასე უპასუხა კანონის მიღებას: “ზრუნვა ობამასაგან არის ამერიკული კაპიტალიზმის სიცოცხლისუნარიანობის წინააღმდეგ მიცემული ხმა”. ხოლო წარმომადგენელთა პალატაში სიტყვით გამოსვლისას, რესპულიკელმა ჯეოფ დევისმა განაცხადა: “გული დარდით მაქვს სავსე. ამ კენჭისყრით ამერიკის სამომავლო სახე გამოიკვეთა – მსხვილი გადასახადები; შეზღუდული ჯანდაცვა; გაფართოებული ბიუროკრატია. დემოკრატები ამერიკელი ხალხის ნების წინააღმდეგ მიდიან და ისინი პირდაპირ სოციალიზმისაკენ მიჰყავთ”.

Obama signs health care bill, 2010

2010 წლის 23 მარტს თეთრი სახლში პრეზიდენტმა ბარაქ ობამამ საზეიმო ვითარებაში ხელი მოაწერა “პაციენტის დაცვისა და ფინანსური ხელმისაწვდომობის კანონს“ (Patient Protection and Affordable Care Act – PPACA. P.L. 111-148). 22 კალმით საკუთარი ავტოგრაფის დასმის შემდეგ, ობამამ სენტიმენტალურად განაცხადა, რომ ეს გააკეთა “დედამისის სახელით, რომელიც სიმსივნით ავადმყოფი, სიცოცხლის ბოლომდე ებრძოდა სადაზღვევო კომპანიებს“.

“დღეს ხელი მოვაწერე კანონს, რომლისათვის ამერიკელთა თაობები იბრძოდნენ“, – ამაყად განაცხადა პრეზიდენტმა. როგორც გარშემომყოფებმა აღნიშნეს, პრეზიდენტი იმდენად გახარებული იყო თავისი მთავარი შიდაპოლიტიკური პროექტის განხორციელებით, რომ მოჭარბებულ ემოციებს ვერ ფარავდა. მან სენატს მოუწოდა დაემტკიცებინა ხელმოწერილ კანონში შესული დამატებითი ცვლილებები, რომლებიც მას კიდევ უფრო პროგრესულს გახდიდა. რამდენიმე საათის შემდეგ, სენატორები უკვე მუშაობდნენ ობამას მიერ მოწოდებულ თხოვნაზე.

შესწორებათა პაკეტი («reconciliation bill») მოიცავდა:

• კანონის ტექსტიდან ამოღებულ იქნა ცალკეული შტატებისათვის პრეფერენციები;
• მდიდარი შინამეურნეობების საინვესტიციო შემოსავლებზე საგადასახადო ბაზის გაფართოება;
• სიღარიბის ფედერალური ზღვარის (133 – 400 %) ოჯახთა დაზღვევის შედარებით ნაკლები საპროგნოზო ღირებულება;
• მედიქეას პროგრამით მედიკამენტების შესაძენად ფანჯრის დახურვა («doughnut hole»);
• მედიქეას და მედიქეიდის მონიტორინგის დამატებითი ღონისძიებები;
• პირობის გაუქმება, რომელიც ითვალისწინებდა დამქირავებლის მიერ შეთავაზებული არსებული სადაზღვევო გეგმების გამოყვანას ახალი კანონის ზემოქმედებიდან, კერძოდ 26 წლამდე ბავშვთა სადაზღვევო დაფარვა მშობლების სადაზღვევო გეგმით, დისკრიმინაციის აკრძალვა და სადაზღვევო გადახდებზე უარი;
• მსხვილ დამქირავებლებზე (50-ზე მეტი), რომლებიც დასაქმებულებს არ სთავაზობენ დაზღვევას, ჯარიმების გაზრდა;
• მედიქეიდის გასაფართოებლად შტატებზე ფედერალური სუბსიდიების გაზრდა;
• ფარმაცევტულ კომპანიებზე გადასახადების გაზრდა $ 22 მილიარდიდან $ 27 მილარდამდე (10 წლის განმავლობაში);
• დაზღვევის არქონისას ჯარიმების ტვირთის გადანაწილება ნაკლებად ღარიბი შინამეურნეობებიდან უფრო მდიდრებზე (პირველნი გადაიხდიან ნაკლებს, მეორენი – უფრო მეტს).

რამდენიმე დღის შემდეგ, ვირჯინიაში, ჯორჯ მეისონის უნივერსიტეტში გამოსვლისას ბარაქ ობამამ განაცხადა: “ეს არის დავა, რომელიც გრძელდებოდა არამარტო ბოლო ერთი წლის განმავლობაში, არამედ მთელი უკანასკნელი საუკუნე. ეს არის დავა – არამარტო ჯანდაცვის ხარჯებზე, არამარტო იმაზე, თუ როგორ დავეხმაროთ ადამიანებს, რომელთაც არასამართლიანად ექცევიან სადაზღვევო კომპანიები. ეს არის დავა ჩვენი ქვეყნის ხასიათზე, იმაზე, თუ როგორ შევძლებთ გავუძლოთ დროის მოთხოვნას და გვეყოფა თუ არა სიმამაცე მივცეთ თითოეულ მოქალაქეს, და არამარტო ზოგიერთებს, თავისი ოცნების განხორციელების საშუალება”
ამგვარად მიღებული კანონი ჯანდაცვის რეფორმის განხორციელების საკანონმდებლო საფუძველი გახდა. კანონის მიღებით საფუძველი ჩაეყარა საყოველთაო ჯანდაცვის ზოგად პრინციპებს. ჯანდაცვის კანონი 1965 წელს მიღებული 65 წლის და ზევით მოსახლეობისათვის მედიქეას სახელმწიფო დაზღვევის პროგრამის შემდეგ ყველაზე მნიშვნელოვან სოციალურ პროგრამას წარმოადგენს.

თუმცა საკითხი ამით არ ამოწურულა. კანონის მიღების შემდეგ რესპუბლიკელები რევანშით დაიმუქრნენ და განაცხადეს, რომ ისინი ბრძოლას გააგრძელებენ. რესპუბლიკელები ნოემბერში კონგრესის შუალედურ არჩევნებში საკმარისი მანდატების მოპოვების შემდეგ კანონის გაუქმებას გეგმავენ.

კანონის ძირითადი პუნქტების ამოქმედება 2014 წლიდან იწყება. მანამდე ობამას წინ ორი არჩევნები აქვს: 2010 წლის ნოემბერში – კონგრესის შუალედური, 2012 წელს კი – საპრეზიდენტო.

Idaho Attorney General Lawrence Wasden, center, gives a news conference in Boise, Idaho on Tuesday, March 23, 2010 on the state’s decision to sue the federal government over health care reform legislation

აშშ-ის 14 შტატის იუსტიციის მინისტრებმა ანტიკონსტიტუციური “სამედიცინო რეფორმის” ანულირების თხოვნით უკვე მიმართეს სასამართლოს. სასამართლო პროცესზე ინიციატივა საკუთარ თავზე აიღო ფლორიდის იუსტიციის მინისტრმა ბილ მაკკოლულმა. სარჩელი შეტანილ იქნა პენსაკოლის (ფლორიდის შტატი) ფედერალურ სასამართლოში.

თუმცა, თეთრი სახლის პრეს-მდივანი რობერტ გიბსი დარწმუნებულია, რომ ადმინისტრაცია შეძლებს ამ თემაზე ყველა სახის სასამართლო გარჩევების მოგებას.

იგივე განაცხადა აშშ-ის იუსტიციის სამინისტროს წარმომადგენელმა ჩარლზ მილლემ: “ჩვენ ენერგიულად დავიცავთ ჯანდაცვის რეფორმირების კანონის კონსტიტუციურობას ნებისმიერ უწყებაში, სადაც კი იქნება წამოყენებული საჩივარი. ჩვენ დარწმუნებული ვართ, რომ აღნიშნული კანონი კონსტიტუციურია, და ჩვენ მივაღწევთ გამარჯვებას”.

April 12, 2006. Gov. Mitt Romney signs Massachusetts Universal Health Care law, as Sen. Ted Kennedy, standing behind him, gives his approval and support

ექსპერტები თვლიან, რომ კანონის გაუქმება ან მისი ძირითადი პუნქტების შეცვლა უახლოეს მომავალში ნაკლებად დამაჯერებელია. ამასთან ბარაკ ობამას მიერ წარმოდგენილი ჯანდაცვის რეფორმა ძირითად მიმართულებებში ემსგავსება მასაჩუსეტის შტატში განხორციელებულ რეფორმას, რომელიც 2006 წელს წამოიწყო გუბერნატორმა რესპუბლიკელთა პარტიიდან მიტ რომნიმ (2008 წელს პრეზიდენტობის ერთერთი პრეტენდენტი რესპუბლიკური პარტიიდან). მასაჩუსეტის რეფორმა წარმატებულადაა აღიარებული, ხოლო მიტი რომნი განიხილება როგორც მომავალ არჩევნებში აშშ-ის პრეზიდენტობის პოტენციური კანდიდატი რესპუბლიკური პარტიიდან. აღნიშნულის გამო შესაძლოა რესპუბლიკელებმა ნაკლები წინააღმდეგობა გაუწიონ ჯანდაცვის რეფორმის ძირითად მიმართულებებს.
როჯერ კოენის ერთ-ერთი საგაზეთო წერილის მიხედვით: “ინდივიდუალიზმი, მეწარმეობა და მთავრობისადმი უნდობლობა ამერიკულ გენომშია ჩაქსოვილი. არცერთი ეს თვისება არ გაქრება მხოლოდ იმის გამო, რომ ვინმე ახალგაზრდა დაეზღვიოს… ინდივიდუალიზმი ამერიკული იდეაა, მაგრამ, აგრეთვე, იმ ცნების აღმნიშვნელიცაა, რომ როცა რამე ფუჭდება, ის უნდა შეკეთდეს. როგორც იქნა შეაკეთეს. შედეგი ნამდვილად არ აღმოჩნდა იდეალური, მაგრამ ის თავისი ნაკლოვანებების – არაეფექტური ხარჯების აღმოსაფხვრელად არის გამიზნული. საზოგადოებას უნდა ჰქონდეს ჯანდაცვის მიმწოდებლებს (საავადმყოფოები, ექიმები, წამლების მწარმოებლები) შორის წარმოებული ფინანსური ურთიერთობების შესახებ ინფორმაცია. მზღვეველებმა უნდა გვამცნონ სადაზღვევო პრემიების იმ პროპორციების თაობაზე, რომლებიც სამედიცინო დახმარების ნაცვლად ადმინისტრაციულ ხარჯებში მიედინება. მათ მოუწევთ ამ პრემიებში ნებისმიერი გაზრდილი თანხის დამტკიცება… მთავარია შეძლებს თუ არა ობამა ჯანდაცვის რეფორმის დაწყებით ამერიკის განახლებისა და გაუმჯობესების საფუძვლების ჩაყრას, რასაც აშკარად არ ჰქონია ადგილი მთელი მისი პრეზიდენტობის დროს. თუ ასე არ მოხდება, მაშინ მას მტკივნეულად დაატყდება თავს მართალთა რისხვა”.

ჯანდაცვის რეფორმის ძირითადი პრინციპები

ბარაქ ობამამ ჯანდაცვის რეფორმირების 8 ძირითადი პრინციპი ჩამოაყალიბა:

1. ჯანდაცვაზე დანახარჯების გრძელვადიანი ზრდის შემცირება ბიზნესისა და სახელმწიფოსთვის;
2. ოჯახების დაცვა ჯანდაცვაზე დანახარჯებით გამოწვეული გაკოტრებისა და დავალიანებისაგან;
3. სავალდებულო დაზღვევის შემოღება;
4. ექიმისა და დაზღვევის თავისუფალი არჩევანის გარანტია;
5. პრევენციის (პროფილაქტიკური პროგრამების გაზრდა) და ჯანმრთელობის ხელშეწყობის ინვესტირება; პრევენციული ჯანდაცვა მთლიანად დაფინანსდება სადაზღვევო გეგმის მეშვეობით; მოსახლეობის პასუხისმგებლობის ამაღლება საკუთარ ჯანმრთელობაზე, ჯანმრთელობის საკითხებზე მისი ინფორმირებულობის გაუმჯობესება, პასუხისმგებლური მოხმარების ფორმირება;
6. პაციენტის უსაფრთხოებისა და მომსახურების ხარისხის გაუმჯობესება; ყველა ამერიკელისთვის ხარისხიან სამედიცინო მომსახურებისა და ფინანსური ხელმისაწვდომობის უზრუნვეველყოფა; მტკიცებულებითი მედიცინის პრინციპების აქტიური დანერგვა; ჯანდაცვის სტანდარტიზაცია;
7. სამსახურის შეცვლის ან დაკარგვის შემთხვევაში დაზღვევით დაფარვის გაგრძელება; დაზღვევაზე ბარიერების შემცირება უკვე არსებული ჯანმრთელობის პრობლემების შემთხვევაში;
8. კონტროლის მექანიზმების და სისტემის გამჭვირვალობის ამაღლების ღონისძიებების ჩამოყალიბება. ჯანდაცვის ხარჯების ეფექტურობაზე კონტროლის გაძლიერება;

სავალდებულო დაზღვევა ყველასათვის

თავდაპირველად ობამას რეფორმა გულისხმობდა საყოველთაო დაზღვევას (“universal health care“). შემდგომ რეფორმის უმთავრესი მიზანი გახდა დაზღვევაზე ხელმისაწვდომობის გაზრდა. 1914 წლიდან მოსახლეობის უმრავლესობაზე გავრცელდება სავალდებულო დაზღვევა. კონგრესის საბიუჯეტო კომიტეტის შეფასებით, 2019 წლისათვის აშშ-ის მოსახლეობის 95 % უზრუნველყოფილი იქნება ჯანმრთელობის დაზღვევით.

რეფორმით 32 მილიონზე მეტ ადამიანს, რომელთაც წინათ არ ჰქონდათ დაზღვევა, მიეცემა ჯანდაცვის დაზღვევის მიღების შესაძლებლობა. აქედან 16 მილიონი მოქალაქე მიიღებს სახელმწიფო სუბსიდიებს, ხოლო 15 მილიონი ღარიბი მოსახლეობა დაეზღვევა მედიქეიდის სახელმწიფო პროგრამით.

2014 წლიდან მცირე საწარმოებში დასაქმებულებს, უმუშევრებს, თვითდასაქმებულებს, დაბალშემოსავლიან პირებს შესაძლებლობა ექნებათ იყიდონ დაზღვევა ახლადშექმნილ ამერიკის ჯანმრთელობის სარგებლების ბირჟებში (“American Health Benefit Exchange”), რისთვისაც სახელმწიფო გაიღებს თანხებს სუბსიდიების სახით.

მათზე ვინც მონაწილეობას არ მიიღებს სადაზღვევო გეგმის შეძენაში, დაწესდება ჯარიმები.

აქვე აღსანიშნავია, რომ სამედიცინო დაზღვევას არ ექნება მკაცრად სავალდებულო ხასიათი. ის ვინც არ შეიძენს დაზღვევას, დაწესდება ჯარიმები, რომელიც დამოკიდებული იქნება შემოსავლებზე, მაგრამ არ გადააჭარბებს დაზღვევის საშუალო ღირებულებას. ამასთან ასეთ ბენეფიციარს უფლება ექნება სხვა დროს დაეზღვიოს.

მედიქეას პროგრამის სრულყოფა

მედიქეას ბენეფიციარები მიიღებენ დამატებით სუბსიდიებს მედიკამენტების შესაძენად. ბრენდირებულ მედიკამენტებზე განხორციელდება 50 %-იანი ფასდაკლება.

მედიქეიდის პროგრამის გაფართოება

2011 წლიდან განხორციელდება სახელმწიფო პროგრამების გაფართოება. კერძოდ, 65 წლამდე ყველა პირზე (ბავშვები, ორსულები, მშობლები და მოზრდილები), რომელთა შემოსავალი ფედერალური სიღარიბის ზღვრის 133%-ზე ნაკლებია (14404 $ ერთ პირზე და 29327 $ ოთხწევრიან ოჯახზე, 2009 წ.) გავრცელდება მედიქეიდის პროგრამა80. კონგრესის საბიუჯეტო კომიტეტის გათვლებით, მედიქეიდის პროგრამას დაემატება 16 მილიონი ადამიანი.

2014-2016 წლებში მედიქეიდის პროგრამის ახალი წევრები მიიღებენ 100% ფედერალურ დაფინანსებას. 2017 წლიდან – 95% ფედერალურ დაფინანსებას, 94% – 2018 წელს და 90%-ს 2020 და მომდევნო წლებში. შტატებს ევალებათ დარჩენილი წილის დაფარვა.
მედიქეიდის მიერ პირველადი ჯანდაცვის სერვისებზე პირველადი ჯანდაცვის ექიმების დაფინანსება გაიზრდება მედიქეას დაფინანსების მაჩვენებლის 100 %-ით, და 2014 წელს 100 % ფედერალური დაფინანსებით.

სახელმწიფო გამოყოფს სახსრებს ბავშვების სამედიცინო დაზღვევის პროგრამისთვის (CHIP) 2019 წლამდე და გააფაროებს პროგრამის დაფინანსებას 2015 წლამდე.

სუბსიდიები

2014 წლიდან ოჯახები, რომელთა შემოსავალი შეადგენს ფედერალური სიღარიბის ზღვრის 133-400%-ს კერძო დაზღვევის შესაძენად მიიღებენ სახელმწიფო სუბსიდირებას. ერთი პირისათვის წლიური შემოსავლის ზღვარი, რომლის ქვევით დაწესდება სუბსიდირება შეადგენს დაახლოებით 29,327 დოლარს, ოთწევრიანი ოჯახისათვის იგი შეადგენს დაახლოებით 88,200 დოლარს. ფედერალური სუბსიდია გადაირიცხება სადაზღვევო კომპანიაში. 2014-2020 წლების პერიოდში აღნიშნულ სუბსიდიებზე მოსალოდნელი ხარჯები შეადგენს 449 მილიარდ დოლარს (81).
თუ დამსაქმებლის დაზღვევის პროდუქტი შეადგენს აქტუარული ღირებულების სულ მცირე 60%-ს, ან თუ დასაქმებულის პრემიის წილი აღემატება შემოსავლების 9,5%-ს, დასაქმებული მიიღებს სუბსიდიას. ანუ სახელმწიფო გარანტიას იძლევა, რომ ბენეფიციარი შემოსავლის 9.8 %-ზე მეტს არ გადაიხდის სადაზღვევო პაკეტის შესაძენად.

სუბსიდიები გაიცემა მცოცავი, შემოსავალზე დაფუძნებული სკალით, რომლის მეშვეობით, რაც უფრო მცირეა შემოსავალი მით ნაკლებს იხდის ბენეფიციარი დაზღვევისათვის. 133-400%-იან სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ მყოფი მოსახლეობა მიიღებს სუბსიდიას, ისე რომ ისინი არ გადაიხდიან შემოსავლების 10%-ზე მეტს დაზღვევისთვის. კერძოდ, პირები, რომელთა შემოსავალი სიღარიბის ზღვარის 133-200 %-ს შეადგენს, პრემიაზე შემოსავლის 4 %-ზე ზევით ხარჯებს დაფარავს სუბსიდია. მაგალითად, პირი, რომლის შემოსავალი 14 000 დოლარია, ხოლო 4 წევრიანი ოჯახისათვის 29 000 დოლარი, დაზღვევისათვის იხდის შემოსავლის 3-4 %-მდე. პირი, რომლის შემოსავალი სიღარიბის ფედერალური ზღვარის 300-400 %-ს შეადგენს, პრემიაზე შემოსავლის 9.5 %-ზე ზევით ხარჯები დაიფარება გაცემული სუბსიდიებით.

სუბსიდიები გაიცემა ჯიბიდან გადახდების (თანაგადახდა, თანადაზღვევა, დედუქციები) შესამცირებლადაც. აღნიშნული სუბსიდიაც მცოცავი, შემოსავალზე დაფუძნებული სკალით გაიცემა. პირები, რომელთა შემოსავლები სიღარიბის ზღვარის 150 %-ს შეადგენს მიიღებენ სუბსიდიას, რომლითაც ჯიბიდან გადახდების მაქსიმალური ხარჯები არ აღემატება სადაზღვევო გეგმის აქტუარული ღირებულების 6 %-ს. პირები, რომელთა შემოსავლები სიღარიბის ზღვარის 250-400 %-ს შეადგენს მიიღებენ სუბსიდიას, რომლითაც ჯიბიდან გადახდების მაქსიმალური ხარჯები არ აღემატება სადაზღვევო გეგმის აქტუარული ღირებულების 30 %-ს. ასე მაგალითად, ოთხწევრიანი პირი, რომლის წლიური შემოსავალი 30000 $-ს შეადგენს, 9435 $-იანი სადაზღვევო პოლისის ყიდვისას, მიიღებს 8481 $-ის ფედერალურ სუბსიდიას, ხოლო თვითონ იხდის 954 $-ს. თუ ოთხწევრიან ოჯახის წლიური შემოსავალი შეადგენს 65 000 $-ს, მიიღებს 3358 $-ის სუბსიდიას, ხოლო თვითონ გადაიხდის 6077 $-ს.

რეფორმა ითვალისწინებს იმ დამსაქმებლების ხელშეწყობას, რომელსაც ჰყავს არა უმეტეს 25 თანამშრომლისა და საშუალო წლიური ხელფასები არის $50 000 ნაკლები. დასაქმებულებისთვის სამედიცინო დაზღვევის შესაძენად გაიცემა კრედიტი. ამასთან, დამქირავებელი ვალდებულია დააზღვიოს სრულგანაკვეთიანი დაქირავებული პირი და გადაიხადოს პაკეტის ღირებულების არანაკლებ 50 %. კრედიტის რაოდენობა დამოკიდებულია საწარმოს ზომაზე და დაქირავებულის ხელფასზე. 2011-2014 წლების პერიოდში, დამქირავებელს, რომლის თანამშრომელთა რაოდენობა 10-ს ან მასზე ნაკლებს, ხოლო საშუალო წლიური ხელფასი 25 000 $ შეადგენს, უფლება აქვს მიიღოს კრედიტი, რომელიც შეესაბამება დამქირავებლის შენატანის მთლიანი რაოდენობის 35 %-ს. ჩვეულებრივ, საოჯახო პოლისისათვის კრედიტი შეადგენს დაახლოებით 2000 $-ს. 2014 წლის შემდეგ იგივე დამქირავებელი, რომლის თანამშრომელთა რაოდენობა 10-ს ან მასზე ნაკლებს, ხოლო საშუალო წლიური ხელფასი 25 000 $ შეადგენს, მიიღებს კრედიტს, რომელიც შეესაბამება დამქირავებლის შენატანის მთლიანი რაოდენობის 50 %-ს.

აგრეთვე გათვალისწინებულია შუალედური გადაზღვევის პროგრამის შექმნა დამსაქმებლებისთვის, რომლებიც უზრუნველყოფენ სამედიცინო დაზღვევას 55 წელზე მეტი ასაკის პენსიონერებზე, რომელთაც არ აქვთ მედიქეაში გაწევრიანების უფლება. პროგრამა აუნაზღაურებს დამსაქმებელს, ან დამზღვევს ზარალების 80% $15000-დან – $90000-მდე. პროგრამა დაიწყება 2010 წლის ივნისში და დასრულდება 2014 წლის 1 იანვარს.

კონგრესის საბიუჯეტო კომიტეტის გათვლებით, 25 მილიონი ადამიანი იყიდის დაზღვევას ამერიკის ჯანმრთელობის სარგებლების ბირჟების (“American Health Benefit Exchange”) მეშვეობით, აქედან 19 მილიონს დასჭირდება ფინანსური დახმარება.
რეფორმა ითვალისწინებს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ცენტრების დაფინანსების გაზრდას (11 მილიარდი დოლარი). დაახლოებით 1.5 მილიარდი დოლარი გამოიყოფა ახალი საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ცენტრების ასაშენებლად.

ამერიკის ჯანმრთელობის სარგებლების ბირჟა

რეფორმის მთავარი ელემენტია ამერიკის ჯანმრთელობის სარგებლების ბირჟების (“American Health Benefit Exchange”) შექმნა, რომელიც სადაზღვევო ბაზრის ფუნდამენტალურ ცვლილებებს გამოიწვევს. გარკვეული სახით ამერიკის ჯანმრთელობის სარგებლების ბირჟა ემსგავსება მით რომნის (Mitt Romney) მასაჩუსეტის გეგმის კონექტორს (“Connector”).
ბირჟა ერთგვარ ანგარიშსწორების პალატას, საბითუმო ვაჭრობის დაწესებულებას წარმოადგენს, სადაც მომხმარებლები ურთიერთობას ამყარებენ პროვაიდერებთან და ეცნობიან სადაზღვევო პროდუქტებთან დაკავშირებულ ინფორმაციას74. ბირჟები ახდენენ სადაზღვევო გეგმების (მათ შორის სერვისების ხარჯები) შეფასებას, რითაც დახმარებას უწევენ მომმარებლებს სადაზღვევო გეგმის არჩევაში.
ჯანმრთელობის სარგებლების ბირჟების მიზნები და ამოცანებია:

• კონკურენცია ფასით და ხარისხით და არა შიგთავსით – სადაზღვევო პროდუქტებით შეთავაზებული მომსახურება, ანაზღაურების ლიმიტები და თანაგადახდის პირობები სტანდარტიზებულია (მაქსიმალური წლიური ზღვარი – 5950 $ ერთი პირისათვის და 11900$ ოჯახისათვის), რაც შესადარისს ხდის სხვადასხვა სადაზღვევო კომპანიის პროდუქტს;
• ადმინისტრაციული მექანიზმების შექმნა იოლი გაწევრიანებისთვის – დიდი ბიზნესი თავად აფორმებს კონტრაქტს სადაზღვევო კომპანიებთან და უზრუნველყოფს პრემიუმების გადახდას და კონტრაქტის განახლებას, იგივე ფუნციებს შეასრულებს “Exchange” მცირე ბიზნესისა და ინდივიდებისთვის; ბენეფიციარებს და მცირე ბიზნესის წარმომადგენლებს შეუძლიათ იყიდონ სტანდარტული სადაზღვევო გეგმები ონლაინის მეშვეობით;
• დაბალშემოსავლიანი პირებისათვის (სიღარიბის ფედერალური ზღვარის 400 %-ზე ნაკლები) და მცირე ბიზნესის წარმომადგენლებისათვის (50-მდე დასაქმებული) ბირჟების მეშვეობით სადაზღვევო გეგმების შესაძენად გაიცემა სუბსიდია; სადაზღვევო კომპანიებს ეკრძალებათ აღნიშნულ პირებზე ჯანმრთელობის მდგომარეობის, სქესის ან შემოსავლების და სხვა მაჩვენებლების (ასაკის გარდა) მიხედვით დისკრიმინაცია; განხორციელდება პრემიუმის ცვლილების ან აკრძალვა ან ლიმიტირება;
• დაზღვევის პერმანენტულობა – სამუშაო ადგილის ცვლილებისას დაზღვეულის სტატუსის შენარჩუნება;
• სადაზღვევო პროდუქტების, დაზღვევის პირობების და სადაზღვევო კომპანიების შესახებ მომხმარებლის უკეთესი ინფორმირება.

სახელმწიფოს ხელშეწყობით თითოეულ შტატში შეიქმნება ამერიკის ჯანმრთელობის სარგებლების ბირჟები (“American Health Benefit Exchange”). მათი საქმიანობა ძირითადად შტატების კანონებს დაეფუძნება, ცხადია ფედერალური პირობების გათვალისწინებით. რამდენიმე შტატს შეუძლიათ გაერთიანებული ძალებით შექმნან რეგიონალური ბირჟა. შესაძლებელია ერთ შტატში რამდენიმე “Exchange”-ის არსებობა, თუ ცალკეული მათგანი ემსახურება კონკრეტული გეოგრაფიულ არეალს. ჯანმრთელობის დაზღვევის ბირჟების შექმნაში სახელმწიფო გაიღებს გარკვეულ ხარჯებს. ჯანმრთელობის დაზღვევის ბირჟების ფუნქციონირება დაიწყება 2014 წელს.

იმ პირებს, რომლებისთვისაც ფინანსურად ხელმიუწვდომელია დაზღვევა, საშუალება ექნებათ იყიდონ დაზღვევა ამერიკის ჯანმრთელობის სარგებლების ბირჟების მეშვეობით. მცირე ბიზნესისთვის ჩამოყალიბდება ცალკე ამერიკის ჯანმრთელობის სარგებლების ბირჟების ცენტრები. სადაზღვევო მოცვა ხელმისაწვდომი რომ გახდეს, განხორციელდება პრემიუმების და წილობრივი გადახდების (cost-sharing) სუბსიდირება.

ჯანმრთელობის სარგებლების ბირჟების მეშვეობით დაზღვევის ყიდვის უფლება აშშ მოქალაქეებს და ლეგალურ ემიგრანტებს. მცირე ბიზნესში (სადაც დასაქმებულთა რაოდენობა 100-ზე ნაკლებია) დასაქმებულებს შეუძლიათ შეიძინონ დაზღვევა ჯანმრთელობის სარგებლების ბირჟების მეშვეობით.

ჯანმრთელობის სარგებლების ბირჟები არ მოიცავს სახელმწიფო პროგრამების არჩევანს (public plan option). პერსონალის მართვის კომიტეტი (Office of Personnel Management), რომელიც მართავს ფედერალური დაქირავებულების ჯანმრთელობის სარგებლების პროგრამას, ხელშეკრულებას გააფორმებს კერძო დაზღვევის კომპანიასთან თითოეულ ბირჟაში (არანაკლებ ერთი არამომგებიანი ორგანიზაციის ჩათვლით) არანაკლებ ორი მულტი-შტატის გეგმის მოცვისათვის. ყოველ შტატში ბირჟები უნდა მოიცავდეს არანაკლებ ორ მულტი-შტატის სადაზღვევო გეგმებს. მულტი-შტატის გეგმები საჭიროებს ლიცენზირებას და რეგულირებას. არანაკლებ ერთი სადაზღვევო გეგმა არ უნდა მოიცავდეს აბორტს, აგრეთვე ერთი მზღვეველი უნდა იყოს არამომგებიანი.

ბირჟების გეგმები უნდა მოიცავდნენ სარგებლებს, რომლებიც შეესაბამება დადგენილ მინიმალურ სტანდარტს. მინიმალური პაკეტი უნდა შეესაბამებოდნენ ფედერალურ მოთხოვნებს. შტატებს შეუძლიათ შესთავაზონ დამატებითი პაკეტი. მინიმალური სადაზღვევო პაკეტის ჩათვლით შემუშავებულია ოთხი სადაზღვევო პაკეტი, რომლებიც ერთმანეთისაგან განსხვავდება პრემიების, ჯიბიდან გადახდების და სარგებლების მიხედვით და ერთი კატასტროფული დანახარჯების პაკეტი, რომელიც გაიყიდება ბირჟების მეშვეობით:

• ბრინჯაოს პაკეტი – აუცილებელი სამედიცნო დაზღვევა, რომელიც ფარავს სამედიცინო ხარჯების 60%-ს (ყველაზე იაფი პაკეტი), ჯიბიდან გადახდების ლიმიტი ტოლია ჯანმრთელობის სადეპოზიტო ანგარიშის (HSA) ლიმიტის ($5,950 ინდივიდებისთვის და $11,900 ოჯახებისთვის 2010 წელს);
• ვერცხლის პაკეტი – აუცილებელი სამედიცინო დაზღვევა, რომელიც ფარავს სამედიცინო ხარჯების 70%-ს, HSA ლიმიტით;
• ოქროს პაკეტი – აუცილებელი სამედიცინო დაზღვევა, რომელიც ფარავს სამედიცინო ხარჯების 80%-ს, HSA ლიმიტით;
• პლატინის პაკეტი – აუცილებელი სამედიცინო დაზღვევა, რომელიც ფარავს სამედიცინო ხარჯების 90%-ს, HSA ლიმიტით;
• კატასტროფული პაკეტი – 30 წლამდე ახალგაზრდა, ან იმ პირებისთვის, ვინც არ არის ვალდებული შეიძინოს დაზღვევა და ფარავს მომსახურების ღირებულებას ჯანმრთელობის შემნახველ ანგარიშების (HSA) ლიმიტით.

ბენეფიციარის მრიდან ჯიბიდან გადახდის პირობები ლიმიტირებულია მისი შემოსავლების შესაბამისად:

• ბენეფიციარს, რომელსაც აქვს სიღარიბის ფედერალური ზღვარის 400 %-ზე მეტი შემოსავალი, ჯიბიდან გადახდების მაქსიმალური წლიური ზღვარი შეადგენს 5950 $-ს ერთი პირისათვის და 11900$ ოჯახისათვის (დაახლოებით ჯანმრთელობის შემნახველ ანგარიშებზე არსებული ლიმიტის ტოლი). იგივე ლიმიტი ეხება კატასტროფული ხარჯების გეგმასაც.
• პირები რომელთა შემოსავალი სიღარიბის ფედერალური ზღვარის 300-400 %-ს შეადგენს, ჯიბიდან გადახდების მაქსიმალური წლიური ზღვარი შეადგენს 3987 $-ს ერთი პირისათვის და 7973 $-ს ოჯახისათვის (ჯანმრთელობის შემნახველ ანგარიშებზე არსებული ლიმიტის ორი მესამედი);
• პირები რომელთა შემოსავალი სიღარიბის ფედერალური ზღვარის 200-300 %-ს შეადგენს, ჯიბიდან გადახდების მაქსიმალური წლიური ზღვარი შეადგენს 2975 $-ს ერთი პირისათვის და 5950 $-ს ოჯახისათვის (ჯანმრთელობის შემნახველ ანგარიშებზე არსებული ლიმიტის ნახევარი);
• პირები რომელთა შემოსავალი სიღარიბის ფედერალური ზღვარის 200 %-ზე ნაკლებს შეადგენს, ჯიბიდან გადახდების მაქსიმალური წლიური ზღვარი შეადგენს 1983 $-ს ერთი პირისათვის და 3967 $-ს ოჯახისათვის (ჯანმრთელობის შემნახველ ანგარიშებზე არსებული ლიმიტის ერთი მესამედი).

კონგრესის საბიუჯეტო კომიტეტის (CBO) გათვლით, ბრინჯაოს პაკეტის პრემიის ღირებულება ინდივიდუალური პირისათვის შეადგენს დაახლოებით 4500 $-დან 5000 $-მდე, ხოლო ოჯახისათვის 12000 $-დან 12500 $-მდე79. სხვა პაკეტების ღირებულება გაცილებით მაღალია.

რეგულირება

რეფორმა ითვალისწინებს რეგულირების სისტემის ჩამოყალიბებას ჯანმრთელობის გეგმების/დაზღვევის პროდუქტებისთვის. რეფორმით გამკაცრდება მოთხოვნები კერძო დაზღვევის კომპანიებთან. სადაზღვევო კომპანიებს უფლება არ ექნებათ ჯანმრთელობის მდგომარეობის, ან სქესის გამო უარი უთხრან ბენეფიციარებს, ან ამისთვის მოითხოვონ მაღალი სადაზღვევო შესატანი. 26 წლამდე პირებს უფლება აქვთ ისარგებლონ თავიანთი მშობლების სადაზღვევო პოლისით.
2014 წლიდან ყველა მოქალაქე და რეზიდენტი ვალდებულია ჰქონდეს სამედიცინო დაზღვევა. რეფორმით გათვალისწინებულია ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობის დაწესება იმ პირებზე, რომლებიც არ შეიძენენ დაზღვევას. დაზღვევის არქონა ისჯება ჯარიმით, რომელიც განხორციელდება შემდეგი სქემით: $95 – 2014 წელს, $325 – 2015 წელს და $695 – 2016 წელს, ანუ 2014 წელს – ოჯახის შემოსავლის 1.0%; 2015 წელს – 2% და 2016 წელს კი 2.5%. ჯარიმები სრულ ოდენობას აღწევს 2016 წელს. გამონაკლის შეადგენენ ამერიკელი ინდიელები, ადამიანები, რომელთაც დაზღვევა არ ჰქონდა 3 თვეზე ნაკლები ვადით, დოკუმენტების არ მქონე იმიგრანტები, ის პირები, რომელთა დაზღვევის პაკეტი აჭარბებს მათი შემოსავლის 8%-ს და ისინი, ვისი შემოსავალიც ნაკლებია სიღარიბის ზღვარზე.
რეფორმის მიხედვით, ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობა დაეკისრებათ იმ საწარმოების მფლობელებსაც, რომლებიც უარს განაცხადებენ დაქირავებულებისათვის დაზღვევის შეძენაზე. კერძოდ, დამქირავებლებს რომელთაც ჰყავთ 50 და მეტი თანამშრომელი, რომლებიც არ არიან დაფარული დაზღვევით, და თუ ჰყავთ ერთი სრულ განაკვეთზე დასაქმებული თანამშრომელი მაინც, რომელიც იღებს ფედერალური მთავრობის სუბსიდიას სამედიცინო დაზღვევის საყიდლად, დამქირაველმა უნდა გადაიხადოს $2000 ყოველ ასეთ, სრულ განაკვეთზე დასაქმებულ თანამშრომელზე.

დამქირავებელი, რომელსაც ჰყავს 200 მეტი თანამშრომელი, რომელიც სთავაზობს დაზღვევას თანამშრომლებს, ვალდებულია ავტომატურად გააწევრიანოს თანამშრომლები დაზღვევაში.

დამსაქმებელს მოეთხოვება, უზრუნველყოს ვაუჩერის თავისუფალი არჩევანი იმ თანამშრომლებისთვის, რომელთაც გადაწყვიტეს მიიღონ დაფარვა “Exchange“-ს საშუალებით და მათი შემოსავალი ნაკლებია სიღარიბის ფედერალური ზღვრის 400%-ზე (ერთი პირისათვის შეადგენს 10800 $-ს, ოთხწევრიანი ოჯახისათვის 22000 $-ს), რომელთა პრემიის წილი მეტია შემოსავლის 8%-ზე და ნაკლები 9,8%-ზე.

მონიტორინგი, სისტემის გამჭვირვალობის ამაღლება

რეფორმით გათვალიწინებულია კონტროლის მექანიზმების და სისტემის გამჭვირვალობის ამაღლების ღონისძიებების ჩამოყალიბება. კერძოდ:

• საავადმყოფოებმა უნდა გამოაქვეყნონ მათ მიერ გასაწევი სერვისების ღირებულება;
• სადაზღვევო გეგმების სტანდარტიზაცია, რომელიც უნდა შეესაბამებოდეს მომხმარებელთა მოთხოვნებს და მომსახურების ხარისხს;
• ბენეფიციართა ინფორმირება სადაზღვევო პრემიების გაზრდის მიზეზების თაობაზე;
• შედარებითი ეფექტური თერაპიულ ღონისძიებებზე დამოუკიდებელი კვლევების ჩატარება.

რეფორმის ბიუჯეტი, მაკროეკონომიკური შედეგი

მიუხედავად ოპონენტ ექსპერტთა მტკიცებისა, რეფორმით გამოწვეული ბიუჯეტის შესაძლო დეფიციტის შესახებ, დამოუკიდებელი ორგანიზაციის, კონგრესის საბიუჯეტო კომიტეტის გათვლით, რეფორმა გრძელვადიან პერსპექტივაში ბიუჯეტის დეფიციტს შეამცირებს. კონგრესის საბიუჯეტო კომიტეტის მიერ წარმოდგენილი ანგარიშის მიხედვით, რეფორმის შედეგად, პირველი ათი წლის განმავლობაში დაიხარჯება 938 მილიარდი დოლარი, ხოლო იმავე პერიოდში ფედერალური ბიუჯეტის დეფიციტი 143 მილიარდ დოლარამდე შემცირდება, ხოლო შემდგომი 10 წლის პერიოდში ფედერალური ბიუჯეტის დეფიციტი 1.2 ტრილიონ დოლარამდე შემცირდება.

რეფორმის მიზანს წარმოადგენს ფედერალური ბიუჯეტის და ქვეყნის ეკონომიკის სტაბილურობა. მოსახლეობის სადაზღვევო დაფარვის გაზრდის გამო, რეფორმა ითვალისწინებს ჯანდაცვაზე ხარჯების გაზრდას უახლოესი 10 წლის განმავლობაში. თუმცა დამატებითი დანახარჯების წილი მშპ-ის 0.5 %-ს არ აღემატება (2009 წელს ჯანდაცვაზე დანახარჯებმა შეადგინა მშპ-ის 17 %).

ნახ: საბიუჯეტო ეფექტი

წყარო: კონგრესის საბიუჯეტო კომიტეტის გათვლები

პროგრამის დაფინანსების წყაროებს წარმოადგენს:

• მედიქეას სავალდებულო გადასახადების გაზრდა შეძლებული ფენებისათვის – ბენეფიციარს, რომლის წლიური შემოსავალი 200 000 $-ზე მეტია, ხოლო შეუღლებულ პირებს, რომელთა შემოსავალი 250 000 $-ს აღემატება, მედიქეას გადასახადი გაეზრდებათ 2.9%-დან 3.8 %-მდე. უპირველეს ყოვლისა მედიქეა ”ა” ნაწილის (ჰოსპიტალური დაზღვევა) გადასახადი გაიზრდება 0.9 %-დან 2.35 %-მდე;
• გადასახადი ინვესტიციებიდან მიღებულ შემოსავლებზე – 2013 წლის 1 იანვრიდან ახალი გადასახადი დაწესდება მდიდარი შინამეურნეობების საინვესტიციო შემოსავლებზე (3.8 %), დივიდენდებზე, კერძოდ იმ ბენეფიციარებზე, რომელთა მთლიანი წლიური შემოსავალი 200 000 $-ზე მეტია, და შეუღლებულ პირებზე, რომელთა მთლიანი წლიური შემოსავალი 250 000 $-ს აღემატება. თუ შეუღლებულ პირების სახელფასო შემოსავალი შეადგენს 200000 $-ს და 100 000 $ კაპიტალური სარგებლიდან, 50000 $ ექვემდებარება გადასახადს. კაპიტალურ სარგებელს განეკუთვნება უძრავი ქონების გაყიდვებიდან მიღებული სარგებელი, ანუ, როდესაც პირი უძრავი ქონების გაყიდვიდან მიიღებს 200000$ ან მეტ მოგებას, იგი ექვემდებარება გადასახადს. ამ გადასახადის დაწესებით კაპიტალურ სარგებელზე დღეს არსებული 15 %-იანი გადასახადი 24 %-მდე გაიზრდება. გადასახადის გაერთიანებული კომიტეტის (Joint Committee on Taxation) გათვლებით ამ გადასახადებით შემოსული შემოსავალი 2013 წლიდან 2019 წლამდე შეადგენს 210 მილიარდ დოლარს. ზოგიერთი მკვლევარი თვლის, რომ კაპიტალურ სარგებლებზე გადასახადის მომატება შეამცირებს ინვესტიციებს, რაც განაპირობებს ეკონომიკური ზრდის შეფერხებას, სამუშაო ადგილების და ხელფასების შემცირებას (74);
• ”კადილაკის გადასახადი” ძვირადღირებულ დაზღვევის გეგმებზე – ძვირადღირებულ სამედიცინო დაზღვევის გეგმებზე, ე.წ. ”კადილაკის პოლისებზე” დაწესდება 40 %-იანი სააქციზო გადასახადი, ე.წ. ”კადილაკის გადასახადი” (“Cadillac tax”). კერძოდ, სააქციზო გადასახადი დაწესდება სადაზღვევო გეგმებზე, რომელთა წლიური ღირებულება ინდივიდუალური პირისათვის შეადგენს 10200 დოლარს, ხოლო ოჯახის მოცვისათვის 27 500 დოლარს. აღნიშნული ახალი გადასახადი ამოქმედდება 2018 წელს. გადასახადის გაერთიანებული კომიტეტის (Joint Committee on Taxation) გათვლებით ამ გადასახადით 2 წლის განმავლობაში შემოსული შემოსავალი შეადგენს 32 მილიარდ დოლარს. მკვლევარების აზრით, აღნიშნული გადასახადი შეეხება დასაქმებულთა 12 %-ს.
• სამედიცინო ტექნოლოგიებზე გადასახადები – 2013 წლის 1 იანვრიდან სამედიცინო ტექნოლოგიებზე (მოწყობილობა-დანადგარები) დაწესდება 2.3 % სააქციზო გადასახადი. გადასახადი დაწესდება ყველა სახის სამედიცინო ტექნოლოგიებზე კომპიუტერული ტომოგრაფიიდან დაწყებული ქირურგიული დანების ჩათვლით. გადასახადები დაწესდება ლაბორატორიულ გამოკვლევებზეც. ამ გადასახადით შემოსული თანხა შეადგენს 20 მილიარდ დოლარს;
• გადასახადები მედიკამენტებზე – გადასახადები დაწესდება ფარმაცევტულ საწარმოებზე ბაზარზე მათი წილის პროპორციულად, აგრეთვე გადასახადები დაწესდება ბრენდირებულ მედიკამენტებზე. ამ გადასახადებით ფარმაცევტული საწარმოებიდან 2011-2019 წლებში შემოსული თანხები შეადგენს 27 მილიარდ დოლარს. ზოგი მკვლევარის აზრით, აღნიშნული გადასახადი მედიკამენტების გაძვირებას გამოიწვევს (74);
• სადაზღვევო კომპანიებზე დამატებითი გადასახადები – 2011 წლიდან სადაზღვევო კომპანიებზე დაწესდება დამატებითი გადასახადები, რომელიც დამოკიდებული იქნება მათ წილზე სადაზღვევო ბაზარზე, კერძოდ, კომპანიის მიერ მოზიდულ პრემიებზე. გათვლებით, ამ გადასახადებით შემოსული თანხა 60 მილიარდ დოლარს შეადგენს. ზოგი მკვლევარის აზრით, აღნიშნული გადასახადი სადაზღვევო პრემიების კიდევ უფრო გაზრდას გამოიწვევს (74);
• ჯანდაცვის ხარჯების ზრდის ტემპის შემცირება, სერვისების ღირებულების შემცირება, სერვისების ხარჯთეფექტურობის გაზრდა (156 მილიარდი დოლარი);
• სახელმწიფო პროგრამების, ძირითადად მედიქეას სახელმწიფო ხარჯების შემცირება (132 მილიარდი დოლარი) – მედიქეას სადაზღვევო გეგმაზე სახელმწიფო ხარჯები 10 წლის განმავლობაში შემცირდება 132 მილიარდი დოლარით.
• მედიქეას სადაზღვევო პროგრამის ეფექტურობის გაზრდა და ხარჯების შემცირება – მედიქეას ბინაზე სამედიცინო დახმარების პროგრამის ხარჯები 10 წლის განმავლობაში შემცირდება 40 მილიარდი დოლარით. 2019 წლისათვის საავადმყოფოებზე გარკვეული დანახარჯები 22 მილიარდით შემცირდება;
• მედიქეას უპირატესობის (Medicare Advantage) სადაზღვევო პროგრამის ეფექტურობის გაზრდა და ხარჯების შემცირება 70 მილიარდი დოლარით (ამ პროგრამით თითო პირზე ხარჯები 14 %-ით აღემატება ჩვეულებრივი მედიქეას ხარჯებს);
• ნებაყოფლობითი ადგილობრივი მიკროდაზღვევის შექმნა დროებითი შრომისუნარიონობის შემთხვევაში, საავადმყოფო ადგილების ეკონომია (70 მილიარდი დოლარი)

ზოგი მკვლევარის მტკიცებით, გადასახადები და სუბსიდიები განაპირობებს შემოსავლების ძირეულ გადანაწილებას. ახალი კანონის საფუძველზე, ოჯახები რომელთა წლიური შემოსავლები აღემატება 348000 $-ს, მოუწევთ დამატებით 52000 $-ის გადახდა. ის პირები, რომელთა წლიური შემოსავლები 18000$-ზე ნაკლებია, მიიღებენ მცირე სარგებელს, რადგან მათზე ისედაც ვრცელდება მედიქეიდის პროგრამა (74).

რეფორმის მიღებაზე მოსალეობის და ბაზრის რეაქცია

რეფორმის შესახებ მოსახლეობის აზრი მკვეთრად პოლარიზებულია. ზოგი ექსპერტი თვლის რომ დროთა განმავლობაში მისი პოპულარობა გაიზრდება, თუ მხედველობაში მივიღებთ მედიქეას სახელმწიფო დაზღვევის პროგრამის შემოღების გამოცდილებას. 1965 წელს მედიქეას პროგრამის მიღებაც კონსერვატორების მხრიდან განიცდიდა იმავე სახის მკაცრ კრიტიკას მედიცინის სოციალიზაციის შესახებ. თუმცა დღეს მედიქეას პროგრამა საკმაოდ პოპულარულია.

კომპანია გელლაპის მიერ ჩატარებული სოციალური გამოკითხვით, აშშ-ის მოქალაქეთა 49 % ჯანდაცვის რეფორმას მხარს უჭერს, მაშინ როდესაც რესპოდენტთა 40 % მას ნეგატიურად განიხილავს.

კანონის მიღების შემდეგ სადაზღვევო და ფარმაცევტული კომპანიების აქციების ზრდა ან დაცემა არ შეინიშნებოდა.

ნახ: როგორ ფიქრობთ, რამდებად კარგია ან ცუდია კონგრესის მიერ მიღებული ჯანდაცვის რეფორმა?

წყარო: GALLUP

მოკლევადიან პერსპექტივაში რეფორმას ამერიკის ეკონომიკისათვის არ ექნება მნიშვნელოვანი ეფექტი, რადგან მისი ძირითადი ასპექტები რამდენიმე წლის შემდეგ ამოქმედდება. მაგალითად, სადაზღვევო გეგმების ბირჟები გაიხსნება 2014 წელს. მოკლევადიან პერიოდში ახალ სადაზღვევო გეგმებზე მოსალოდნელია სადაზღვევო პრემიების გაზრდა, ბენეფიციართა დისკრიმინაციაზე აკრძალვის დაწესების გამო. აგრეთვე, მოკლევადიან პერიოდში ზოგიერთი მსხვილი კომპანია დაკარგავს მედიკამენტების შეძენასთან დაკავშირებულ ხარჯებზე საგადასახადო შეღავათებს იმ ყოფილი თანამშრომლებითვის, რომლებიც პენსიაზე გავიდნენ.

მკვლევართა აზრით, რეფორმა ვერ შეაჩერებს ჯანდაცვაზე სახელმწიფო ბიუჯეტის დანახარჯების არაპროპორციულ ზრდას. თუმცა იგივე მკვლევარები აღიარებენ, რომ ზრდის პროცესი მცირედ შენელდება. ზოგი ექსპერტი იმედოვნებს, რომ მიღებული კანონი მხოლოდ პირველ და აუცილებელ ნაბიჯს წარმოადგენს, რომელმაც უნდა განავითაროს ქვეყნის შემდგომი სვლა ეფექტური ჯანდაცვის სისტემისაკენ. სისტემის გარდაქმნის ეტაპის შემდეგ მოსალოდნელია რეფორმათა ახალი წყება.

***

ლიტერატურა:

1. Shipman William G. Retiring with Dignity: Social Security vs. Private Markets, Cato Institute’s Project on Social Security Privatization.
2. Lionel Robbins. The Great Depression (London: Macmillan, 1934), pp. 203, 213, 236.
3. Franklin D. Roosevelt, The Public Papers and Addresses of Franklin D. Roosevelt, comp. Samuel I. Rosenman (New York, Random House, 1938), vol. 3, pp. 287-93;
4. Clive Riddle, President MCOL The Future of Managed Care An Outline, MCOLE – Seminars, 2000.
5. Shirley Johnson-Lans, A Health Economic Primer, Pearson Education, Addison Wesley, 2005.
6. Glied, Sherry A, “Managed Care” Handbook of Health Economics, Vol. 1A, Anthony J. Culyer and Joseph P. Newhouse, eds. (Amsterdam: Elsevier, 2000).
7. Jensen, Gail A., et al. ”The New Dominance of Managed Care: Insurance Care in the 1990s”, Health Affairs, 16 (January-February 1997).
8. Gutler, D. M. and R. J. Zeckhauser, “The Anatomy of Health Insurance”, Vol. 1A, Handbook of Health Economics.
9. Зяблюк Н. Г. Политический плюрализм: контуры американской модели // США и Канада: экономика, политика, культура. 1999. № 5. С. 3–18.
10. http://wwwrnc.org/GOPInfo/Platform/2000platform5.htm.
11. Carmen DeNavas-Walt, Bernadette D. Proctor, Jessica SmithIncome, Poverty, and Health Insurance Coverage in the United States: 2006, U.S. Department of Commerce, Economics and Statistics Administration, U.S. CENSUS BUREAU, 2007
12. Thomas E. Getzen. Health Economics, Fundamentals and Flow of Funds. Temple University, 1997.
13. Committee on the Costs of Medical Care, Medical Care of the American People, Chicago: University of Chicago Press, 1932
14. Victor R. Fuchs, Three “Inconvenient Truths” About Health Care, The New England Journal of Medicine, October 23, 2008
15. Health, United States, 2006, National Center for Health Statistics, With Chartbook on Trends in the Health of Americans. Hyattsville, MD: 2006;
16. Elizabeth Docteur, Hannes Suppanz and Jaejoon Woo, THE US HEALTH SYSTEM: AN ASSESSMENT AND PROSPECTIVE DIRECTIONS FOR REFORM, ECONOMICS DEPARTMENT WORKING PAPERS No. 350, OECD 2003;
17. Michael Tanner, The Grass Is Not Always Greener. A Look at National Health Care Systems Around the World, Policy Analysis, March 18, 2008;
18. Uwe Reinhardt, Peter Hussey, and Gerard Anderson, “U.S. Health Care Spending in an International Context,” Health Affairs 23, no. 3 (2004): 11–12.
19. Organisation for Economic Co-operation and Development, “OECD Health Data 2007: Statistics and Indicators for 30 Countries” (Paris: OECD, 2007).
20. Christine Borger et al., “Health Spending Projections through 2015: Changes on the Horizon,” Health Affairs 25, no. 2 (2006): w61–w73, http:// content.healthaffairs.org/cgi/content/abstract/ hlthaff.25.w61.
21. 10. Jagadeesh Gokhale, “Medicaid’s Soaring Costs: Time to Step on the Brakes,” Cato Institute Policy Analysis no. 597, July 19, 2007.
22. BlueCross BlueShield Association, “The Uninsured in America,” January 2005;
23. Devon Herrick, “Crisis of the Uninsured: 2007,” National Center for Policy Analysis Brief Analysis no. 595, September 28, 2007.
24. “Overview of the Uninsured in the United States: An Analysis of the 2005 Current Population Survey” (Washington: U.S. Department of Health and Human Services, 2005).
25. OECD Health Data, 2007
26. Joseph P. Newhouse_ Anna Sinaiko Can Multi-payer Financing Achieve Single-Payer Spending Levels? Forum for Health Economics & Policy, Volume 10, Issue 1 2007
27. Cathy Schoen, Karen Davis, and Sara R. Collins, Building Blocks For Reform: Achieving Universal Coverage With Private And Public Group Health Insurance, Health Affairs 27, no. 3 (2008)
28. “Income, Poverty, and Health Insurance Coverage in the United States: 2007.” U.S. Census Bureau. Issued August 2008.
29. Thomas M. Selden and Merrile Sing, “The Distribution Of Public Spending For Health Care In The United States, 2002,” Health Affairs 27, no. 5 (2008): 349-359 (published online 29 July 2008)
30. Lee Igel. The History of Health Care as a Campaign Issue, the Physician Executive. may-june, 2008.
31. Two myths about the U.S. health care system, MONTREAL ECONOMIC INSTITUTE, 2005.
32. U.S. Census Bureau, op. cit., p. 15.
33. Congressional Budget Office, op. cit., p. ix.
34. Elizabeth Docteur, Hannes Suppanz et Jaejoon Woo, The U.S. Health System: An Assessment and Prospective Directions for Reform, OECD Working Papers, No. 350, 27 February 2003, p. 7
35. Sally C. Pipes, Miracle Cure: How to Solve America’s Health Care Crisis and Why Canada Isn’t the Answer, (San Francisco and Vancouver: Pacific Research Institute and Fraser Institute, 2004), p. 25.
36. Danap Goldman, Elizabetha Mcglynn. U.S. Health Care Facts About Cost, Access, and Quality, www.rand.org
37. Kaiser Commission on Medicaid and the Uninsured, 2000, 2002, 2003a, and 2003b.
38. Baker and Atlas, 2004; Canadian Institute for Health Information, 2003
39. Centers for Medicare & Medicaid Services, 2004.
40. Improving Health Care: A Dose of Competition, Department of Justice, Federal Trade Commission, 2004.
41. Pamela Farley Short & Deborah R. Graefe, Battery-Powered Health Insurance? Stability in Coverage of the Uninsured, 22 HEALTH AFFAIRS 244, 247-48 (Nov./Dec. 2003); CBO, supra note 175, at viii fig.S2, 9 tbl.3.
42. Technological Change and the Growth of Health Care Spending, The Congress of the United States O Congressional Budget Office, 2008
43. “National Health Expenditure Data: NHE Fact Sheet,” Centers for Medicare and Medicaid Services, referenced February 26, 2008
44. Sean Keehan, Andrea Sisko, Christopher Truffer, Sheila Smith, Cathy Cowan, John Poisal, M. Kent Clemens, and the National Health Expenditure Accounts Projections Team, “Health Spending Projections Through 2017: The Baby-Boom Generation Is Coming To Medicare”, Health Affairs Web Exclusive, February 26, 2008. Retrieved February 27, 2008.
45. “2008 Annual Report” (pdf). PHRMA. Retrieved 2009-06-20.
46. Gerard F. Anderson, Uwe E. Reinhardt, Peter S. Hussey and Varduhi Petrosyan, “It’s The Prices, Stupid: Why The United States Is So Different From Other Countries”, Health Affairs, Volume 22, Number 3, May/June 2003. Retrieved February 27, 2008.
47. Marc L. Berk and Alan C. Monheit, “The Concentration Of Health Care Expenditures, Revisited”, Health Affairs, Volume 20, Number 2, March/April 2001. Retrieved February 27, 2008.
48. Marc L. Berk and Alan C. Monheit, “Datawatch: The Concentration Of Health Expenditures: An Update”, Health Affairs, Winter 1992. Retrieved February 27, 2008.
49. Micah Hartman, Aaron Catlin, David Lassman, Jonathan Cylus and Stephen Heffler, “U.S. Health Spending By Age, Selected Years Through 2004″, Health Affairs web exclusive, November 6, 2007. Retrieved February 27, 2008.
50. Key Issues in Analyzing Major Health Insurance Proposals, The Congress of the United States O Congressional Budget Office, 2008
51. Congressional Budget Office, Accounting for Sources of Projected Growth in Federal Spending on Medicare and Medicaid, Issue Brief (May 28, 2008).
52. Henry J. Kaiser Family Foundation and Health Research and Educational Trust (Kaiser/HRET), Employer Health Benefits: 2008 Annual Survey (Washington, D.C.: Kaiser/HRET, September 2008).
53. Sally C. Pipes. The Top Ten Myths of American Health Care: A Citizen’s Guide, Pacific Research Institute. 2008.
54. “The Uninsured in America,” (Chicago, Illinois: Blue Cross Blue Shield Association, February 27, 2003), http://www.coverageforall. org/pdf/BC-BS_Uninsured-America.pdf; John C. Goodman and 154 / Endnotes Devon M. Herrick, “The Case against John Kerry’s Health Plan,” (Dallas, Texas: National Center for Policy Analysis, September, 2004), http://www.ncpa.org/pub/st/st269/st269.pdf.
55. Reaching Eligible but Uninsured Children in Medicaid and SCHIP, (Washington DC: Georgetown University Health Policy Institute, Center for Children and Families, March, 2008), http://ccf.georgetown. edu/index/cms-filesystem-action?file=strategy+center%2Felig ibleuninsured%2Feligibleuninsuredccf.pdf
56. “Medicaid-Eligible Adults Who Are Not Enrolled: Who Are They and Do They Get the Care They Need?” Urban Institute, Series A, No. A-48, October 2001, http://www.urban.org/publications/ 310378.html
57. “Historical Poverty Tables,” (Washington DC: U.S. Census Bureau), http://www.census.gov/hhes/www/poverty/histpov/hstpov2.html
58. “Medicare at a Glance,” The Miami Herald, August 3, 2008, http:// www.miamiherald.com/news/more-info/story/627481.html
59. Office of Management and Budget, Budget of the United States Government, Fiscal Year 2006, (Washington DC: Department of Health and Human Services), 137, http://www.whitehouse.gov/ omb/budget/fy2006/hhs.html
60. Medicare & You, Centers for Medicare and Medicaid Services (CMS), 2010.
61. “Core Health Indicators; The latest data from multiple WHO sources,” World Health Organization, 2008
62. “Rank Order: Infant mortality rate,” The 2008 World Factbook, (Washington DC: Central Intelligence Agency, 2008), https:// www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/ 2091rank.html (Note that we didn’t include the “European Union” as its own nation.)
63. David Brown, “Life Expectancy Hits Record High in United States,” The Washington Post, June 12, 2008, “http://www. washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/06/11/AR2008061101570.html?hpid=sec-health
64. Americans at Risk: One in Three Uninsured, Families USA, 2009
65. Cathy Schoen, Michelle M. Doty, Sara R. Collins, and Alyssa L. Holmgren, “Insured but Not Protected: How Many Adults Are Underinsured?” Health Affairs Web Exclusive (June 14, 2005): W5-289-W5-302; James Robinson, “The Commercial Health Insurance Industry in an Era of Eroding Employer Coverage,” Health Affairs 25, no. 6 (November/December 2006): 1,475-1,486.
66. Ibid.
67. Kaiser Family Foundation, Snapshots: Health Care Costs—How Changes in Medical Technology Affect Health Care Costs, op. cit. See also: Carlos Angrisano, Diana Farrell, Bob Kocher, Martha Laboissiere, and Sara Parker, Accounting for the Cost of HealthCare in the United States (Washington: McKinsey Global Institute, January 2007); Dana Goldman and Elizabeth McGlynn, U.S.Health Care Facts about Cost, Access, and Quality (Santa Monica: RAND Corporation, 2005).
68. U.S. Congressional Budget Office, “Detailed Projections for Medicare, Medicaid, and State Children’s Health Insurance Program,” March 6, 2007, p. 9, http://www.cbo.gov/ftpdocs/78xx/doc 7861/m_m_schip.pdf; and author’s calculations.
69. Eligibility threshold data as of July 2006. Kaiser Family Foundation, “Income Eligibility Levels for Children’s Separate SCHIP Programs by Annual Incomes and as a Percent of Federal Poverty Level, 2006,” http://www.statehealthfacts .org/cgi-bin/healthfacts.cgi?previewid=292 &action=compare&category=Medicaid+%26+SC HIP&subcategory=Children%27s+Medicaid+and +SCHIP+Eligibility&topic=Income+Eligibility+% 2d%2dSeparate+SCHIP+Program.
70. U.S. Census Bureau, “Poverty Thresholds 2006,” February 8, 2007, http://www.census.gov/ hhes/www/poverty/threshld/thresh06.html.
71. Robert Pear, “A Battle over Expansion of Children’s Insurance,” New York Times, July 9, 2007, http://www.nytimes.com/2007/07/09/wa shington/09child.html.
72. U.S. Census Bureau, “Poverty Thresholds 2006.”
73. Ezra Klein, “Health Care Reform for Beginners: The Many Flavors of the Public Option,” Washington Post, June 8, 2009.
74. Michael D. Tanner. Bad Medicine, A guide to the real costs and consequences of the new health care law. Cato Institute, 2010.
75. The Patient Protection and Affordable Care Act, sec. 1311(d)(1).
76. The Patient Protection and Affordable Care Act, sec. 1312(c)(3).
77. The Patient Protection and Affordable Care Act, sec. 1312(d)(3)(D).
78. The Patient Protection and Affordable Care Act, sec. 1312(f)(2)(B).
79. Estimates are for 2016. Letter from Douglas Elmendorf, director, Congressional Budget Office, to Sen. Olympia Snowe, January 11, 2010.
80. The Patient Protection and Affordable Care Act, Title II, Subtitle A, sec. 2001(a).
81. Letter from Douglas Elmendorf, director, Congressional Budget Office, to House speaker Nancy Pelosi, March 20, 2010.
82. Julie L. Hudson, Thomas M. Selden, and Jessica S. Banthin, “The Impact of SCHIP on Insurance Coverage of Children,” Inquiry 42, no. 3 (Fall 2005): 236.
83. Genevieve Kenney and Allison Cook, “Coverage Patterns among SCHIP-Eligible Children and Their Parents,” Urban Institute Health Policy Online no. 15, February 2007, p. 12
84. SCHIP, p. 12.
85. SCHIP, p. vii.
86. Michael F. Cannon, Sinking SCHIP A First Step toward Stopping the Growth of Government Health Programs, Cato Institute, 2007
87. Ibid., p. 14.
88. S 895, “The Children’s Health First Act,” introduced March 15, 2007
89. SCHIP, p. 5.
90. Victoria Craig Bunce, J. P. Wieske, and Vlasta Prikazsky, “Health Insurance Mandates in the States 2007,” Council for Affordable Health Insurance, http://www.cahi.org/cahi_contents/resources/pdf/MandatesInTheStates2007.pdf.
91. U.S. Congressional Budget Office, “Increasing Small-Firm Health Insurance Coverage through Association Health Plans and HealthMarts,” January 2000, pp. 16–17, http://www.cbo.gov/ftp docs/18xx/doc1815/healthins.pdf. See also William J. Congdon, Amanda Kowalski, and Mark H. Showalter, “State Health Insurance Regulations and the Price of High-Deductible Policies,” working paper, January 15, 2005.
92. Frank A. Sloan and Christopher J. Conover, “Effects of State Reforms on Health Insurance Coverage of Adults,” Inquiry 35, no. 3 (Fall 1998): 280–93. See also Christopher J. Conover, “Health Care Regulation: A $169 Billion Hidden Tax,” CatoInstitute Policy Analysis no. 527, October 4, 2004, http://www.cato.org/pubs/pas/pa527.pdf, p. 21.
93. Mark V. Pauly and Bradley Herring, “Risk Pooling and Regulation: Policy and Reality in Today’s Individual Health Insurance Market,” Health Affairs 26, no. 3 (May/June 2007): 770–79, http://content.healthaffairs.org/cgi/content/abstract/26/3/770.
94. Steven G. Craig and Joel W. Sailors, “Interstate Trade Barriers and the Constitution,” Cato Journal 6, no. 3 (Winter 1987): 821,
95. Nina Owcharenko, “Making Association Health Plans a Success,” Heritage Foundation Backgrounder no. 1824, February 14, 2005.
96. Joseph Paduda, “Insurance Industry Profit Margins,” Managed Care Matters, December 9, 2004, citing data fromWeiss Ratings.
97. America’s Health Insurance Plans, http: //www.ahip.org/content/default.aspx?bc=31|42.
98. Pharmaceutical Manufacturers Association, “Facts about the U.S. Pharmaceutical Industry,” 2002.
99. JosephDiMasi et al., “The Price of Innovation: New Estimates of Drug Development Costs,” Journal of Health Economics (February 2003).
100. Michael Tanner. A Fork in the Road Obama,McCain, and Health Care, Cato Institute, 2008
101. Victoria Craig Bunce and J. P. Wieske, “Health Insurance Mandates in the States 2008,” Council for Affordable Health Insurance, 2008.
102. Devon Herrick, ‘How to Create a Competitive Insurance Market,” National Center for Policy Analysis Brief Analysis no. 558, June 15, 2007, citing data fromthe Commonwealth Fund.
103. “Health Insurance: Overview and Economic Impact in the States,”, Center for Policy and Research • America’s Health Insurance Plans, 2006
104. OECD Health Data 2010.
105. Kim Bailey and Laura Parisi, Too Great A Burden: Americans Face Rising Health Care Costs (Washington: Families USA, April, 2009).
106. Gary Claxton, et al., Employer Health Benefits 2008 Annual Survey (Menlo Park, CA: Kaiser Family Foundation and Health Research and Educational Trust, 2008).
107. Thomson Prentice, Health, history and hard choices:Funding dilemmas in a fast changing world , WHO, 2006.
108. American Foundation. American Medicine, Volume II. New York: The American Foundation, 1937.
109. Journal of the American Medical Association, August 12, 1922, p. 633
110. Health Insurance Institute 1961, Source Book, p. 10
111. Health Insurance Institute 1965, Source Book, p. 14

P.S. წერილი გამოქვეყნდა მრავალთა თხოვნით. თუმცა ავტორი მიიჩნევს, რომ იგი საჭიროებს შემდგომ დამუშავებას და შევსებას, რაც დაემატება მიმდინარე პერიოდში.

თენგიზ ვერულავა – Tengiz Verulava

”ყველაფერი დასწრებაზეა, კონისტუცია ქარსაც წაუღია”

“განჯადოება”
გიგი თევძაძე

ამბობენ, მეორე მსოფლიო ომი ჰიტლერს რომ არ დაესწრო, სტალინი აპირებდა დაწყებასო. შე ხარ ჩემი ბატონი და არ იფიქრებდა თუ? ერთი კარიკატურისა არ იყოს, იმპერიალისტები რომ იყოფენ მაგიდის გარშემო მსოფლიო ტორტს, ისე გაინაწილეს ჰიტლერმა და სტალინმა ჩაპუდრებულ-პომადამიცხობილი ბებრუცუნა ევროპა.

ხიბლი აქვს ბებრებს განსაკუთრებული.

გულ-ღვიძლი თავისთვის დაიტოვა ჰიტლერმა. რაც დარჩა, ქვემო ნაწილი მიუგდო რუსებს.

მაგრამ მოუნდა ჰიტლერს რუსული ბორშჩი და მოადგა. კი წააჭამა რაღაცეები მარა, ახლა იქეთ გადაყლაპა სტალინმა ჰიტლერი და შენი ლამაზისეული ევროპა.

მოკლედ დასწრებაზეა ყველაფერი. რისი კომუნიზმის მოკრძალებული ხიბლი! სად პეტრე და სად პავლე. ნაფოტებსაც წაუღია მთელი ტყე!

ისე, ყვარყვარე თუთაბერიც იჯდა ნაცართან და კი ავლებდა გამყოფ ზღვარს მენშევიკებსა და ბოლშევიკებს შორის. ცალთვალა ილიკო და ილარიონაც უსხდნენ ბუხრის გარშემო და თხილის წკნელით ხაზავდნენ იაპონია სსრკ საზღვარს. გვიყვარს მოკვდავებს მიწის მიზომვა-მოზომვა (არამარტო საკუბოვესი) და რას იზამ? თვალში ნაცრის შეყრაც გვიყვარს ნამეტნავად და ამ შეყრილი ნაცრით ტკბობაც. ესეც მართალია და გაუგებ რამეს ამ დუნიას ჩემო ოლღა?

ჰოდა, ნაცარშეყრილ თვალებით ტკბობაზე მინდა გიამბოთ. უფრო სწორედ, წინა წერილისა არ იყოს, ვისაც შეგეყარათ თუ ბუნებრივად შემოგეყარათ, ესეც ჰამოთ გაამოთ.

ისე, აი ცხონებული კომუნისტებიც კი გვაყრიდნენ ნაცარს, ნაცარს კი არა, მიწასაც კი, მარა ცოცხლადდამარხულები იმ მიწისქვეშიდანაც კი ვიძახოდით – დიდება ურღვევ პარტიას!

ასეა ეს და მიტომ! აპა, რაა!

ეს კომნისტები კი იყვნენ კაი აფერისტი მატრაკვეცები მარა, აი აშშ-ს მთლად ორივე პარტია თუ იქნებოდა ისა, კი ვერ დავიჯერებდი. ისე რატომაც არ უნდა მეჯერა?! რუსი ხრუშა თუა წითელი ბატის კვერცხი, რავა და, იმათი ისა – თეთრი ინდაურისაა?

ისე რამ გაყო ბატის კვერცხი და ინდაურის კვერცხი? ორივე ერთი რჯულისაათქო, ვიფიქრე მე.

აშშ-ს დავუბრუნდეთ.

ყველამ კარგად იცით, ჯერარნახული და ჯერარგაგონილი ჯანდაცვის რევოლუციის გამო, რა ვარსკვლავები ციმციმებენ ობამას ამღვრეულ ცაზე. რა არ უწოდეს – სოციალისტების იუდა (იქაც ცოდნიათ ჩვენებურად), სოციალიზმის ფრანკენშტეინი, კრასნაია მოსკვა (ეს ნაღდად რუსების მოგონილია, თვარა, ისე მაგენი მეისპნენ, სად იყო მასეთი სუნამო მაიამიში)…

აღარ გავაგრძელებ!

როგორც ცნობილია, აშშ-ის ჯანდაცვის სისტემაში ისტორიული მნიშვნელობის ცვლილებები მიმდინარეობს. უფრო სწორად, მოეწონა აშშ-ს ჩვენი ბებრუცუნა ევროპა. ვის ეგონა ამ სიყვაწვილეში გერონტოფილია თუ დაემართეოდა, მარა რას გაუგებ სიყვარულს ჩემო ოლღა!

კაი ხანს იყო ამერიკული კაპიტალიზმი გაუხედნავი კვიცივით, საკუთარი ნების მიმყოლი. ყველას ასე გვეგონა, უკვე გენომში ჰქონდა გადასული ეს შეუზღუდავი ნება და ინდივიდუალობა, მაგრამ კი ხედავ აგერ ა.

გაიხედნა ამერიკაც. დაკარგა ორი საუკუნის ყმაწვილ-ქალწულობა და უძახე ახლა შენ ისტორიული მნიშვნელობის.

აცთუნა საძაგელმა ევროპამ. მაგ სასიკვდილემ მაგან. ჩვენც კი გვაცთუნა და კი ვიძახეთ: აი ემ ევროპიენ, მაშდამე, ვარ ჟეოერჟიენ. მარა ცალმხრივ სიყვარულსაც ვინ გაუგებს ჩემო ოლღა!

არაო და…

არაო და, იყოს იქა. მაგ ბებრუცუნამ იკითხოს თორემ, რავა, დაილევა ამ დუნიაზე ჩვენი მოსაწონი თუ რა. მოაბრუნე თავი, გეიხედე აზიაში და რას ნახავ უკეთეს – ვეფხვები ზიან გალიაში და გველოდებიან.

ჩვენ კი მივხდით დროზე, უფრო სწორათ, სანამ ურო-ნამგალი არ იხმარეს და არ … მანამ კი ვიყავით ….

მარა ამ აშშ-ს რა ეშველება ახლა?!

30-იან წლებშიც იყო მასე, რუზველტის დროს, მერე 40-იანებშიც, ეიზენჰაუერამდე. მაგრამ მაშინ ნამეტანი გაფუჭებული ჰქონდა სახელი გერმანულ სოციალ-დემოკრატიას და მაგის სოციალურ დაზღვევას და არ გაახედეს! უფრო სწორად, ფერუმარილი და წითელი პომადა აღარ ეცხო ევროპას და ვერ მოტყუვდებოდი.

აღარ გავაგრძელებ!

მოკლედ, ობამას ჯანდაცვის რეფორმის პროგრამა ასეთია:

• საყოველთაო და სავალდებულო სამედიცინო დაზღვევა;
• ჯანდაცვის სფეროზე სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა;
• სადაზღვევო სექტორის რეგულირების გამკაცრება;
• ქვეყანაში აღარ იქნებიან დაუზღვეველები;
• დაუზღვეველ პირებზე, რომლებსაც სიძვირის გამო ხელი არ მიუწვდებათ სადაზღვევო პოლისზე, სახელმწიფო განახორციელებს სუბსიდირებას;
• თუ შეძლებული ბენეფიციარი დაზღვევას არ იყიდის, მაშინ იგი იხდის ჯარიმას.

რესპუბლიკელებს ყველაზე მეტად ჯანმრთელობის დაზღვევის სავალდებულოობა აღიზიანებთ. რეფორმის მიხედვით, ის ვინც არ იყიდის დაზღვევას, დაწესდება ჯარიმები. პირველ წელს 95 დოლარი, მეორე წელს 325 დოლარი, მესამე წელს 695 დოლარი. ისე, ჩვენში დარჩეს და, 85-ე წელს რამდენი იქნება გადასახდელი ჯარიმა, ჯერჯერობით არ არის გამოთვლილი.

არაუშავს, გამოითვლის, როგორმე, კონგრესის საბიუჯეტო კომიტეტი.

კიდევ კარგი, ზრდადი პროგრესიით რომაა ჯარიმა, თორემ მიხა ცხაკაია რომ გამოვიდა მესამე თუ მეოთხე ინტერნაციონალის ყრილობაზე ლონდონში (ლონდონში რომ არ წასულიყვნენ, აგერ ჯოღორიას მუხის ძირას ვერ გაშალეს ინტერნაციონალის სუფრა? ძაღლი მიაკვტა მაგათ), მთელი ხმით დაიგრუხუნა: თავდაპირველად ჩვენი იქნება დედამიწის ერთი მეექვსედი, შემდეგ ერთი მეშვიდედი, შემდეგ ერთი მეათედი, შემდეგ…

კიდო კაი, სტალინმა გააჩერა, თორე მოგვეჭრა თავი, გადაფიჩინდნენ როზა და კლარა: გეყოფა მიხა, თორემ ერთი ბარის დარტყმა მიწის მეტი აღარ დაგვრჩებაო არაფერი. ჭკვიანი კაცი იყო სტალინი, მათემატიკის უბადლო მცოდნე.

მოკლედ, რესპუბლიკელებმა ბარაქ ობამას ბრალი დასდეს რეფორმის ანტიკონსტიტუციურობის გამო, რადგან დაზღვევის სავალდებულოობა ეწინააღმდეგება აშშ-ის კონსტიტუციის მეათე შესწორებას, რომლითაც სახელმწიფოს ეკრძალება ადამიანებისათვის მათი ნების საწინააღმდეგოდ რაიმეს ყიდვის იძულება. მათი აზრით, ობამას ინიციატივა არ შეესაბამება ამერიკულ პოლიტიკურ და საზოგადოებრივ კულტურას, რადგან ამერიკა ეფუძნება მმართველობის უმცირესი ჩარევის პრინციპებს როგორც ეკონომიკურ, ისე სოციალურ საკითხებში. ადამიანის წარმატება განისაზღვრება შრომისმოყვარეობით, ამიტომ მათთვის მიუღებელია მეტი გადასახადების გადახდა იმ პირების დაზღვევისთვის, ვინც უსაქმურია, არ მუშაობს, ვისაც აქვთ ჭარბი წონა, თამბაქოს მომხმარებელია და ირჩევს ცხოვრების არაჯანსაღ წესს.

Obama signs health care bill, 2010

2010 წლის 23 მარტს პრეზიდენტმა ბარაქ ობამამ ხელი მოაწერა “პაციენტის დაცვისა და ფინანსური ხელმისაწვდომობის კანონს“, რაც გახდა ჯანდაცვის რეფორმის საკანონმდებლო საფუძველი. კანონის მიღებით საფუძველი ჩაეყარა საყოველთაო ჯანდაცვის ზოგად პრინციპებს. ჯანდაცვის კანონი 1965 წელს მიღებული 65 წლის და ზევით მოსახლეობისათვის მედიქეას სახელმწიფო დაზღვევის პროგრამის შემდეგ ყველაზე მნიშვნელოვან სოციალურ პროგრამას წარმოადგენს.

ისტორიული კენჭისყრის შემდეგ ობამა თეთრ სახლში გამოვიდა სიტყვით: “საბოლოო ანგარიშით, ეს დღე სხვა არაფერია, თუ არა კიდევ ერთი აგური, რომელიც ამერიკული ოცნების საძირკველში ჩაიდო. დღეს ჩვენ ვქმნით ისტორიას ჩვენი ქვეყნისთვის და პროგრესს ამერიკელი ხალხისთვის”.

წარმომადგენელთა პალატაში სიტყვით გამოსვლისას, რესპულიკელმა ჯეოფ დევისმა გულდადარდიანებულმა განაცხადა: “გული დარდით მაქვს სავსე. ამ კენჭისყრით ამერიკის სამომავლო სახე გამოიკვეთა – მსხვილი გადასახადები; შეზღუდული ჯანდაცვა; გაფართოებული ბიუროკრატია. დემოკრატები ამერიკელი ხალხის ნების წინააღმდეგ მიდიან და ისინი პირდაპირ სოციალიზმისაკენ მიჰყავთ”.

კანონის მიღების შემდეგ რესპუბლიკელები რევანშით დაიმუქრნენ და განაცხადეს, რომ ისინი ბრძოლას გააგრძელებენ. რესპუბლიკელები ნოემბერში კონგრესის შუალედურ არჩევნებში საკმარისი მანდატების მოპოვების შემდეგ კანონის გაუქმებას გეგმავენ.

ექსპერტები თვლიან, რომ კანონის გაუქმება ან მისი ძირითადი პუნქტების შეცვლა უახლოეს მომავალში ნაკლებად დამაჯერებელია.

და კიდევ ერთი მაგრამ, რაც ყველაზე მთავარია და დღეს ბევრი არ ლაპარაკობს ამაზე, რის გამოც რესპუბლიკელებმა შესაძლოა დიდი წინააღმდეგობა არც გაუწიონ დემოკრატებს კანონის გაუქმებაში.

როგორც იტყვიან და როგორც ჩვენში ამ ბოლო დროს დამკვიდრდა – ეშმაკები დეტალებში სრიალებენ!

საქმე ეხება ერთ-ერთ რესპუბლიკელს, მასაჩუსეტსის გუბერნატორს მიტი რომნს. მიტი რომნმა 2006 წელს მასაჩუსეტსის შტატში, ობამას რეფორმამდე 4 წლით ადრე, უკვე დანერგა საყოველთაო დაზღვევის გეგმა და საკმაოდ წარმატებითაც.

მოდით, უფრო ახლოს ვნახოთ ეშმაკები.

April 12, 2006. Gov. Mitt Romney signs Massachusetts Universal Health Care law, as Sen. Ted Kennedy, standing behind him, gives his approval and support

რესპუბლიკელი მიტი რომნის მასაჩუსეტსის გეგმა:

• საყოველთაო და სავალდებულო სამედიცინო დაზღვევა;
• ჯანდაცვის სფეროზე სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა;
• სადაზღვევო სექტორის რეგულირების გამკაცრება;
• მასაჩუსეტსის შტატში აღარ იქნებიან დაუზღვეველები;
• დაუზღვეველ პირებზე, რომლებსაც სიძვირის გამო ხელი არ მიუწვდებათ სადაზღვევო პოლისზე, სახელმწიფო განახორციელებს სუბსიდირებას;
• თუ შეძლებული ბენეფიციარი დაზღვევას არ იყიდის, მაშინ იგი იხდის ჯარიმას

კი მაგრამ, ეს ხომ დემოკრატების ისტორიული მნიშვნელობის გეგმაა?

რესპუბლიკელების იყო, ახლა დემოკრატებისაა.

როგორ?

როგორ და უკუღმა ასინეთა, უკუღმა.

რესპუბლიკელი მიტი რომნის ჯანდაცვის რეფორმირების გეგმა წარმატებულ გეგმად აღიარეს და ჯორჯ ბუშის მმართველობის პერიოდში მის დანერგვას ცდილობდნენ სხვადასხვა შტატებშიც.

მოკლედ იმის თქმა მინდა, რომ დემოკრატი ბარაკ ობამას რევოლუციური გეგმის ავტორი და პირველი განმხორციელებელი თავად რესპუბლიკელი პარტიის ერთერთი ლიდერი გახლავთ, რომელიც, სხვათაშორის, 2008 წელს პრეზიდენტობის ერთერთი პრეტენდენტადაც ითვლებოდა რესპუბლიკური პარტიიდან. უფრო მეტიც, მიტი რომნი მომავალ საპრეზიდენტო არჩევნებში განიხილება როგორც აშშ-ის პრეზიდენტობის პოტენციური კანდიდატი რესპუბლიკური პარტიიდან.

სწორედ ამიტომაც არ გაუწევენ რესპუბლიკელები ბარაქ ობამას რეფორმის ძირითადი მიმართულებებს მკაცრ კრიტიკას.

ა, ბატონო, თქვენი ამერიკული ოცნება და თავისუფლების იდეალები, თუ კონისტუცია. ვინაა ახლა სოციალისტი იუდა თუ კრასნაია მოსკვა? დემოკრატი ბარაქ ობამა თუ რესპუბლიკელი მიტი რომნი? არ თქვათ ახლა, რომელი იყო პირველი – ქათამი თუ კვერცი? ისე, მე თუ მკითხავთ, მაგ პირველობის დასწრება ყოფილა მთავარი.

მართლა დასწრებაზეა ყველაფერი ამქვეყანაზე. დაასწრო ობამამ და ის გეგმა განახორციელა, რაც მისმა მოწინააღმდეგე რესპუბლიკელმა უკვე წარმატებით დანერგა ერთერთ უმდიდრეს შტატში (ცნობისათვის, მასაჩუსეტსის შტატში რომნის გეგმის განხორციელებამდეც ისედაც უკეთესად იყო ჯანდაცვა განვითარებული, დაუზღვეველთა რაოდენობა მხოლოდ 10 %-ს შეადგენდა, მაშინ როდესაც ქვეყნის დანარჩენ ნაწილში იგი 17 %-ს აღწევს).

ბედის ირონიაა!

დავუშვათ, გაიმარჯვა მომავალ საპრეზიდენტო არჩევნებზე მიტი რომნმა. საინტერესოა რას იტყვის მასაჩუსეტსში მის მიერ განხორციელებულ სავალდებულო დაზღვევის გეგმაზე, ან ობამას რეფორმებზე, რომლებიც ინკუბატორის კვერცხებივით გვანან ერთმანეთს.

ჰოდა, იყარეთ ნაცარი თვალებში და ამ თვალდახუჭულის ტკბობით კიდევ ერთხელ ჰამოთ გაამოთ სპილოებსაც და ვირებსაც!

ლიტერატურა

”ერთი მითის განჯადოება, ანუ გაამოთ”

10 დღე რომელმაც შეძრა კაცობრიობა
ჯონ რიდი

ვის არ უყვარს მითები. ძველად სამყარო ბრტყელი კუნძული ეგონათ, რომელიც თოკით ეჭირა ვიღაც მათზე აღმატებულს. როცა მაღლა მდგომი ”გულივერი” თოკს ხელში მოინაცვლებდა, მიწისძვრები ხდებოდა. ასეთ მითებს თითქმის ყველგან ვხვდებით. ეს ხომ კაცობრიობის ახალშობილობის ეტაპია, რომელიც ისევე უნდა გაიარო, როგორც ცხოვრების გზა დაბადებიდან სიკვდილამდე. არ ვიცი ახლა რომელი ეტაპია, მაგრამ მითები რომ მაინც გვიყვარს ეს ცხადია.

ზოგი თვლის, რომ თუ მითებს დავივიწყებთ ბევრი რამ დაგვაკლდება. ბევრისთვის მითების უხილავი სამყარო უფრო მნიშვნელოვანი და რეალურია, ვიდრე ხილული ქვეყანა, რომელშიც ვცხოვრობთ.

ასე ჩანს, მითების დრო არ წასულა და სამყარო უმითოდ არ დაცარიელებულა. ჩვენს ახლანდელ მითებზე ბევრი დაიწერა თუ ითქვა. ახლა ამერიკელთა ერთ მითზე გიამბობთ, რომელსაც თითქმის ყველა წიგნში თუ სამეცნიერო წერილში ნახავთ, რომელიც ამერიკის ჯანდაცვას ეხება. და არამარტო წიგნებში. ახლანდელი ჯანდაცვის რევოლუცია, რაც ამერიკაში ხდება, უწინარესად ამ მითითაა განპირობებული. მითები რომ რევოლუციებს ბიძგს აძლევენ, არც ესაა ახალი, პრომეთეს ცეცხლოვანი რევოლუციით დაწყებული…

გუგლეში რომ აკრიფო ამერიკის ჯანდაცვის რეფორმა, ყველგან გამოვარდება დაუზღვეველი მოსახლეობა.

ბარაკორევოლუციაც მითზეა აგებული – დაუზღვეველი მოსახლეობის მითზე.

გიგი თევზაძისა არ იყოს, ჩვენც დავიწყოთ ”განჯადოება”. როგორც კოპერნიკმა, დარვინმა და ფროიდმა განაჯადოვა კაცობრიობა, ისე განგვაჯადოვა ”გულივერის” თოკით მიწისძვრების ლოდინისგან. ისე, კიდევ ბევრი რამისგანაც რომ განგვაჯადოვებდეს კარგი იქნება. მაგრამ იმ მითების მარტო ჩამოთვლა, რაც დღესაა გავრცელებული და ყოველდღე რომ ახალ-ახალი ემატება, მაგის განჯადოებას რამდენი კოპერნიკი ეყოფა?

როგორც ერთმა ბრძენმა თქვა სტატისტიკა ყველაზე დიდი მითიაო, ისეთივე სიცრუეა 47 მილიონი ამერიკელის დაუზღვეველობა და ამ დაუზღვევლობაზე აგებული ამერიკული ჯანდაცვის ბარაკორევოლუცია.

Obama signs health care bill

სამეცნიერო წერილებში ყველგან მიუთითებენ რომ ა.შ.შ-ში ყოველწლიურად იზრდება დაუზღვეველთა რაოდენობა, ხოლო 2009 წელს 17,9 %-ს მიაღწია (46.1 მლნ ადამიანი). ბევრი დარწმუნებულია, რომ ყველა დაუზღვეველი ღარიბია და შესაძლებლობა არ აქვს შეიძინოს სადაზღვევო პოლისი, რაც სოციალურ პრობლემას წარმოადგენს და საჭიროებს საზოგადოების მხრიდან დახმარებას.

არსებობს უამრავი კვლევა, რომლის მიხედვით დაუზღვეველთა შესახებ მონაცემები აშშ-ის ჯანდაცვის სისტემის ერთ-ერთ გავრცელებულ მითს წარმოადგენს.

აბა, როგორ გინდა არ დაეთანხმო იმ ბრძენ კაცს, სტატისტიკის სიცრუეზე რომ მიგვანიშნებს, როდესაც ამერიკის იმავე სტატისტიკურ წელიწდეულში მეორე გვერდზე შავით თეთრზე წერია, რომ ამერიკელ დაუზღვეველთა 38 % (18 მილიონი პირი) მაღალშემოსავლიან პირებს განეკუთვნებიან, რომელთა წლიური შემოსავალი 50000 $-ს აღემატება, ხოლო დაუზღვეველთა 17 % (10 მილიონი) ცხოვრობს ოჯახებში, რომელთა წლიური შემოსავალი 75000 $-ს აღემატება(1;2;3;15). ასეთ მაღალშემოსავლიან პირებს შესაძლებლობა აქვთ შეიძინონ კერძო დაზღვევის პაკეტი, მაგრამ არ ეზღვევიან, რადგან აშშ-ში დაზღვევა ნებაყოფლობითია. მოქალაქეებს კანონი არ ავალდებულებს შეიძინონ დაზღვევა. პირი, რომელსაც არ სურს დაზღვევა, საკუთარი სურვილით, ნებაყოფლობით ექცევა რისკის ქვეშ.

ეს რაც შეეხება მდიდრებს. იმავე სტატისტიკური წელიწდეულის მიხედვით, დაუზღვეველთა რაოდენობაში შედიან ისეთი პირები, რომელთაც საერთოდ არ აქვთ აშშ-ის მოქალაქეობა. მათი რიცხვი 10 მილიონს შეადგენს (დაუზღვეველთა 25 %) (3). ისე გაუგებარია, რატომ შეიტანეს ამერიკელებმა მოქალაქეობის სტატუსის არმქონე პირები ამერიკელ დაუზღვეველთა საერთო რაოდენობაში? თუმცა ასეთ პირებს მაინც არ ტოვებს სახელმწიფო უყურადღებოდ. მათ შეუძლიათ უფასო მკურნალობით ისარგებლონ აშშ-ის გადაუდებელი დახმარების ცენტრებში.

უფრო საინტერესოა, რამდენად ღარიბებია დაუზღვეველი მოსახლეობა. ბოლო მონაცემებით, სიღარიბის ფედერალურ ზღვარს ქვევით 37 მილიონი ამერიკელი იმყოფება, რაც მთლიანი მოსახლეობის 12 %-ს შეადგენს (4).

სიღარიბის ფედერალურ ზღვარს ქვევით მყოფი პირებისათვის 1965 წლიდან არსებობს მედიქეიდის სახელმწიფო პროგრამა, რომლითაც შეუძლიათ უფასოდ მიიღონ სამედიცინო დახმარება. მედიქეიდის პროგრამის მეშვეობით ჯანმრთელობის დაზღვევით მოცულია ამერიკელთა 25 % (54 მლნ. ადამიანი – 2005 წ.), ანუ მედიქეიდის პროგრამით სიღარიბის ფედერალურ ზღვარს ქვევით მყოფ პირებზე (37 მილიონი) 17 მილიონი ადამიანით მეტია მოცული. აქვე აღსანიშნავია, რომ მედიქეას პროგრამით 10 მილიონზე მეტი ღარიბი ადამიანია მოცული. 2006 წლის მონაცემებით მათ სამედიცინო მომსახურებაზე 338 მილიარდი დოლარი დაიხარჯა (5).

სტატისტიკური მონაცემებით, დაუზღვეველთა დაახლოებით 15.7 %-ის შემოსავალი სიღარიბის ფედერალური ზღვარის 100 %-ზე ნაკლებია (2002 წ.) (6). ეს იმას ნიშნავს, რომ მათზე ავტომატურად ვრცელდება მედიქეიდის სახელმწიფო პროგრამა და უფლება აქვთ დაეზღვიონ. თუმცა, სახელმწიფოს მიერ მინიჭებული ასეთი უფლების მიუხედავად არ ეზღვევიან.
არ უნდათ და ძალაა!?

დაუზღვეველი მოსახლეობის სტრუქტურული შემადგენლობის ანალიზისათვის კარგ ინფორმაციას იძლევა სიღარიბის ფედერალური ზღვართან დაუზღვეველი მოსახლეობის მიმართებება. მონაცემების მიხედვით, დაუზღვეველთა ერთი მესამედის (დაახლოებით 15,8 %; 2002 წ.) შემოსავალი სიღარიბის ფედერალური ზღვარის 200 %-ზე მაღალია, ხოლო დაუზღვეველთა დაახლოებით 12.4 %-ის შემოსავალი სიღარიბის ფედერალური ზღვარის 100-199 % მერყეობს (2002 წ.) (6).

ნახ: დაუზღვეველი მოსახლეობის პროცენტული განაწილება სიღარიბის ფედერალური ზღვარის მიხედვით (<100 %, 100-199 %, 200 + %)

წყარო: Kaiser Commission on Medicaid and the Uninsured, 2000, 2002, 2003a, and 2003b.

ფაქტიურად, დაუზღვეველი მოსახლეობიდან 14 მილიონს (დაუზღვეველთა 30 %) შესაძლებლობა აქვს დაეზღვიოს მედიქეას, მედიქეიდის ან ბავშვთა სამედიცინო დაზღვევის სახელმწიფო პროგრამებში (7;8). პრობლემა იმაში მდგომარეობს, რომ მიუხედავად სახელმწიფო პროგრამებში დაზღვევის უფლებისა, მათ არ სურთ დაზღვევა. ამაზე ჩვენთან იტყვიან – თუ არ გინდათ, წინ კისერი და უკან მეწყერიო!

დაუზღვეველთა 12 % 18 წლამდე ასაკის პირია, რომელთა მნიშვნელოვან ნაწილს შეუძლიათ მედიქეიდის პროგრამით დაზღვევა (18 წლამდე ბავშვთა სახელმწიფო პროგრამა) (6). ჯორჯთაუნის უნივერსიტეტის ჯანდაცვის პოლიტიკის ინსტიტუტის კველვის მიხედვით, დაუზღვეველ ბავშვთა 70 %-ს (6 მილიონი ბავშვი) უფლება აქვს დაეზღვიოს მედიქეიდის ან ბავშვთა სამედიცინო დაზღვევის სახელმწიფო პროგრამებში55. პრობლემა ისევ იმაში მდგომარეობს, რომ მათ არ სურთ სახელმწიფო პროგრამებში დაზღვევის უფლების გამოყენება.

დაუზღვეულთა 48.6 %- 24 წლამდე ახალგაზრდა პირია, რომელთაც კარგი ჯანმრთელი სტატუსის გამო არ სურთ დაზღვევა (იხ. ნახატი). ერთ-ერთი კვლევის მიხედვით, არაასაკოვან ამერიკელთა 27 %-ს, რომელთაც უფლება აქვთ დაეზღვიონ მედიქეიდის პროგრამაში, არ არიან დაზღვეულები და ისევ განაგრძობენ ცხოვრებას სამედიცინო დაზღვევის გარეშე (9).

ნახ: დაუზღვეველთა პროცენტული განაწილება ასაკის მიხედვით, 2004 წ.

წყარო: Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Health, Statistics, National Health Interview Survey. Health, United States 2006.

ცხრილი: დაუზღვეველი მოსახლეობის პროცენტული რაოდენობა ასაკობრივი კატეგორიების მიხედვით, ა.შ.შ. 2004 წწ.

წყარო:Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Health, Statistics, National Health Interview Survey. Health, United States 2006.

სტატისტიკურ ცნობარში ვკითხულობთ, რომ დაუზღვეველ პირთა გარკვეული ნაწილი მხოლოდ მცირე პერიოდშია დაუზღვეველი (10). კონგრესის საბიუჯეტო ოფისის მიერ ჩატარებული კვლევის მიხედვით, დაუზღვეველთა 45 %-ს დაზღვევა არ გააჩნდა 4 თვის ან ნაკლები პერიოდის განმავლობაში. დაუზღვეველთა დაახლოებით 16 % (6.9 მილიონი პირი) 2 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში დაზღვევის გარეშე იყო დარჩენილი (11). სხვა კვლევების მიხედვით, დაუზღვეველთა 12 % 4 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში არ ჰქონდა დაზღვევა (Short & Grafe) (2). დაუზღვეველთა 13.4 % 55-64 ასაკის პირია, რომელთათვის დასაქმების ასაკი შედარებით მცირეა (6).

საქმე იმაში გახლავთ, რომ დაზღვევის გარეშე პერიოდი ხშირად დაკავშირებულია სამუშაოს შეცვლასთან ან ოჯახურ მდგომარეობასთან: დაუზღვეველთა 57 %-ს არ ჰქონდა სრულგანაკვეთიანი სამუშაო (1998) (12). დაუზღვეველთა 70 % ცხოვრობდა ოჯახში, სადაც მინიმუმ ერთ წევრ მაინც ჰქონდა სრულგანაკვეთიანი სამუშაო (6). დაუზღვეველთა დანარჩენი ნაწილი დასაქმებული ღარიბი პირები შეადგენენ, რომლებიც იმდენად ღარიბები არ არიან, რომ მიიღონ სოციალური დახმარება და გაწევრიანდნენ მედიქეიდის პროგრამაში.

ნახ: დაუზღვეველთა პროცენტული განაწილება ოჯახში დასაქმებულ წევრთა მიხედვით, 2002 წ.

წყარო: Kaiser Commission on Medicaid and the Uninsured, 2000, 2002, 2003a, and 2003a.

ამგვარად, რომ შევაჯამოთ, დაახლოებით 8 მილიონ დაუზღვეველ პირს ესაჭიროება დაზღვევა და დაუზღვევლობის პრობლემა მოსალეობის სწორედ ამ ნაწილზე უნდა იყოს ფოკუსირებული და არა 45.7 მილიონზე (3).
თუმცა როგორც ავღნიშნეთ, დაუზღვეველი მოსახლეობისათვის შექმნილია უსაფრთხოების პროვაიდერთა ქსელი, სახელმწიფო საავადმყოფოთა ქსელი, რომელთა დაფინანსებაში შტატებთან ერთად მნიშვნელოვან როლს თამაშობენ ადგილობრივი მთავრობები34. 1986 წელს მიღებულ იქნა კანონი გადაუდებელი სამედიცინო დახმარების შესახებ (Emergency Medical Treatment and Active Labor Act), რომლითაც მთელ მოსახლეობას, მიუხედავად დაზღვევისა, საშუალება ეძლევა ისარგებლოს გადაუდებელი სამედიცინო დახმარებით. კონგრესის საბიუჯეტო ოფისის (Congressional Budget Office) მიხედვით: “დაუზღვეველ მოსახლეობას შეუძლია მიიღოს სამედიცინო დახმარება სახელმწიფო საავადმყოფოებში, ჯანდაცვის სათემო ცენტრებში, ჯანდაცვის ადგილობრივ დეპარტამენტებში ან ვეტერანთა სამედიცინო დაწესებულებებში” (13). კანონის შესაბამისად, საავადმყოფოებს უფლება არ აქვთ სამედიცინო დახმარებაზე უარი უთხრან დაუზღვეველ მოსახლეობას.

მხედველობაში მისაღებია ის გარემოებაც, რომ დაუზღვეველებს საქველმოქმედო დახმარებას უწევენ საავადმყოფოები, ექიმები, ინდივიდუალური პირები (12). ფართოდაა გავეცელებული საქველმოქმედო ორგანიზაციების ქსელი. ჩატარებული კვლევების მიხედვით, დაუზღვეველთა ორმა მესამედმა სამედიცინო დახმარება ყოველგვარი გადახდის გარეშე, უფასოდ მიიღეს (14).

ამგვარად, დაუზღვეველი მოსახლეობის უმეტესობისათვის დაზღვევის გარეშე დარჩენა კატასტროფას არ წარმოადგენს.

მოკლედ, ეს წერილი გახლავთ კიდევ ერთი მითისგან განჯადოება, რასაც 47 მილიონ ამერიკელთა დაუზღვევლობა ჰქვია. თქვენ მითი უწოდეთ და ამ მითმა პირველად ამერიკის ორასწლოვანი ისტორიის მანძილზე ჯანდაცვის რევოლუცია მოამზადა. ამას ჰქვია გამართლება და იღბალი, რადგან თავის დროზე ვერც რუზველტმა, ვერც ტრუმენმა და შემდგომ ვერც კლინტონმა ვერ შეძლეს ჯანდაცვაში გადატრიალების მოხდენა.

ყველა კი ვერ იქნება ჩეგევარა, ისევე როგორც მითიური სნინია, კოლუმბიაში მოსახლე ნუქსალკის ხალხი რომ დაარწმუნა – თოკის მის ხელში მონაცვლეობით დედამიწა მიწისძვრებით გადაბრუნდებოდა.

ვინც დაიჯერა, გაამოთ!

ნახაზი 12: დაუზღვეველი მოსახლეობის რაოდენობა, ა.შ.შ. 1984-2005 წწ.

წყარო:Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Health, Statistics, National Health Interview Survey. Health, United States 2006.

ნახაზი 13: დაუზღვეველი მოსახლეობის პროცენტული რაოდენობა რასობრივი წარმომავლობის მიხედვით, ა.შ.შ. 2004 წწ.

წყარო: Fronstin (2006)

1.U.S. Census Bureau, op. cit., p. 15.

2. Improving Health Care: A Dose of Competition, Department of Justice, Federal Trade Commission, 2004.

3.Sally C. Pipes. The Top Ten Myths of American Health Care: A Citizen’s Guide, Pacific Research Institute. 2008.

4. “Historical Poverty Tables,” (Washington DC: U.S. Census Bureau), http://www.census.gov/hhes/www/poverty/histpov/hstpov2.html

5. Office of Management and Budget, Budget of the United States Government, Fiscal Year 2006, (Washington DC: Department of Health and Human Services), 137, http://www.whitehouse.gov/ omb/budget/fy2006/hhs.htm

6. Kaiser Commission on Medicaid and the Uninsured, 2000, 2002, 2003a, and 2003b.

7. BlueCross BlueShield Association, “The Uninsured in America,” January 2005;

8.“The Uninsured in America,” (Chicago, Illinois: Blue Cross Blue Shield Association, February 27, 2003), http://www.coverageforall. org/pdf/BC-BS_Uninsured-America.pdf; John C. Goodman and 154 / Endnotes Devon M. Herrick, “The Case against John Kerry’s Health Plan,” (Dallas, Texas: National Center for Policy Analysis, September, 2004), http://www.ncpa.org/pub/st/st269/st269.pdf.

9.“Medicaid-Eligible Adults Who Are Not Enrolled: Who Are They and Do They Get the Care They Need?” Urban Institute, Series A, No. A-48, October 2001, http://www.urban.org/publications/ 310378.html

10. “Overview of the Uninsured in the United States: An Analysis of the 2005 Current Population Survey” (Washington: U.S. Department of Health and Human Services, 2005).

11. Pamela Farley Short & Deborah R. Graefe, Battery-Powered Health Insurance? Stability in Coverage of the Uninsured, 22 HEALTH AFFAIRS 244, 247-48 (Nov./Dec. 2003); CBO, supra note 175, at viii fig.S2, 9 tbl.3.

12. Two myths about the U.S. health care system, MONTREAL ECONOMIC INSTITUTE, 2005.

13. Congressional Budget Office, op. cit., p. ix.

14.Sally C. Pipes, Miracle Cure: How to Solve America’s Health Care Crisis and Why Canada Isn’t the Answer, (San Francisco and Vancouver: Pacific Research Institute and Fraser Institute, 2004), p. 25.

15. “Income, Poverty, and Health Insurance Coverage in the United States: 2007.” U.S. Census Bureau. Issued August 2008.

Tengiz Verulava – “Toward Market oriented health care system. Experience from Netherlands & Singapore Health Care Systems”

International Summer Camp “Lessons of Liberty IV” conducted by New Economic School – Georgia in cooperation with International Society of Individual Liberty (ISIL) in hotel “Tbilisi”, resort Bakuriani, August 6-12, 2010.

Power-Point Presentation – http://www.scribd.com

6-12 აგვისტოს საქართველოს ახალი ეკონომიკური სკოლა აწყობს სემინარს “თავისუფლების გაკვეთილები”.
ჩემი მოხსენება – “ბაზარზე ორიენტირებული ჯანდაცვის სისტემა – ნიდერლანდების და სინგაპურის გამოცდილება”

International Summer Camp “Lessons of Liberty IV”

http://www.facebook.com/