IMG_6357

“სოფლის ექიმის” სახელმწიფო პროგრამა

პროგრამის მოსარგებლეები არიან სოფლად მცხოვრები საქართველოს მოქალაქეები.

დაფინანსების მეთოდოლოგია და ანაზღაურების წესი:

1. სოფლის ერთი ექიმის მომსახურების ღირებულება განისაზღვრება – თვეში 500 ლარის ოდენობით.

2. ერთი ექთნის/ფერშლის მომსახურების ღირებულება განისაზღვრება – თვეში 350 ლარის ოდენობით.

3. „ჯანმრთელობის დაზღვევის სახელმწიფო პროგრამების ფარგლებში 0-5 წლის (ჩათვლით) ასაკის ბავშვების, 60 წლის და ზემოთ ასაკის ქალების და 65 წლის და ზემოთ ასაკის მამაკაცების (საპენსიო ასაკის მოსახლეობა), სტუდენტების, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვთა და მკვეთრად გამოხატული შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა ჯანმრთელობის დაზღვევის მიზნით გასატარებელი ღონისძიებებისა და სადაზღვევო ვაუჩერის პირობების განსაზღვრის შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2012 წლის 7 მაისის №165 დადგენილებით განსაზღვრული შესაბამისი სადაზღვევო ორგანიზაცია უზრუნველყოფს თავის სამედიცინო (სადაზღვევო) რაიონებში სოფლის ექიმის/ექთნის მომსახურების თანადაფინანსებას განსაზღვრული თანხის 50%-ით.

მომსახურების მიმწოდებელი ვალდებულია:

1. უზრუნველყოს საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით განსაზღვრული რაოდენობის საექიმო და საექთნო პუნქტების დაკომპლექტება შესაბამისი კვალიფიკაციის კადრით (იხ.“სოფლის ექიმის” სახელმწიფო პროგრამის ფარგლებში შესაბამისი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულების მიხედვით საექიმო და საექთნო პუნქტების რაოდენობისა და „ექიმის ჩანთის“ განსაზღვრის თაობაზე“ საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2012 წლის 28 მარტის N01-63/ო ბრძანება).

2. აწარმოოს ცალკეული დაკონტრაქტებული საექიმო პუნქტის ფარგლებში მიმაგრებული კონტინგენტის აღრიცხვა (მათ შორის, ასაცრელი კონტინგენტი) და რუტინული ვაქცინაციის მიმდინარეობის შესახებ ინფორმაცია დადგენილი ფორმისა და წესის შესაბამისად მიაწოდოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის რეგიონალურ/რაიონულ ცენტრებს. (“პროფილაქტიკური აცრების ეროვნული კალენდრის, აგრეთვე იმუნიზაციის მართვის წესებისა და საჭირო სააღრიცხვო-საანგარიშგებო ფორმების დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2010 წლის 25 ივნისის N183/ნ ბრძანება http://www.ncdc.ge/index.php?do=fullmod&mid=367)

3. სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს წარუდგინოს საანგარიშგებო დოკუმენტაცია არა უგვიანეს შესრულებული სამუშაოს თვის მომდევნო თვის 10 რიცხვისა. გეგმური ამბულატორიის შემთხვევაში ანგარიშგებისას მიმწოდებლის მიერ წარდგენილი უნდა იყოს მხოლოდ დადგენილი ფორმის შემთხვევათა რეესტრი და ხარჯის დამადასტურებელი დოკუმენტი. (http://ssa.gov.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=839)

მომსახურების მოცულობა:

1. ექიმთან/ექთანთან ვიზიტი.
2. იმუნიზაცია იმუნიზაციის ეროვნული კალენდრის მიხედვით და სამიზნე მოსახლეობის ადეკვატური მოცვა.
3. ჯანმრთელი პირებისა და ახალი პაციენტების ჯანმრთელობის მდგომარეობის შემოწმება ქვეყანაში დამტკიცებული გაიდლაინების შესაბამისად;
4. ბავშვებისა და მოზარდების განვითარებაზე მეთვალყურეობა ქვეყანაში დამტკიცებული გაიდლაინების შესაბამისად;
5. ექიმის ან ექთნის ვიზიტი ბინაზე 3 წლამდე ბავშვებში ქვეყანაში დამტკიცებული გაიდლაინების შესაბამისად;
6. ექიმის ან ექთნის ვიზიტი ბინაზე წელიწადში 4-ჯერ მუდმივად მწოლიარე (გადაადგილების უნარს მოკლებულ) პირებთან.
7. ინკურაბელურ პაციენტებთან ბინაზე ვიზიტი საჭიროების შესაბამისად.
8. ქრონიკული (მათ შორის, ჰიპერტონიული დაავადება, შაქრიანი დიაბეტი, გულის იშემიური დაავადება, ბრონქული ასთმა, ინკურაბელური პაციენტები) და მწვავე დაავადებების:
• დიაგნოსტიკა კლინიკური სიმპტომო-კომპლექსისა და აუცილებელი, მინიმალური ინსტრუმენტული და ლაბორატორიული კვლევების საფუძველზე;
• მართვა და რეფერალი საჭიროების შესაბამისად.
9. ტუბერკულოზით დაავადებული პაციენტების უშუალო მეთვალყურეობის ქვეშ (DOT) მკურნალობის უზრუნველყოფა ექთნის მიერ.
10. სამედიცინო დახმარების უზრუნველყოფა გადაუდებელი მდგომარეობების დროს.
11. ამბულატორიულ დონეზე, სამედიცინო საჭიროებიდან გამომდინარე, სამედიცინო დოკუმენტაციის (მათ შორის, საანგარიშგებო და სტატისტიკური ფორმები) წარმოება, ცნობებისა და რეცეპტების გაცემა (მათ შორის, ინკურაბელური პაციენტებისათვის) (გარდა „ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ ცნობის შევსების წესისა და ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ ცნობის ფორმის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2007 წლის 9 აგვისტოს №338/ნ ბრძანებით დამტკიცებული ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ ცნობისა – ფორმა №IV-100/ა (შემდგომში – ფორმა №IV-100/ა) სამსახურის დაწყებასთან დაკავშირებული, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სსიპ – საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოში ავტომობილის მართვის მოწმობისა და იარაღის შეძენის ნებართვის მისაღებად წარსადგენი ცნობებისა).
12. გადაუდებელი ამბულატორიული მომსახურებისათვის აუცილებელი მედიკამენტებით და სამედიცინო დანიშნულების საგნებით პაციენტის უზრუნველყოფა “სოფლის ექიმის” სახელმწიფო პროგრამის ფარგლებში შესაბამისი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულების მიხედვით საექიმო და საექთნო პუნქტების რაოდენობისა და „ექიმის ჩანთის“ განსაზღვრის თაობაზე“ საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2012 წლის 28 მარტის N01-63/ო ბრძანებით დამტკიცებული „ექიმის ჩანთიდან“.

შესრულებული სამუშაოს რევიზიისას გამოყენებული იქნება საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის სამართლებრივი აქტით დამტკიცებული კლინიკური პრაქტიკის ეროვნული რეკომენდაციები (გაიდლაინები) და დაავადებათა მართვის სახელმწიფო სტანდარტები (პროტოკოლები), ასეთის არსებობის შემთხვევაში, და სადავო შემთხვევების განხილვისას მიენიჭება უპირატესობა მათში მოცემულ რეკომენდაციებს. საჭიროების შემთხვევაში გამოყენებული იქნება რეცენზენტთა დასკვნები.
http://www.moh.gov.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=68

დანართი – სოფლის ექიმის მომსახურების მიმწოდებლები

ოპერატორი კომპანია შპს „ჯეოჰოსპიტალსი“
რაიონი/მუნიციპალიტეტი
1. მცხეთა
2 დუშეთი
3 ბორჯომი
4. გურჯაანი
5. საგარეჯო
6. სამტრედია
7. ბაღდათი
8. ზესტაფონი
9. ჭიათურა
10. თეთრიწყარო
11. მარნეული
12. გარდაბანი
13. წალკა
14. ხარაგაული
15. ვანი
16. ხონი

ს/ს – საჩხერის რაიონული საავადმყოფო პოლიკლინიკური გაერთიანება
1. საჩხერე

შპს „უნიმედი კახეთი“
1. თელავი
2. ახმეტა
3. ყვარელი

შპს „უნიმედი აჭარა“
1. ქობულეთი
2. შუახევი
3. ქედა
4. ხულო
5. ხელვაჩაური

შპს „უნიმედი სამცხე“
1. ადიგენი
2. ასპინძა
3. ახალციხე
4. ახალქალაქი
5. ნინოწმინდა

სს „ჩემი ოჯახის კლინიკა“
1. ტყიბული
2. თერჯოლა
3. წყალტუბო
4. ზუგდიდი
5. მარტვილი
6. წალენჯიხა
7. ჩხოროწყუ
8. ხობი
9. აბაშა

შპს „მედალფა“ ოზურგეთი
1. კასპი
2. ლანჩხუთი
3. ჩოხატაური

შპს „ალიანს მედი+“ და შპს „მედიქალ პარკი საქართველო“
1. ბოლნისი
2. დმანისი
3. მესტია
4. ამბროლაური
5. ონი
6. ცაგერი
7. ხაშური
8. ქარელი
9. ლენტეხი

შპს „არქიმედეს კლინიკა“
1. ლაგოდეხი
2. სიღნაღი
3. სენაკი
4. დედოფლისწყარო

შპს „გორმედი“
გორი

Posted by: burusi | January 7, 2014

სუროგაცია

become-a-gestational-surrogate-04
სუროგაცია

სუროგატი დედა არის ქალი, რომელიც ორსულდება ხელოვნური (1) ან ექსტრაკორპორული განაყოფიერების (2) გზით და აჩენს ბავშვს სხვა პირის ან პირთა წყვილისათვის ანაზღაურების სანაცვლოდ ან მის გარეშე.

ჰეტეროგენური (3) წყვილი მესამე პირს სუროგატი (შემნაცვლებელი) დედობის გაწევისათვის მიმართავს: 1. ქალის (მომავალი გამზრდელი დედის) უნაყოფობის შემთხვევაში, კერძოდ, როცა ქალს ჯანმრთელობის გამო არ შეუძლია დაფეხმძიმება ან ფეხმძიმობის ბოლომდე მიყვანა (4) ან მის კვერცხუჯრედს არ გააჩნია განაყოფიერების უნარი (5), 2) მამაკაცის უნაყოფობის შემთხვევაში (6); 3) როცა არსებობს როგორც დედის, ასევე მამის მხრიდან ნაყოფისათვის გენეტიკური დაავადებების გადაცემის საშიშროება.

სუროგაციის ფორმები

განასხვავებენ სუროგაციის ორ სახეს: 1) ტრადიციულს და 2) გესტაციურს.

ჰეტეროგენული წყვილის შემთხვევაში ტრადიციული სუროგაციის მაგალითია, როცა ქმრის სპერით ანაყოფიერებენ (7) სუროგატი დედის კვერცხუჯრედს. ასეთ შემთხვევაში სუროგატი დედა არის ბავშვის როგორც გენეტიკური, ასევე გესტაციური დედა (8).

გესტაციურია სუროგაცია, როცა: ა) ქმრის სპერით ანაყოფიერებენ მესამე პირის – დონორის კვერცხუჯრედს და ემბრიონს ათავსებენ სუროგატი დედის საშვილოსნოში (ანუ კვერცხუჯრედის დონორი და სუროგატი დედა სხვადასხვა ქალია). ასეთ შემთხვევაში კვერცხუჯრედის დონორი არის გენეტიკური დედა, სუროგატი დედა არის ბავშვის გესტაციური დედა (ნაწილობრივი სუროგაცია).

ბ) ქმრის სპერით ანაყოფიერებენ ცოლის კვერცხუჯრედს და ემბრიონს ათავსებენ სუროგატი დედის საშვილოსნოში. ასეთ შემთხვევაში კვერცხუჯრედის დონორი არის გენეტიკური დედა, ხოლო სუროგატი დედა – გესტაციური დედა (სრული სუროგაცია).

გ) დონორის სპერით ანაყოფიერებენ ცოლის კვერცხუჯრედს და ემბრიონს ათავსებენ სუროგატი დედის საშვილოსნოში. ასეთ შემთხვევაშიც კვერცხუჯრედის დონორი გენეტიკური დედაა, ხოლო სუროგატი დედა კი – გესტაციური დედა (ნაწილობრივი სუროგაცია).

სუროგაციის სახეები

კომერციულია სუროგაცია, თუ სუროგატი დედა სამედიცინო და სხვა გონივრული ხარჯების გარდა იღებს ანაზღაურებას გაწეული მომსახურებისათვის.
ალტრუისტულია სუროგაცია, თუ სუროგატ დედას უნაზღაურდება ან არ უნაზღაურდება სამედიცინო და სხვა გონივრული ხარჯები.

სუროგატი დედობის კანდიდატთა წრე

სუროგატი დედობის გაწევა შეუძლია როგორც უცხო, ასევე ნათესავ ქალს, რომლის ჯანმრთელობის მდგომარეობაც აკმაყოფილებს სუროგაციისათვის დადგენილ მოთხოვნებს. იმ ქვეყნებში, სადაც დაშვებულია სუროგაცია, სამედიცინო დაწესებულებები თავადაც სთავაზობენ მსურველებს სუროგატი დედობის კანდიდატურებს.
გასათვალისწინებელია, რომ არ არის სასურველი გესტაციური დედის დონორად გამოყენება.

ერთი და იმავე დონორის გამეტების (სასქესო უჯრედების) გამოყენების ჯერადობა

დონორთა შთამომავლობის ლიმიტირება მნიშვნელოვანია შემთხვევითი ინცესტის თავიდან აცილებისათვის. ამ მოსაზრებას მხარს უჭერს გინეკოლოგიისა და მეანობის საერთაშორისო ფედერაციაც (9), რომლის რეკომენდაციითაც აუცილებელია ამგვარი ლიმიტის დაწესება. ყველა ქვეყანა ერთხმად აღიარებს, რომ ეს პრობლემა უფრო ფართო მასშტაბებს შეიძენს, მაგრამ ჯერჯერობით არ არსებობს ერთიანი შეთანხმება, თითოეული ქვეყანა თავისებურად უდგება ამ საკითხს. შეზღუდვების დაწესებისას მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ქვეყნის მოსახლეობის რაოდენობა, დასახლების სიხშირე, პოპულაციის მობილურობა, და ამავე დროს ლიმიტი არ უნდა იყოს მეტისმეტად დაბალი, ამან შეიძლება უარყოფითად იმოქმედოს დონორის დაინტერესებაზე.

ერთი და იმავე დონორის გამეტების გამოყენების ჯერადობა ზოგ ქვეყანაში კანონით რეგულირდება (ბელგია, ესპანეთი), ზოგან კი – შესაბამისი ორგანიზაციის რეკომენდაციების საფუძველზე (კანადა, აშშ, დიდი ბრიტანეთი). კონკრეტულად კი ერთი და იმავე დონორის გამეტების გამოყენების უფლება აქვს 6 ოჯახს (10) (ბელგია, საფრანგეთი, ნორვეგია, ესპანეთი, შვედეთი), 8 ოჯახს (შვეიცარია), 10 ოჯახს, საზღვარგარეთ გამოყენებულის ჩათვლით (დიდი ბრიტანეთი – ადამიანის ფერტილიზაციისა და ემბრიოლოგიის ორგანოს (11) რეკომენდაციით), 15 ოჯახს (გერმანია), 25 ოჯახს (დანია), ერთი დონორისგან დასაშვებია 25 ბავშვი 800.000 მოსახლეზე (აშშ, კანადა – ამერიკის რეპროდუქციული მედიცინის საზოგადოების (12) რეკომენდაციით).

გამეტების დონაციის საკითხი უნდა რეგულირდებობეს პროფესიული ან სახელმწიფო ორგანოს მიერ.

სუროგაციის შესახებ კანონმდებლობა ევროპის ქვეყნებსა და აშშ–ში

ევროპის ზოგიერთ ქვეყანაში (ავსტრია, ბულგარეთი, ჩეხეთი, დანია, საფრანგეთი, გერმანია, ნორვეგია, იტალია, ლატვია, ლიტვა, პორტუგალია (13), შვედეთი, უნგრეთი, ესტონეთი, ესპანეთი) სუროგაცია აკრძალულია და გარიგებაში მონაწილე მხარეების მიმართ კანონით გათვალისწინებულია სისხლის სამართლის სასჯელი.

ალტრუისტული სუროგაცია დაშვებულია დიდ ბრიტანეთში, საბერძნეთში. დიდი ბრიტანეთის კანონმდებლობით ბავშვი გაშვილების წესით ან მშობლის ორდერით გადაეცემა წყვილს, მაგრამ თუ სუროგატი დედა მოინდომებს ბავშვის დატოვებას, მშვილებელ წყვილს (თუნდაც გენეტიკურ მშობლებს) არ აქვთ უფლება, ხელი შეუშალონ მას. საბერძნეთის კანონმდებლობით სუროგატ დედას არანაირი უფლება არ ენიჭება ბავშვზე, მაგრამ ხაზგასასმელია, რომ საბერძნეთში დაშვებულია მხოლოდ გესტაციური სუროგაცია (14).

კომერციული სუროგაცია დაშვებულია რუსეთში, უკრაინაში, აზიის ქვეყნებიდან – ინდოეთში, სადაც ხელშეკრულებები სუროგაციის თაობაზე სავსებით კანონიერია.
რაც შეეხება ამერიკის შეერთებულ შტატებს, 6 შტატის კანონმდებლობა (არკანზასში, კალიფორნიაში, მასაჩუსეტსში, ილინოისში – დაშვებულია მხოლოდ გესტაციური სუროგაცია, , ნიუ–ჯერსიში და ვაშინგტონში – დაშვებულია მხოლოდ ალტრუისტული სუროგაცია,) ნებას რთავს მარტოხელა პირებს და წყვილებს გააფორმონ კონტრაქტი სუროგაცის თაობაზე. კოლუმბიის ოლქი და 11 შტატი კრძალავს სუროგაციის თაობაზე დადებულ ხელშეკრულებას ნებისმიერ ან გარკვეულ შემთხვევაში (კოლუმბიის ოლქში, ფლორიდაში, ნევადაში, ნიუ–იორკში, ჩრდ. დაკოტაში, ტექსასში, იუტაში, ვირჯინიაში – დაუშვებელია დაუქორწინებელი წყვილისათვის, ინდიანაში, ლუიზიანაში – დაუშვებელია ტრადიციული სუროგაცია, მიჩიგანში, ნებრასკაში – დაუშვებელია კომერციული სუროგაცია). ამ შტატებში ბათილად არის ცნობილი ნებისმიერი შეთანხმება სუროგაციის შესახებ – თუ სუროგატი დედა მოინდომებს ბავშვის დატოვებას, მშვილებელ წყვილს (თუნდაც გენეტიკურ მშობლებს) არ აქვთ უფლება, ხელი შეუშალონ მას ან პირიქით, თუ წყვილი უარს იტყვის ბავშვზე, გესტაციური დედა (თუნდაც არ იყოს ბავშვთან არანაირ გენეტიკურ კავშირში), ვალდებულია დაიტოვოს ბავშვი. დანარჩენ 34 შტატში კანონი ცალსახად არ არეგულირებს სუროგაციის საკითხებს – ამ შტატებში სასამართლო წყვეტს სუროგაციის შესახებ დადებული ხელშეკრულებების კანონიერებას.

სუროგაციაში მონაწილე მხარეების უფლებები

სუროგაციის პროცეში ერთდროულად რამდენიმე მხარის უფლებები იკვეთება – წყვილის, დონორების, სუროგატი დედის, გასათვალისიწინებელია ასევე ბავშვის უფლება, იცოდეს თავისი წარმომავლობის შესახებ. ცხადია, ყველა უფლების ერთდროულად დაცვა შეუძლებელია. სასურველია ისეთი სისტემის შექმნა, სადაც პირი თავად გადაწყვეტს, დონორთა პროგრამაში ანონიმურად მიიღოს მონაწილეობა თუ – ღიად. დონორის სურვილი, დარჩეს ანონიმური ისეთივე კანონიერია, როგორც – წყვილის; გარადა ამისა, შესაძლოა ვინაობის გამჟღავნებისაგან თავის არიდების გამო, დონორთა რიცხვი შემცირდეს (15).

ოჯახების უმრავლესობა ამჯობინებს სუროგაცია/დონაციის ფაქტი დაუმალოს არა მარტო შვილს, არამედ ახლო მეგობრებსა და ნათესავებს. მიიჩნევენ, რომ ეს ხელს შეუწყობს შვილსა და მშობლებს შორის ნორმალური ურთიერთოობების შენარჩუნებას, თავიდან აარიდებთ სტრესს, თუმცა გაუმჟღავნებლობაც, თავისთავად, ძაბავს ვითარებას ოჯახში. იქმნება სიტუაციებიც, როცა სამედიცინო თუ ეთიკური მოსაზრებებით აუცილებელი ხდება ბავშვისთვის წარმომავლობის გამჟღავნება.

რეპროდუქციის ამ მოდელის ავკარგიანობის შესაფასებლად გამოსაკვლევია ასევე, რა გავლენას ახდენს დედის სუროგაციის პროგრამაში მონაწილეობა მის ღვიძლ შვილებზე.

გარადა ამისა, უნდა განისაზღვროს გამოუყენებელი ემბრიონის მომავალი, ხოლო მრავალნაყოფიანო ორსულობის შემთხვევაში – რამდენი ნაყოფის მოცილებაა დასაშვები, რათა გამოუსწორებელი ზიანი არ მიადგეს ქალის ჯანმრთელობას.

ოჯახური დონაცია

რაც შეეხება დონორის შერჩევას, ბევრი წყვილი დონორად/სუროგატ დედად ამჯობინებს ნათესავს ან მეგობარს. (16) კვერცხუჯრედის დონაციაზე ჩატარებულმა კვლევებმა აჩვენა, რომ წყვილთა 68.8% ამჯობინებდა კვერცხუჯრედი მიეღო ოჯახის წევრების ან მეგობრებისაგან ორი მიზეზით: 1. შიში უცნობი გენეტიკური მასალის მიმართ; 2. დონორთან პირადი ნაცნობობა. გარადა იმისა, რომ ფინანსურადაც უფრო ხელმისაწვდომია, თვლიან, რომ ნაცნობ ადამიანთან ნაკლები პრობლემები შეექმნებათ მომავალში ბავშვთან დაკავშირებით. თუმცა კვლევები საპირისპიროს გვიჩვენებს – ოჯახში ბავშვისათვის თავისი წარმომავლობის შემთხვევით თუ წინასწარგანზრახვით (ოჯახური ურთიერთობების დაძაბვის ფონზე) გამჟღავნების პოტენციური საფრთხე გაცილებით დიდია. ასევე ძნელი გასარკვევია წინასწარ, არაბუნებრივი ნათესაური ურთიერთობები როგორ აისახება ბავშვზე, როგორ მიიღებს და აღიქვამს თავად ან როგორი იქნება საზოგადოების/ოჯახის სხვა წევრების რეაქცია. თვალნათლივად ჩანს, რომ ოჯახური დონაცია დადგენილი ოჯახური იერარქიისა და ურთიერთობებისათვის ახალ ალტერნატივებს ქმნის.

როგორც სპეციალისტები აღნიშნავენ, გენეტიკური მსგავსების პრობლემა კაცებისთვის უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე ქალებისათვის. (17)

იმ შემთხვევაში, თუ სუროგაციაში ჩაერთვება წყვილის ნათესავი (როგორც დონორი ან სუროგატი დედა), თავიდან უნდა იქნეს აცილებეული სისხლის აღრევის/ინცესტის საშიშროება (იხ.: ცხრილი № 1).

სუროგაციასთან დაკავშირებული სხვა ეთიკური და სოციალური საკითხები

სუროგაციას ბევრი მომხრე და მოწინააღმდეგე ჰყავს. მისი თითოეული მხარდამჭერი მოსაზრების გვერდით არსებობს საპირისპიროც.

მიიჩნევენ, რომ სუროგაცია წარატებით წყვეტს უშვილობის პრობლემას – თუმცა როგორც კვლევები ცხადყოფს, უშვილობა განსაკუთრებული სოციალური სიმძიმით ვლინდება განვითარებად ქვეყნებში, სადაც უნაყოფობა ქალის სოციალურ მდგომარეობას უკიდურესად ამძიმებს, მაგრამ ფინანსური მდგომარეობა სწორედ მათ არ აძლევთ რეპროდუქციის ამ მეთოდით სარგებლობის საშუალებას.

მომხრეები თვლიან, რომ სუროგაცია ორმხრივად სასარგებლო გარიგებაა – უშვილო წყვილი იღებს ნანატრ ბავშვს, სუროგატი დედა კი – სოლიდურ ანაზღაურებას, რაც მას ბევრი ყოფითი პრობლემის მოგვარებაში დაეხმარება. მოწინააღმდეგეთა აზრით, დაუშვებელია ბავშვის სასაქონლო ნივთად და ყიდვა–გაყიდვის ობიექტად ქცევა, სუროგატი დედის საყოფაცხოვრებო მდგომარეობის მოწესრიგება კი სახელმწიფოს ვალია და არა სუროგაციის დადებითი მხარე. რადგან სუროგაციის კომერციალიზაცია ხელს შეუწყობს ჯანმრთელი, მაგრამ ფინანსურად ნაკლებად უზრუნველყოფილი, ხელმოკლე ქალების რეპროდუქციულ ექსპლუატაციას.

ქალი მხოლოდ სინჯარაა ნაყოფის გამოსაზრდელად – გესტაციური სუროგაციის შემთხვევაში მართლაც ასეა, მაგრამ ორსულობისას იცვლება ქალის ჰორმონალური ფონი, რომლის ნორმაში მოყვანა ადვილი არ უნდა იყოს – თუნდაც ლაქტაციის პრობლემა – ონკოლოგიაში აღიარებულია, რომ ქალებში მკერდის კობოს განვითარების ერთ–ერთ რისკფაქტორს წარმოადგენს, თუ დედა ბავშვს ძუძუთი არ კვებავს. გასათვალისწინებელია ქალის ემოციური მდგომარეობაც – ნამშობიარევ ქალებში ხშირად გამოვლენილი ე.წ. მშობიარობის შემდგომი ნევროზი, რასაც უთუოდ დაამძიმებს ისეთი წინაპირობა, რაც გაჭირვების გამო ამ ნაბიჯის გადადგმას აიძულებს მას. სავსებით ცხადია, რომ ეს პროცესი ქალის ჯანმრთელობისათვის უკვალოდ ვერ ჩაივლის (განსაკუთრებით მაშინ, თუ რამდენჯერმე მიმართავს მას). გარდა ამისა, სტატისტიკურად დადასტურებულია, რომ მათთვის ჩატარებული ტრენინგების მიუხედავად სუროგატი დედები არცთუ იშვიათად ამბობენ უარს გენეტიკურად უცხო ბავშვის გაშვილებაზე.

ცივილიზაციის განვითარება მთელი რიგი ეთიკური, რელიგიური თუ სოციალური პრობლემების წინაშე აყენებს ადამიანს. სუროგაციაც ამ ტიპის მოვლენაა, ამიტომ უნდა მოიძებნოს მისი განხორციელების ის გზები, რომლებიც თითოეული კონკრეტული ქვეყნის ისტორიულ, კულტურულ, ზნეობრივ ფასეულობებს შეესაბამება – უნდა გაეწიოს თუ არა რეკლამა სუროგაციას, რა ფორმის სუროგაცია შეიძლება ჩაითვალოს კანონიერად – კომერციული თუ ალტრუისტული, ტრადიციულ სუროგაციას უნდა მიენიჭოს უპირატესობა თუ – გესტაციურს, აქედან სრულს თუ ნაწილობრივს. როგორი უნდა იყოს ერთი დონორისგან მიღებული სქესობრივი უჯრედების გამოყენების ზღვარი, ანონიმური დონორის გამოყენება ჩაითვლება მიზანშეწონილად თუ – ნაცნობის, როგორ იქნება დაცული სუროგაციაში მონაწილე მხარეების (განსაკუთრებით ბავშვის) უფლებები და სხვა ამგვარი საკითხები უნდა გახდეს საზოგადოების ფართო მსჯელობის საგანი და მოექცეს საკანონმდებლო ჩარჩოში.

ცხრილი: რეპროდუქციულ სფეროში შიდაოჯახური დონაციის/სუროგაციის პოტენციური ვარიანტები სისხლით ნათესავებს შორის

რეპროდუქციულ სფეროში შიდაოჯახური დონაციის/სუროგაციის პოტენციური ვარიანტები სისხლით ნათესავებს შორის

რეპროდუქციულ სფეროში შიდაოჯახური დონაციის/სუროგაციის პოტენციური ვარიანტები სისხლით ნათესავებს შორის

შენიშვნები:

    1. Artificial insemination (AI) ქმრის ან დონორის სპერმის შეყვანა ქალის საშვილოსნოში, ხორცილედება სხვადასხვა ტექნოლოგიების (Intracervical insemination – ICI, intrauterine insemination – IUI, Intrauterine tuboperitoneal insemination – IUTPI, intratubal insemination – ITI.) გამოყენების გზით
    2. Extracorporeal Fertilization (In Vitro Fertilization – IVF) ჰორმონული სტიმულირების შემდეგ ქალის საკვერცხეებიდან იღებენ კვერცხუჯრედებს, რომლებსაც ლაბორატორიაში, ქალის ორგანიზმის გარეთ, ანაყოფიერებენ სპერმით. შემდგომ კი განაყოფიერებული კვერცხუჯრედებიდან იღებენ სწორად განვითარებად ემბრიონებს და გადააქვთ საშვილოსნოში.
    3. სუროგატი დედის დახმარებით სარგებლობენ ასევე ჰომოგენური წყვილები და მარტოხელა/დაუქორწინებელი პირები – მათ აშშ–ს კანონმდებლობით (ერთი შტატის გარდა) ყველგან ეძლევათ უფლება, იშვილონ ბავშვი.
    4. აქვს განუვითარებელი საშვილოსნო, საშვილოსნოს დეფექტი ან საშვილოსნო საერთოდ არ გააჩნია, აგრეთვე – ქალის ისეთი ექსტრაგენიტალიური დაავადებებისას, როდესაც ორსულობა უკუნაჩვენებია.
    5. სხვადასხვა პათოლოგიის გამო არ არსებობს საკვერცხეები, ან მედიკამენტური ჩარევის მიუხედავად საკვერცხეებში ფოლიკულის მომწიფება ვერ ხერხდება
    6. მაგალითად, აზოოსპერმიის, ოლიგოსპერმიის შემთხვევებში.
    7. სქესობრივი აქტის გარეშე – ხელოვნური განაყოფიერების გზით.
    8. მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის 2001 წ რეკომენდაციებით უფრო ზუსტ ტერმინად მიჩნეულია გესტაციური კურიერი (Gestational carrier).
    9. International Federation of Gynecology and Obstetrics – FIGO
    10. ნებადართულია ერთ ოჯახში რამდენიმე ბავშვის გაჩენა ერთი დონორის გამეტების გამოყენებით.
    11. Human Fertilization and Embryology Authority – HFEA
    12. American Society of Reproductive Medicine – ASRM
    13. მზადდება საკანონმდებლო ცვლილებები ალტრუისტული სუროგაციის დასამკვიდრებლად.
    14. კანონით დაუშვებელია, გესტაციური დედა გენეტიკურ კავშირში იყოს ბავშვთან.
    15. ცხადია, ეს არ ეხება სრულ ანონიმურობას, ნაყოფში გამოვლენილი ანომალიის შემთხვევაში, შესაძლებელი უნდა იყოს დონორის მიკვლევა.
    16. სამედიცინო თვალსაზრისით ნათესავის დონორად გამოყენების საწინააღმდეგო არგუმენტების მოტანის საფუძველი არ არსებობს.
    17. იხ.: Family members as gamete donors and surrogates

მოამზადა მაია ხმალაძემ

18.06.2012

გამოყენებული წყაროები:

მოამზადა მაია ხმალაძემ
18.06.2012

იხილეთ PDF ვერსია http://share.pdfonline.com/2014/1/7/f4546b31e33e47f6be55b1d6d3faebb4/surrogacy-06-2012.pdf

Medical Savings Accounts

Medical Savings Accounts

სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სისტემა – ჯანდაცვის ეფექტური დაფინანსების მექანიზმი

თენგიზ ვერულავა
მედიცინის აკადემიური დოქტორი
ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის სრული პროფესორი

ნაშრომი გამოქვეყნდა: „ეკონომიკა და ბიზნესი“. №6 (ნოემბერი-დეკემბერი). ივ. ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 2013 წ.

დიდი ფრანგი მწერლის ონორე დე ბალზაკის სიტყვებით: „ქვეყნად არაფერია სრულყოფილი, გარდა უბედურებისა“. იდეალური და სრულყოფილი არც არაფერი არსებობს. სრულყოფილება განუწყვეტელი და გამუდმებული მისწრაფებაა სრულყოფისაკენ, ანუ პროცესია და არასოდეს როგორც არსებული, უკვე მიღწეული. როგორი შეიძლება იყოს ჯანდაცვის სრულყოფილი, საუკეთესო სისტემა? ჯანდაცვის ასეთი სისტემა გულისხმობს სამედიცინო მომსახურების შეუზღუდავ ხელმისაწვდომობას, როდესაც ადამიანს აქვს ნებისმიერი სახეების სამედიცინო მომსახურების აბსოლუტურად თავისუფალი არჩევანი.

შეუზღუდავი ხელმისაწვდომობის გარდა, საუკეთესო სისტემის დროს, პაციენტი დაცული უნდა იყოს სამედიცინო მომსახურების ხარჯების როგორც ფინანსური, ასევე ფსიქოლოგიური ტვირთისაგან, ანუ პაციენტი იზოლირებულია ხარჯებისაგან. იგი მიიღწევა ისეთ შემთხვევაში, როდესაც სამედიცინო მომსახურების ხარჯებს მთლიანად იხდის სადაზღვევო კომპანია და/ან სახელმწიფო (Kling A., გვ. 46).

აღმოჩნდა, რომ ჰიპოთეტური საუკეთესო სისტემის ორივე პრინციპი: შეუზღუდავი ხელმისაწვდომობა და ჯანდაცვის ხარჯებისაგან პაციენტის სრული იზოლირება ერთმანეთთან შეუთავსებელია. თუ პაციენტს აქვს სამედიცინო მომსახურებაზე შეუზღუდავი ხელმისაწვდომობა და ამასთან იგი იზოლირებულია ჯანდაცვის ხარჯებისაგან, მაშინ აუცილებლად დადგება სამედიცინო მომსახურებაზე მოთხოვნის ლიმიტირების საკითხი (მაგ., სახელმწიფო განსაზღვრავს ჯანდაცვის ბიუჯეტს, პრიორიტეტებს). აქედან გამომდინარე, ზოგი მომხმარებელი ვერ მიიღებს მისთვის სასურველ სამედიცინო მომსახურებას და შესაბამისად, სისტემა არ იქნება ყველასათვის ერთნაირად ხელმისაწვდომი. ფაქტობრივად, ორივე პრინციპი დარღვეულია, რაც ნიშნავს, რომ სრულყოფილი ჯანდაცვის სისტემა არ არსებობს.

მთელ მსოფლიოში შეინიშნება ჯანდაცვის ხარჯების ზრდა. აშშ-ში მედიქეას სახელმწიფო პროგრამით ხარჯები მთლიანი შიგა პროდუქტის 3%-ს აღწევს, რამაც 2050 წელს შეასაძლოა 9%-ს მიაღწიოს (Cannon M. F., Tanner M. D. 2005). მკვლევართა აზრით, ჯანდაცვის ხარჯების ზრდის უმთავრესი მიზეზია პაციენტის იზოლირება სამედიცინო მომსახურების ხარჯებისაგან (Kling A., გვ. 48). აშშ-ში ჯანდაცვის ხარჯების დაახლოებით 85%-ს იხდის მესამე მხარე – სახელმწიფო ან სადაზღვევო კომპანია.

ეკონომიკის სხვადასხვა დარგში საქონლის წარმოებას, დაფინანსებას, და განაწილებას თავად კერძო სექტორი ახორციელებს, ცხადია, სახელმწიფოს მცირე მარეგულირებელი როლით. ამისაგან განსხვავებით, ჯანდაცვის სექტორში სამედიცინო მომსახურების დაფინანსებასა და მიწოდებაში სახელმწიფო უმთავრესი მოთამაშე გახდა. განვითარებულ ქვეყნებში ჯანდაცვის ხარჯებში სახელმწიფო ხარჯების წილი 75%-მდე გაიზარდა, ხოლო აშშ-ში იგი 50%-ს აღწევს. გარდა ამისა, აშშ-ის სადაზღვევო სექტორში სახელმწიფოს შეღავათიანი გადასახადები აქვს დაწესებული, რითაც მის არაპირდაპირ სუბსიდირებას ახდენს. აღნიშნულთან დაკავშირებით, მილთონ ფრიდმანი ხაზს უსვამდა: “რეფორმების უმეტესობა რაც XX საუკუნის მეორე ნახევარში განხორციელდა, არასწორი გზით მიდის… ექიმების, საავადმყოფოების მიერ გაწეულ სამედიცინო მომსახურებაზე იხდის იხდის არა პაციენტები, არამედ მესამე მხარე – სადაზღვევო კომპანია ან სახელმწიფო” (Friedman M. 2001).

ჩვეულებრივ, როდესაც ბაზარში რაიმე საქონელს ვყიდულობთ, მესამე მხარე არ იხდის ჩვენს მაგივრად, არამედ პირდაპირ გამყიდველს ვუხდით თანხას. ჯანდაცვის ბაზარზე, როდესაც პაციენტი დაზღვეულია და შემთხვევის დადგომისას არაფერს იხდის, ანუ ხარჯებისაგან იზოლირებულია, იგი არ არის დაინტერესებული ეფექტიანად, მომჭირნედ გასწიოს მკურნალობის ხარჯები. მას სტიმული აქვს ჭარბად მოიხმაროს ჯანდაცვის სერვისები. თავის მხრივ, ექიმისთვისაც მისაღებია, რომ პაციენტი მასთან მიმართვისას არაფერს იხდის, ხოლო სამედიცინო მომსახურებაზე გაწეულ ხარჯებს, მის მაგივრად, მესამე მხარე (სახელმწიფო და/ან სადაზღვევო კომპანია) დააფინანსებს. აღნიშნულის შედეგად ექიმის მიერ დანიშნული მომსახურება შესაძლოა აბსოლუტურად არააუცილებელი და არაეფექტიანი აღმოჩნდეს.

ჯანდაცვის ხარჯებისაგან პაციენტების იზოლირებასთან დაკავშირებული უარყოფითი მოვლენების თავიდან ასაცილებლად მნიშვნელოვანია ჯანდაცვის სექტორში თავისუფალი ბაზრის პრინციპების დანერგვის ხელშეწყობა, რაც გულისხმობს პაციენტსა და ექიმს შორის შუამავლის, მესამე გადახმდელი მხარის როლის შემცირებას და საკუთარ ჯანმრთელობაზე პიროვნების პასუხისმგებლობის როლის ამაღლებას. სწორედ ამ პრინციპების განვითარებას უწყობს ხელს სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სისტემა.

მოკლე ისტორია. სამედიცინო შემნახველი ანაბრების შესახებ იდეა ჩაისახა აშშ-ში 1970-იან წლებში. პრეზიდენტ ნიქსონის ადმინისტრაციის პერიოდში, 1974 წელს ამერიკის სამედიცინო ასოციაციის ეკონომისტმა ჯესი ჰიქსონმა შეიმუშავა ჯანდაცვის ბანკების იდეა. იდეის მიხედვით, დამსაქმებელს ჯანდაცვის თანხები უნდა შეეტანა დაქირავებულთა ინდივიდუალურ შემნახველ ანაბრებზე მათი სამედიცინო საჭიროებისათვის.

ჯესი ჰიქსონის მოსაზრება სამედიცინო შემნახველი ანაბრების შესახებ გაიზიარა ცნობილმა ეკონომისტმა, ნობელის პრემიის ლაურეატმა მილთონ ფრიდმანმა. 1984 წელს სინგაპურში მიიღეს კანონი სამედიცინო შემნახველი ანაბრების შესახებ. აშშ-ში 2003 წელს პრეზიდენტმა ჯორჯ ბუშმა ხელი მოაწერა კანონს სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სისტემის განვითარების შესახებ.

სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სისტემის ძირითადი პრინციპები. სამედიცინო შემნახველი ანაბრები განიხილება როგორც ჯანდაცვის დაფინანსების ალტერნატიული მეთოდი. იგი წარმოადგენს ინდივიდუალურ შემნახველ ანაბრებს, რომლის მთავარი უპირატესობებია:

  • პერსონალური პასუხისმგებლობის ამაღლება;
  • მომავალში მოსალოდნელი ჯანდაცვის მაღალი ხარჯებისათვის თანხების დაგროვების ხელშეწყობა (პერსონალური ცხოვრების ციკლის დროის გადანაწილება);
  • პაციენტების მხრიდან ჯანდაცვის ხარჯებზე კონტროლის სტიმული;
  • ჯანდაცვის სისტემაში დამატებითი სახსრების მობილიზების სტიმული;
  • ორიენტაცია პრევენციულ ჯანდაცვაზე (ცხოვრების ჯანსაღი წესის დამკვიდრების ხელშეწყობა).

სამედიცინო შემნახველი ანაბრების უმთავრესი უპირატესობაა პაციენტის პერსონალური პასუხისმგებლობის ამაღლება. იგი ეფუძნება პერსონალური ცხოვრების ციკლის დროის გადანაწილების პრინციპს (Personal Life-Cycle Time Pooling), რაც გულისხმობს აქტიური ცხოვრების პერიოდში თანხების დაგროვებას მომავალში მოსალოდნელი ჯანდაცვის მაღალი ხარჯებისათვის (იხ. ნახ. 1).

ნახ. 1. პერსონალური ცხოვრების ციკლის დროის გადანაწილება, თანხების დაგროვება, ინდივიდუალური დაგროვების მოცულობა და ჯანმრთელობის ხარჯები

პერსონალური ცხოვრების ციკლის დროის გადანაწილება, თანხების დაგროვება, ინდივიდუალური დაგროვების მოცულობა და ჯანმრთელობის ხარჯები

პერსონალური ცხოვრების ციკლის დროის გადანაწილება, თანხების დაგროვება, ინდივიდუალური დაგროვების მოცულობა და ჯანმრთელობის ხარჯები

სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სისტემისაგან განსხვავებით, დაზღვევის სისტემა ეფუძნება სოლიდარობის პრინციპს, სადაც დაზღვეულები თავიანთ რისკს გადასცემენ საერთო ფონდს, რომლის მეშვეობით ხორციელდება რისკის გადანაწილება ფონდში გაერთიანებულ დაზღვეულებს შორის.

ადამიანის საშუალო შემოსავალი და თანხების დაგროვების შესაძლებლობა მაღალია ეკონომიკურად აქტიურ, ანუ შრომისუნარიან პერიოდში, ვიდრე საპენსიო ასაკში. მეორე მხრივ, ჯანდაცვის ხარჯები დაბალია ახალგაზრდა ასაკში და ასაკის მატებასთან ერთად იზრდება. ეკონომიკურად აქტიურ პერიოდში ადამიანი ინდივიდუალურად აწარმოებს თანხების დაგროვებას, რომელიც შეუძლია გამოიყენოს ცხოვრების შემდგომ პერიოდებში ჯანმრთელობის მოსალოდნელი ხარჯების დასაფარავად (Hanvoravongchai P. 2002).

სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სისტემა, ანუ თანხების დაგროვება მომავალში მოსალოდნელი ჯანმრთელობის ხარჯებისათვის, ამცირებს დაზღვევის სისტემისათვის დამახასიათებელ რისკის გადანაწილების თაობათაშორის ტვირთს [4]. ინდივიდუალური შემნახველი ანაბრები ადამიანს საშუალებას აძლევს რესურსები დააგროვოს დროის კარგ პერიოდში, რაც შესაძლებელია გამოყენებულ იქნეს დროის შემდგომ, შედარებით არასასურველ პერიოდში (მაგ. სიბერე, ეკონომიკური კრიზისი, უმუშევრობა) (Hanvoravongchai P. 2002). (იხ. ნახ. 2).

ნახ. 2. პერსონალური ცხოვრების ციკლის დროის გადანაწილება, თანხების დაგროვება, ინდივიდუალური დაგროვების მოცულობა და ჯანმრთელობის ხარჯები.

პერსონალური ცხოვრების ციკლის დროის გადანაწილება, თანხების დაგროვება, ინდივიდუალური დაგროვების მოცულობა და ჯანმრთელობის ხარჯები.

პერსონალური ცხოვრების ციკლის დროის გადანაწილება, თანხების დაგროვება, ინდივიდუალური დაგროვების მოცულობა და ჯანმრთელობის ხარჯები.

სამედიცინო შემნახველი ანაბრების უმთავრესი მიზანია პერსონალური პასუხისმგებლობის ამაღლება. იგი ეფუძნება იმ მოსაზრებას, რომ ადამიანთა უმრავლესობა პასუხისმგებელი უნდა იყოს ჯანდაცვის საკუთარ დანახარჯებზე. ამისგან განსხვავებით, დაზღვევისათვის დამახასიათებელია კოლექტიური პასუხისმგებლობა. მდგომარეობას ართულებს ის გარემოება, რომ სადაზღვევო შემთხვევის დადგომისას დაზღვეული არაფერს იხდის, იგი იზოლირებულია ხარჯებისაგან, რაც ჯანდაცვის სერვისების ზედმეტად მოხმარების სტიმულებს განაპირობებს. დაზღვევისაგან განსხვავებით, სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სისტემის დროს მოქმედებს ეკონომიკური პრინციპი – ჯანდაცვის სერვისების მოთხოვნაზე გავლენას ახდენს სამედიცინო მომსახურების ფასი, შესაბამისად მცირდება მისი ზედმეტად მოხმარება, არააუცილებელი სამედიცინო მომსახურების ჩატარების სტიმული. სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სისტემის დროს პაციენტი დაინტერესებულია გასწიოს ჯანდაცვის ხარჯებზე კონტროლი, რადგან რაც უფრო ნაკლებ თანხას დახარჯავს, მით მეტი დაუგროვდება ანგარიშზე და მით მეტად იქნება დაცული მომავალში ჯანდაცვის მოსალოდნელი მაღალი ხარჯებისაგან (იხ. ცხრილი 1).

ცხრილი 1: სამედიცინო შემნახველი ანაბრების და დაზღვევის სისტემის შედარება

სამედიცინო შემნახველი ანაბრების და დაზღვევის სისტემის შედარება

სამედიცინო შემნახველი ანაბრების და დაზღვევის სისტემის შედარება

პერსონალური პასუხისმგებლობა ითვალისწინებს საკუთარ ჯანმრთელობაზე ზრუნვას ცხოვრების ჯანსაღი წესის დამკვიდრების მეშვეობით. რაც უფრო მეტად მისდევს ადამიანი ცხოვრების ჯანსაღ წესს, მით ნაკლებად დასჭირდება სამედიცინო მომსახურება და შესაბამისად, მით მეტს დააგროვებს ანგარიშზე. სინგაპურში პრევენციული ჯანდაცვის ღონისძიებებს ფართო ხელშეწყობა აქვს სახელმწიფოს მხრიდან. ფართოდ ხორციელდება ეროვნული პროგრამების სუბსიდირება (ეროვნული იმუნიზაციის პროგრამა, მკერდის და საშვილოსნოს ყელის კიბოს სკრინინგი, აგრეთვე ინტეგრირებული სკრინინგის პროგრამა, ცხოვრების ჯანსაღი წესის დამკვიდრების პროგრამები) (Khaw B. W. 2010).

სამედიცინო შემნახველი ანაბრების დადებითი მხარეა პორტატიულობა. ფიზიკურ პირებს, რომლებიც ფლობენ ჯანდაცვის შემნახველ ანგარიშებს, სხვა სამუშაო ადგილზე გადასვლისას შეუძლიათ გადაიტანონ თავიანთ ანგარიშზე არსებული ბალანსი.

სამედიცინო შემნახველი ანაბრები ჯანდაცვის სხვა სერვისებზე, კერძოდ ძვირადღირებული სამედიცინო მომსახურების სახეობებზე დამატებითი სახსრების მობილიზების სტიმულს იძლევა. სამედიცინო შემნახველი ანაბრების მეშვეობით ხორციელდება შედარებით დაბალხარჯიანი სამედიცინო მომსახურების უზრუნველყოფა. რაც უფრო ნაკლებად მოიხმარს პაციენტი ასეთ სერვისებს, მით უფრო მეტი გროვდება თანხა შემდგომ პერიოდში შედარებით ძვირადღირებული სამედიცინო მომსახურების დასაფინანსებლად.

სამედიცინო შემნახველი ანაბრების ადმინისტრირება შეიძლება ბანკის, სადაზღვევო კომპანიის ან სხვა არასაბანკო ორგანიზაციის მიერ. უფრო ხშირად, ის განთავსდება საბანკო დაწესებულებებში. შედეგად იზრდება ფინანსური ინსტიტუტების სარგებლები, რაც თავის მხრივ, ქვეყნის საბანკო სისტემის მდგრადობას ზრდის. სამედიცინო შემნახველი ანაბრებზე საპროცენტო განაკვეთები, დივიდენდები ან კაპიტალის ზრდა არ ექვემდებარება გადასახადებს. ფიზიკური პირის შემოსავლებს ემატება გადასახადისაგან თავისუფალი დეპოზიტები. აშშ-ის შიგა შემოსავლების სამსახური (Internal Revenue Service) სამედიცინო შემნახველი ანაბრების გახსნაზე ადგენს მაქსიმალურ ლიმიტს: 3050 $ ერთი პირზე, 6150 $ ოჯახის მოცვაზე. სინგაპურში სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სისტემა (მედისეივი), აშშ-ისგან განსხვავებით, წარმოადგენს სავალდებულო სისტემას.

სინგაპურის მედისეივის პროგრამა. მედისეივი, რომელიც სინგაპურში შემოღებულ იქნა 1984 წელს, წარმოადგენს სავალდებულო სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სქემას. მედისეივი სავალდებულო საპენსიო სქემის (Central Provident Fund – CPF) ერთ-ერთი ნაწილია, სადაც შენატანი შეადგენს ხელფასის 36%-ს (16% დამსაქმებლის წილი და 20% – დაქირავებულის წილი). შენატანების გადახდა ხორციელდება ინდივიდუალურ ანგარიშებზე, საპენსიო და სამედიცინო ხარჯების უზრუნველსაყოფად. შენატანები თავს იყრის ცენტრალურ შემნახველ ფონდში, საიდანაც ჩვეულებრივ ანგარიშზე გადაირიცხება 26%, სპეციალურ ანგარიშზე 4%, ხოლო ჯანდაცვის ხარჯებისათვის მედისეივის ანგარიშზე გადაირიცხება 6% (იხ. ნახ. 3).

ნახ. 3 ცენტრალურ შემნახველ ფონდში შენატანები

ცენტრალურ შემნახველ ფონდში შენატანები

ცენტრალურ შემნახველ ფონდში შენატანები

ქვემოთ მოცემული ცხრილი 2 ასახავს ცენტრალურ შემნახველ ფონდში შენატანების განაწილებას ასაკის მიხედვით. დამქირავებელთა და დაქირავებულთა შენატანები განსხვავებულია ასაკის მიხედვით. 55 წლამდე 36%-ს შეადგენს, შემდგომ წლებში მცირდება 8.5%-მდე. 55 წლამდე დამქირავებელთა შენატანები შეადგენს 16%-ს, ხოლო დაქირავებულთა შენატანები შეადგენს ხელფასის 20%-ს. 55 წლის ზევით შენატანების ზომა სხვადასხვაა და იცვლება ასაკის მატებასთან ერთად. 55-60 წლამდე დამქირავებელთა და დაქირავებულთა შენატანები შეადგენს შესაბამისად 6 და 12.5%-ს, 60-65 წლის ასაკში – 3.5 და 7.5%-ს, ხოლო 65 წელზე ზევით ასაკში – 3.5 და 5%-ს. ამასთან, საპენსიო ნაწილის შენატანების გადახდა წყდება 65 წლის ზევით. მედისეივის ანგარიშზე შენატანები ასევე დამოკიდებულია ასაკზე და იზრდება ასაკის მატებასთან ერთად, კერძოდ, 35 წლამდე შენატანი შეადგენს ხელფასის 6%-ს, 35-45 წლის ასაკში – 7%-ს, 45-65 წლის ასაკში – 8%-ს. 60 წელს ზევით – 8,5%-ს (Ministry of Health Singapore, 2013).

ცხრილი 2. ცენტრალურ შემნახველ ფონდში შენატანების განაწილება

ცენტრალურ შემნახველ ფონდში შენატანების განაწილება

ცენტრალურ შემნახველ ფონდში შენატანების განაწილება

მედისეივის ანგარიშზე თანხის მაქსიმალურ რაოდენობას განსაზღვრავს მედისეივის შენატანების ზღვარის (Medisave Contribution Ceiling – MCC) ორგანიზაცია. 2009 წლის მონაცემებით, იგი შეადგენდა $37,000-ს. ნებისმიერი შენატანი, რომელიც აღემატება დადგენილ ზღვარს, გადატანილ იქნება 55 წლამდე ასაკის პირთა სპეციალურ ანგარიშზე, ხოლო 55 წელს ზევით პირებისათვის კი გადაიტანება საპენსიო ანგარიშზე. როდესაც 55 წლის ზევით პირს სურს გავიდეს მედისეივის სქემიდან, მას ანგარიშზე უნდა ჰქონდეს მინიმუმ $32,000 (2009), ხოლო აღნიშნული თანხის ზევით არსებობის შემთხვევაში შეუძლია გაიტანოს მხოლოდ ამ მინიმალურზე მეტი თანხა.

მედისეივი სავალდებულო სისტემაა. შენატანების გადახდა სავალდებულოა როგორც დასაქმებულებისათვის, ასევე იმ თვითდასაქმეულისათვის, რომლის წლიური შემოსავალი აღემატება $6,000-ს. ფაქტობრივად, მედისეივით სინგაპურის მოსახლეობის დაახლოებით 85%-ია მოცული. 2008 წლის დეკემბრის მონაცემებით, სინგაპურელს მედისეივის ანგარიშზე გააჩნდა დაახლოებით 10,000 აშშ დოლარი (Ministry of Health Singapore, 2013).

მედისეივით ფინანსდება ბენეფიციარის (აგრეთვე ოჯახის წევრთა) ჰოსპიტალური და ამბულატორიული სამედიცინო მომსახურების გარკვეული სახეობები (ქირურგიული პროცედურები, იმუნიზაცია, სკრინინგი, ოჯახის დაგეგმარების სერვისები, ფსიქიატრიული მომსახურება).

კატასტროფული სამედიცინო ხარჯები. ინდივიდუალური ანაბრებით დაგროვილი თანხა არ არის საკმარისი კატასტროფული სამედიცინო ხარჯებისგან დასაცავად (HIV/AIDS, ქრონიკული დაავადებები, თირკმლის უკმარისობა…). კატასტროფულ ხარჯებთან გამკლავება მხოლოდ სხვა ადამიანებთან ერთად სოლიდარობის, ანუ დაზღვევის უმთავრესი პრინციპის გაზიარებითაა შესაძლებელი. სოლიდარობა გულისხმობს ერთი ადამიანის შესაძლო რისკის განაწილებას სხვა დანარჩენებზე, ანუ რისკები გადანაწილდება ყველა დაზღვეულზე და მათგან ანაზღაურებას მიიღებს მხოლოდ ის, ვისაც მიადგა ზარალი. დაზღვევის დროს ადამიანები თავიანთ რისკს გადასცემენ საერთო ფონდს. რაც უფრო მეტი ადამიანი უზიარებს ერთმანეთს რისკს, მით მეტია სარგებელი, და რაც მთავარია, მით ნაკლებია სადაზღვევო პრემია, და შესაბამისად ნაკლებია სამედიცინო მომსახურების ხარჯი.

ეკონომიკური თვალსაზრისით, ჯანმრთელობის დაზღვევა თავისი არსით განსხვავდება იმისაგან, რასაც ჩვენ დღეს ჯანმრთელობის დაზღვევას ვუწოდებთ. დაზღვევის არსიდან გამომდინარე, ჯანმრთელობის რისკი უნდა იყოს შემთხვევითი, მოულოდნელი. პროგნოზირებადი რისკი არ არის დაზღვევადი რისკი (მაგალითად, ფიზიოლოგიური მშობიარობა, გეგმური ოპერაციები, ექიმთან გეგმური კონსულტაციები…), დაზღვევადია მხოლოდ არაპროგნოზირებადი რისკები (მაგ. პათოლოგიური მშობიარობა). ჯანმრთელობის დაზღვევამ უნდა მოიცვას უმთავრესად ისეთი დაავადებები, რაც კატასტროფულ ხარჯებს განაპირობებს (ქრონიკული დაავადებები). არაპროგნოზირებადი, მაგრამ მცირეხარჯიანი რისკი არ არის დაზღვევადი (მაგალითად, მწვავე ბრონქიტი).

კატასტროფული სამედიცინო ხარჯებისათვის აშშ-ში მოქმედებს მაღალი ფრანშიზის ჯანმრთელობის სქემა (High Deductible Health Plan – HDHP), ხოლო სინგაპურში – მედიშილდის (Medishield) სქემა. უნდა აღინიშნოს, რომ სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სისტემით სარგებლობისათვის აუცილებელია კატასტროფული სამედიცინო ხარჯების დაზღვევის სქემაში გაწევრიანება.

მაღალი ფრანშიზის ჯანმრთელობის სქემა. აშშ-ში მაღალი ფრანშიზის ჯანმრთელობის სქემა (High Deductible Health Plan – HDHP) შემოღებულ იქნა 2003 წელს. სადაზღვევო კომპანიებს, სქემის განხორციელების შეთხვევაში, მიეცათ გრკვეული საგადასახადო შეღავათები. სქემაში გასაწევრიანებლად დაწესებულია მინიმალური ფრანშიზა 1000 $ ერთი პირისათვის და 2000 $ – ოჯახისათვის. 2008 წლის მონაცემებით, ამ სქემით მოცულია 65 წლამდე ასაკის პირთა 8% (7 მლნ. პირი).

ფრანშიზა არის ზარალის ნაწილი, რომელიც აკლდება სადაზღვევო ანაზღაურებას და იფარება დაზღვეულის მიერ, ანუ მას არ ფარავს სადაზღვევო ორგანიზაცია. რაც უფრო მაღალია ფრანშიზა, მით მეტი სტიმული აქვთ პაციენტებს უფრო შეგნებულად მიუდგნენ ხარჯებს სამედიცინო მომსახურების მისაღებად გადაწყვეტილების მიღებისას. აღნიშნული ამცირებს სამედიცინო მომსახურების ჭარბად მოხმარებას, რაც, მთლიანობაში, თანხების ეკონომიის (დაგროვების) საშუალებას იძლევა. ამასთან, რაც უფრო მაღალია ფრანშიზა, მით დაბალია სადაზღვევო პრემია და შესაბამისად უფრო მიმზიდველია მოსახლეობისათვის, განსაკუთრებით დაბალშემოსავლიანი მოსახლეობისათვის.

მედიშილდი. 1990 წელს სინგაპურში დაინერგა მედიშილდი (Medishield), რომელიც მაღალხარჯიანი დაავადებების ნაციონალური სადაზღვევო სქემაა (მაღალი ფრანშიზის კატასტროფების დაზღვევის სქემა). იგი მოიცავს 70 წლამდე პირთა იმ ქრონიკული დაავადებების მნიშვნელოვან კომპონენტს, რაც არ არის დაფარული მედისეივით. მსგავსად აშშ-ისა, სადაც სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სისტემით ყველა მოსარგებლე გაერთიანებულია კატასტროფული სამედიცინო ხარჯების დაზღვევის სქემაში, სინგაპურშიც მედისეივის ყოველი წევრს შეუძლია აირჩიოს მედიშილდის სქემა (მედიშილდით მოცულია სინგაპურის მოსახლეობის 88%). მედიშილდისათვის პრემიების გაიცემა ინდივიდუალურ პირთა მედისეივის ანგარიშიდან. თუ აშშ-ში ამ სქემით გამოიყენება მაღალი ფრანშიზა, სინგაპურში შემოღებულია მაღალი თანაგადახდების მექანიზმები. თანაგადახდა ამცირებს პაციენტების მიერ სამედიცინო მომსახურების ზედმეტ მოხმარებას. ბოლო წლებში სახელმწიფომ კერძო სადაზღვევო კომპანიებს ნება დართო მედიშილდის მსგავსი სქემების განხორციელებაზე, რის გამოც მოსახლეობას აქვს არჩევანი მედიშილდსა და კერძო სადაზღვევო კომპანიას შორის.

დაბალშემოსავლიანი მოსახლეობის სამედიცინო მომსახურება. სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ მყოფ დაბალშემოსავლიან მოსახლეობას არ აქვს სამედიცინო შემნახველ ანაბრებზე თანხის დაგროვების შესაძლებლობა. ამ პრობლემის აღმოსაფხვრელად 1993 წლიდან სინგაპურში არსებობს მედიფონდის სქემა. იგი სახელმწიფოს მიერ დაფუძნებული საქველმოქმედო ფონდია, რომელიც განკუთვნილია იმ პირთა სამედიცინო მომსახურების დასაფინანსებლად, რომლებიც მონაწილეობენ მედისეივის ან მედიშილდის სქემებში, მაგრამ ჯანდაცვის ხარჯებთან დაკავშირებით აქვთ ფინანსური სირთულეები (მოსახლეობის დაახლოებით 10% სარგებლობს). მედიფონდით სარგებლობის კრიტერიუმია საჭიროება, რომელიც ეფუძნება პაციენტის ფინანსურ მდგომარეობას სამედიცინო მომსახურებაზე განაცხადის დროს.

გარდა ამისა, სახელმწიფო ახორციელებს მიზნობრივ სუბსიდიებს მათთვის, ვინც ყველაზე მეტად საჭიროებს სამედიცინო მომსახურებას. სახელმწიფო საავადმყოფოებში არის სხვადასხვა კლასის პალატები, რომლებიც სახელმწიფოს მხრიდან განსხვავებულად ფინანსდება. სახელმწიფო საავადმყოფოების 80%-ს სახელმწიფო აფინანსებს (B2 და C კლასის პალატები), დანარჩენი 20% მცირედ სუბსიდირდება (В1 კლასის პალატები), ხოლო A კლასის საწოლები საერთოდ არ ფინანსდება. პაციენტებს უფლება აქვთ აირჩიონ პალატები თავიანთი ფინანსური შესაძლებლობების მიხედვით.

A კლასის პალატები ერთადგილიანი და ყველაზე კეთილმოწყობილია, რომელთაც გააჩნიათ თავისი სააბაზანო, კონდიციონერი, ტელევიზორი, ინტერნეტით უზრუნველყოფა. A კლასის პალატების საწოლები საერთოდ არ სუბსიდირდება სახელმწიფოს მიერ. В1 კლასის პალატები ოთხადგილიანია და სახელმწიფოსგან სუბსიდირდება 20%-ით. В2 კლასის პალატები 6 ადგილიანია, სახელმწიფო ახდენს 60%-ზე მეტი თანხით სუბსიდირებას. C კლასის პალატები 8 და მეტადგილიანია და სახელმწიფო აფინანსებს 80%-ზე მეტი თანხით (იხ. ცხრილი 3).

ცხრილი 3 პალატების სახეები და შესაბამისი სუბსიდირება

პალატების სახეები და შესაბამისი სუბსიდირება

პალატების სახეები და შესაბამისი სუბსიდირება

აღსანიშნავია, რომ სახელმწიფოს მიერ სუბსიდირებულ პალატებს მიმართავენ არამარტო დაბალშემოსავლიანი სინგაპურელები, არამედ ხშირად მაღალშემოსავლიანი პირებიც. 2005 წლის მონაცემებით, ჯანდაცვის სამინისტროს მიერ გავრცელებული ინფორმაციის მიხედვით, მაღალშემოსავლიან სინგაპურელთა 22.1%-მა აირჩია B2 ან C კლასის პალატებში სტაციონარული სამედიცინო მომსახურება. 2009 წლის 1 იანვრიდან სინგაპურში ამოქმედდა სპეციალური პროგრამა, რომელიც დაბალშემოსავლიან პაციენტებს სახელმწიფო საავადმყოფოებში სტაციონარული მომსახურების მისაღებად სუბსიდიებით სარგებლობის მეტ საშუალებას აძლევს, ვიდრე მაღალშემოსავლიანებს. სუბსიდიები დამოკიდებულია პირად შემოსავალსა და საცხოვრებელის ტიპზე. ასევე, სინგაპურში შემუშავებულ იქნა “ბევრი დამხმარე ხელი”-ს კონცეფცია, რომელიც გულისხმობს საზოგადოების თვითორგანიზებას უმწეო ადამიანების მხარდასაჭერად, მათ მონაწილეობას როგორც სამედიცინო მომსახურების მიწოდებაში, ასევე საქველმოქმედო შემოწირულობების გაცემაში. “ბევრი დამხმარე ხელი”-ს პროგრამას ძირითადად არამომგებიანი ორგანიზაციები ახორციელებენ, რომლებსაც სახელმწიფო გარკვეულ დახმარებას უწევს. “ბევრი დამხმარე ხელები”-ს კონცეფციის გასაგებად შეიძლება მოვიყვანოთ აღმოსავლური ანდაზა: „მიეცი ადამიანს თევზი და მას ერთი დღე ექნება საკვები, ასწავლე მას თევზის ჭერა და მას მთელი სიცოცხლე ექნება საკვები.” იგი ეფუძნება იმ იდეას, რომ სახელმწიფომ ხელი უნდა შეუწყოს ადამიანს, ასწავლოს მას დამოუკიდებლად “თევზის ჭერა”, და ამით განავითაროს მასში დამოუკიდებლად თავის გამოკვების უნარი, ვიდრე დაეხმაროს მასთან სათხოვნელად მისულს. ასეთი მიდგომა ავითარებს და აძლიერებს თავად საზოგადოებას.

ამგვარად, სინგაპურის ჯანდაცვა წარმოდგენილია „3 მ“ სისტემით:

• მედისეივი (შეიქმნა 1984 წ.) – სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სავალდებულო სქემა დასაქმებული მოსახლეობისათვის;
• მედიშილდი (1990) – მაღალხარჯიანი სამედიცინო მომახურების სადაზღვევო სქემა;
• მედიფონდი (1993) – ჯანდაცვის საქველმოქმედო ფონდი სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ და დაბალშემოსავლიანი მოსახლეობისათვის.

გარდა ამისა, 2002 წელს სინგაპურში შემოიღეს „ელდერშილდი“-ს (Eldershield) პროგრამა ასაკოვან პირთა სხვადასხვა სახეობის დაავადებების დასაფინანსებლად. იგი ზემოაღნიშნული სამი სქემის დამატებაა. ელდერშილდი კერძო სადაზღვევო სქემაა, რომლის მიზანია მძიმე ინვალიდობის შემთხვევაში (განსაკუთრებით ასაკოვან პერიოდში) სამედიცინო ხარჯების დაფინანსება.

მოსახლეობის გარკვეული ნაწილი დაზღვეულია „ინტეგრირებული შილდის სქემით”. იგი ასევე კერძო დაზღვევაა. მასში დასაზღვევად აუცილებელია მედიშილდის სქემაში გაერთიანება.

სინგაპურის ჯანდაცვის სისტემის მთავარი ელემენტებია:

  • უნივერსალური მოცვა;
  • შერეული, სახელმწიფო-კერძო კონკურენტული ბაზარი;
  • შერეული დაფინანსების მეთოდები (გადასახადები, სამედიცინო შემნახველი ანაბრები, დაზღვევა);
  • კერძო და სახელმწიფო სისტემებს შორის არჩევანის შესაძლებლობა;
  • პერსონალური და სახელმწიფო პასუხისმგებლობის ოპტიმალური დაბალანსება;
  • პერსონალური პასუხისმგებლობის ამაღლების ხელშეწყობა (თანაგადახდების მექანიზმების დანერგვა);
  • მომავალში მოსალოდნელი ხარჯების მიმართ მდგრადობა (სამედიცინო შემნახველი ანაბრები);
  • კატასტროფულ ხარჯებზე რისკის პულინგი და სოციალური დაცვა (დაზღვევის სისტემა);
  • მიზნობრივი სუბსიდირება და თანაბარი განაწილება უმწეო და ღარიბთათვის (გადასახადი);
  • სახელმწიფო მონაწილეობს სტანდარტების და ფასების დადგენაში;
  • საავადმყოფოს საწოლების, ექიმების და მაღალი ხარჯის სამედიცინო ტექნოლოგიების გამოყენების რეგულირება.

სამედიცინო მომსახურების მიწოდების სისტემა. სინგაპურში სამედიცინო მომსახურების მიწოდების შერეული სისტემაა. სახელმწიფო აფინანსებს გადაუდებელი სახელმწიფო საავადმყოფოების პალატებში გაწეული სამედიცინო მომსახურების 80%-ს (Ministry of Health Singapore, 2013).

პირველადი ჯანდაცვის სექტორში სამედიცინო მომსახურების კერძო მიმწოდებლები შეადგენენ 80%-ს. მედდის სახლებსა და მოვლის ცენტრებში მომსახურეობას ეწევიან კერძო საქველმოქმედო ორგანიზაციები, რომელთა უმრავლესობა ფინანსდება საზოგადოებრივი სახსრებით.

სინგაპურში პირველადი ჯანდაცვა ხორციელდება ამბულატორია-პოლიკლინიკებისა და კერძო სამედიცინო პრაქტიკის კლინიკების მეშვეობით. პირველადი ჯანდაცვა წარმოდგენილია 18 სახელმწიფო პოლიკლინიკის (20%) და 2,400 კერძო სამედიცინო კლინიკის სახით (80%) (Ministry of Health Singapore, 2013). (იხ. ცხრილი 4).

ცხრილი 4. პირველადი ჯანდაცვის და ჰოსპიტალური მომსახურების სისტემა, სინგაპური, 2012 წ.

პირველადი ჯანდაცვის და ჰოსპიტალური მომსახურების სისტემა, სინგაპური, 2012 წ.

პირველადი ჯანდაცვის და ჰოსპიტალური მომსახურების სისტემა, სინგაპური, 2012 წ.

65 წლისა და ზემოთ ასაკის მოქალაქეებისათვის, აგრეთვე 18 წლამდე ბავშვებისათვის პოლიკლინიკებში ამბულატორიულ კონსულტაციებზე დაწესებულია 75%-იანი შეღავათი, სხვა მოქალაქეებისათვის – 50%-იანი შეღავათი.

ჰოსპიტალური სერვისების განსახორციელებლად, 2012 წლის მონაცემებით, ქვეყანაში ფუნქციონირებდა 25 საავადმყოფო. საწოლთა რაოდენობა შეადგენდა 10756-ს (2 საწოლი მოსახლეობის 1000 სულზე) (Ministry of Health Singapore, 2013). საწოლთა 85% თავმოყრილია 15 სახელმწიფო საავადმყოფოსა და სპეციალიზებულ ცენტრში (საწოლთა რაოდენობა შეადგენს 185-დან 2010-მდე) და 10 კერძო საავადმყოფოებში (საწოლთა რაოდენობა შეადგენს 20-დან 345-მდე) (Ministry of Health Singapore, 2013). სახელმწიფოს დომინანტური როლი უკავია ჰოსპიტალური სამედიცინო მომსახურების მიწოდებაში. 15 სახელმწიფო საავადმყოფოდან 6 ზოგადი პროფილისაა, 1 ქალთა და ბავშვთა საავადმყოფოა, 1 – ფსიქიატრიული და 6 – ნაციონალური ცენტრი (ონკოლოგიური, კარდიოლოგიური, ოფთალმოლოგიური, დერმატოლოგიური, ნევროლოგიური და სტომატოლოგიური) და მრავალპროფილიანი სამედიცინო ცენტრი (Ministry of Health Singapore, 2013).

სახელმწიფო საავადმყოფოებში პაციენტებს შეუძლიათ აირჩიონ პალატები. სახელმწიფო საავადმყოფოების 81% სახელმწიფოს მიერ სუბსიდირდება (B2 და C კლასის პალატები), 19% ნაწილობრივ სუბსიდირდება (В1 კლასის პალატები), ხოლო A კლასის პალატების საწოლები საერთოდ არ ფინანსდება სახელმწიფოს მიერ. 2012 წლის მონაცემებით, გადაუდებელი დახმარების სახელმწიფო საავადმყოფოებში საწოლზე დაყოვნების საშუალო მაჩვენებელი შეადგენდა 5,8 დღეს, ხოლო დატვირთვის საშუალო მაჩვენებელი 85%-ს (Ministry of Health Singapore, 2013).

ბოლო წლებში მთავრობამ მოახდინა სახელმწიფო საავადმყოფოების რესტრუქტურიზაცია, რის შედეგად მათ მიიღეს მართვის ავტონომია. რესტრუქტურიზებული საავადმყოფოები კერძო საავადმყოფოებისგან იმით განსხვავდება, რომ ისინი სახელმწიფოსგან ღებულობენ ყოველწლიურ სუბსიდიას და ფუნქციონირებენ როგორც სახელმწიფო საკუთრებაში მყოფი არაკომერციული (არამომგებიანი) ორგანიზაციები (Ministry of Health Singapore, 2013).

სინგაპურის ჯანდაცვის სისტემის ძირითადი მაჩვენებლები. სინგაპურის მთელი მოსახლეობა მოცულია უნივერსალური ჯანდაცვით. დაფინანსების შერეული სისტემა საბაზრო მექანიზმების დანერგვასა და კონკურენციის ხელშეწყობის საშუალებას იძლევა. ჯანდაცვის ხარჯები მშპ-ის 4%-ს შეადგენს, რაც განვითარებული ქვეყნების მაჩვენებელზე გაცილებით დაბალია (Ministry of Health Singapore, 2013). ჯანდაცვაზე სახელმწიფო დანახარჯები შეადგენს მთლიანი სახელმწიფო ხარჯების 7.2%-ს (Ministry of Health Singapore, 2013). (იხ. ცხრილი 5).

ცხრილი 5. სინგაპურის ჯანდაცვის დაფინანსება

სინგაპურის ჯანდაცვის დაფინანსება

სინგაპურის ჯანდაცვის დაფინანსება

მიუხედავად იმისა, რომ სინგაპურის ჯანდაცვის ხარჯები განვითარებული ქვეყნების ხარჯებზე გაცილებით ნაკლებია, მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარეობის მაჩვენებლები (სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა, ბავშვთა სიკვდილიანობა, ჯანდაცვის ხელმისაწვდომობა) ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის შეფასებით, ერთ-ერთი საუკეთესოა მსოფლიოში. ბავშვთა სიკვდილიანობის მაჩვენებელი ყოველ 1,000 ცოცხალშობილზე შეადგენს 3-ს, რაც დაბალია დიდი ბრიტანეთის (5.9) და აშშ-ში (7.6) მაჩვენებელზე (14). სინგაპურის ჯანდაცვის სისტემით კმაყოფილია სინგაპურელთა 85%. საშუალო მოცდის დრო ქირურგიულ სერვისებზე შეადგენს 2 კვირას, ხოლო დაყოვნების საშუალო ხანგრძლივობა საავადმყოფოში – 5 დღეს. 2006 წელს 400000 საზღვარგარეთელი ღებულობდა სამედიცინო მომსახურებას სინგაპურში.

სინგაპურის ჯანდაცვის სისტემა წარმოადგენს სამედიცინო მომსახურების მიწოდებასა და დაფინანსებაში სახელმწიფოს ჩარევების და საბაზრო მექანიზმების გამოყენების კომბინაციას. სინგაპურის მიდგომა, ყველაზე თვალნათლივ, ფორმულირებულია „ხელმისაწვდომი ჯანდაცვის“ ხუთ პრინციპში, რომელიც 1993 წლის ოქტომბერში გამოქვეყნდა სინგაპურის მთავრობის ანგარიშში. ეს პრინციპებია:

  • ცხოვრების ჯანსაღი წესის დამკვიდრების ხელშეწყობა, პრევენციულ ჯანდაცვაზე ორიენტაცია;
  • თითოეული მოქალაქის ჯანმრთელობის პერსონალური პასუხისმგებლობის ხელშეწყობა. სახელმწიფოს საერთო კეთილდღეობაზე და სამედიცინო დაზღვევაზე ზედმეტად დამოკიდებულების თავიდან აცილება;
  • ყველა სინგაპურელისათვის ხელმისაწვდომი სამედიცინო მომსახურების უზრუნველყოფა;
  • სამედიცინო მომსახურების ეფექტიანობის ამაღლება კონკურენციისა და საბაზრო პრინციპების ფართო გამოყენებით;
  • სახელმწიფო ჩარევების განხორციელება იმ შემთხვევაში როდესაც ბაზრის მეშვეობით ვერ ხერხდება ჯანდაცვის ხარჯების შემცირება.

აშშ-ისაგან განსხვავებით, სადაც პრაგმატიზმი ხშირად ნიშნავს საზოგადოებრივი აზრის გათვალისწინებას და პოლიტიკურ კომპრომისებს, სინგაპურის პრაგმატიზმით პოლიტიკაში მისაღები გადაწყვეტილებები ეფუძნება რეალურ შედეგებს და არა მათ პოპულარობას. პრაქტიკულად, პრაგმატიზმი არის უტილიტარიზმის სინონიმი (Lee UW. 7). შესაბამისად, სინგაპურის ჯანდაცვის სისტემა ერთ-ერთი ყველაზე ხარჯთ-ეფექტიანი ჯანდაცვის სისტემაა მსოფლიოში.

სინგაპურის მთავრობას არ აქვს არაპოპულარული გადაწყვეტილებების მიღების შიში. ხარჯების ეფექტიანობის და ჯანდაცვის ხარჯების შემცირების მიზნით, ძვირადღირებული მკურნალობის მეთოდებზე ხელმისაწვდომობა ხშირად შეზღუდულია. 1993 წელს მთავრობის მიერ გამოქვეყნებულ მოხსენებაში აღნიშნულია, რომ “ჯანდაცვაზე განხორციელებულმა დანახარჯებმა უნდა მოგვცეს მაქსიმალურად საუკეთესო შედეგი, რისთვისაც საჭიროა ხარჯთ-ეფექტიან მკურნალობაზე მეტი რესურსების გამოყოფა” (Ministry of Health Singapore. 1995).

მედიკამენტების დაფარვაზე გადაწყვეტილება მიიღება „მედიკამენტების სტანდარტული სიის“ საფუძველზე, რომელიც წარმოადგენს „კლინიკურად შესაბამისი და ხარჯთ-ეფექტიანი მედიკამენტების სიას და განიხილება, როგორც ძირითადი სამკურნალო საშუალებები, რაც აუცილებელია მოსახლეობის უმრავლესობაში გავრცელებული დაავადებათა მართვისათვის“ (Li SC. 2010)]. მსგავსი მიდგომა გამოიყენება ქირურგიული პროცედურებისათვის. მაგალითად, აორტის სარქველის პერკუტანული (კანიდან შეღწევით განხორციელებული) ჩანაცვლება, რომელიც პირველად საფრანგეთში იქნა განხორციელებული 2002 წელს, არის უსაფრთხო პროცედურა, ვიდრე გულის ოპერაციამდე აორტის სარქველის ღია ჩანაცვლება. სინგაპურში, აორტის სარქველის პერკუტანული ჩანაცვლებას სთავაზობენ მაღალი ქირურგიული რისკის მქონე პაციენტებს, რომლებზეც ვერ ტარდება აორტის სარქველის ჩვეულებრივი ჩანაცვლება (Chao at all. VTT. მიუხედავად ამისა, აღნიშნული ოპერაციის ხარჯებს სახელმწიფო არ აფინანსებს. მისი წყარო საქველმოქმედო შემოწირულებებია (Lim J,. Clive T. 2011). გულის ეროვნული ცენტრი აქტიურად მონაწილეობს ასეთი პაციენტებისათვის თანხების შესაგროვებლად სპეციალური ფონდის მეშვეობით.

სინგაპურის ჯანდაცვის სამინისტროს 2010 წლის ანგარიშის მიხედვით, “მდგრადი ჯანდაცვის სისტემის გასაღებია ჯანდაცვის დეპოლიტიზება, ბაზრის ჩავარდნების მინიმუმამდე დაყვანა, ჯანდაცვის სისტემის ფუნქციონირება ეკონომიკის სხვა დარგების მსგავსად” (Ministry of Health Singapore, 2010). სახელმწიფო ჯანდაცვის სექტორს არეგულირებს მხოლოდ “საჭიროების შემთხვევაში, როდესაც ბაზარს არ შეუძლია ჯანდაცვის ხარჯების შემცირება” (Singapore Government 1993). შეიძლება ითქვას, რომ სახელმწიფო ჩარევების მიზანია არა ბაზრის როლის შემცირება, არამედ მისი სწორი ფუნქციონირების უზრუნველყოფა.

2004 წელს, ჯანდაცვის სამინისტრომ დაიწყო საავადმყოფოთა ანგარიშგების გამოქვეყნება, სადაც ნაჩვენებია საავადმყოფოთა ხარჯებს შორის განსხვავებები. აღნიშნულმა ხელი შეუწყო კონკურენტული ფასების მოტივაციას. პაციენტის მიერ ინფორმირებული არჩევანის ხელშეწყობის მიზნით ჯანდაცვის სამინისტრო პერიოდულად აქვეყნებს პაციენტის კმაყოფილების კვლევებს, მკურნალობის ხარისხის შესახებ ინფორმაციას. ეროვნული ელექტრონული ჯანდაცვის ჩანაწერები ასევე შეიძლება ჩაითვალოს არა მხოლოდ როგორც პაციენტთა უსაფრთხოების ინსტრუმენტი, არამედ სამედიცინო ბაზრის განვითარების ხელშემწყობი ღონისძიება.
ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის შეფასებით, სინგაპურის ჯანდაცვის სისტემა მსოფლიოში აღიარებულია ერთ-ერთ ყველაზე წარმატებულ სისტემად, როგორც ჯანდაცვის დაფინანსების ეფექტურობით, ასევე მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარეობის მაჩვენებლებით. 2000 წელს ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციამ ჯანდაცვის სისტემის მაჩვენებლებით 191 ქვეყნებს შორის სინგაპურს მეექვსე ადგილი მიანიჭა, ხოლო 2003 წელს, პოლიტიკური და ეკონომიკური რისკის საკონსულტაციო ჯგუფმა [Political and Economic Risk Consultancy – PERC] ქვეყნის ჯანდაცვის სისტემა მსოფლიოს ყველაზე საუკეთესო სამეულში შეიყვანა.

არ არსებობს ეფექტური ჯანდაცვა სახელმწიფო და ინდივიდუალური პასუხისმგებლობების კომბინაციის გარეშე. ამის საუკეთესო მაგალითია სინგაპურის ჯანდაცვა. საქართველომ უდავოდ უნდა გაიზიაროს ის გამოცდილება, რომელიც ჯანდაცვის სფეროში სხვადასხვა ქვეყნის პრაქტიკით დაგროვდა. რამდენად მისაღებია სინგაპურის სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სისტემა საქართველოსთვის? – თუ გავითვალისწინებთ სინგაპურის პოზიტიურ შედეგს, პასუხი, ალბათ, დადებითი იქნება.

რეზიუმე

საქართველოს ჯანდაცვის სისტემის რეფორმირების ეფექტიანად განსახორციელებლად მიზანშეწონილია საბაზრო ძალებისა და სახელმწიფო ჩარევების გონივრული დაბალანსება. სინგაპურმა ასეთ ბალანსს მიაღწია სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სისტემის დანერგვით. იგი ჯანდაცვის სისტემის დაფინანსების ინოვაციური ალტერნატივაა. ის ფაქტი, რომ სამედიცინო მომსახურების მისაღებად ადამიანი სადაზღვევო კომპანიის ნაცლად საკუთარ ანგარიშზე დაგროვილ თანხას ხარჯავს, მნიშვნელოვნად ამცირებს ჯანდაცვის ხარჯებს. ამას ადასტურებს სინგაპურის გამოცდილება, რომელიც გაცილებით ნაკლებს ხარჯავს ჯანდაცვაზე ვიდრე სხვა განვითარებული ქვეყნები. მიუხედავად ამისა, სინგაპურში ჯანმრთელობის მდგომარეობის მაჩვენებლები გაცილებით მაღალია ვიდრე ბევრ განვითარებულ ქვეყანაში. შესაბამისად, სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სისტემა შეიძლება ჩაითვალოს ჯანდაცვის მზარდი ხარჯების პრობლემის გადასაწყვეტი ერთ-ერთი ეფექტური მექანიზმი. საქართველომ უდავოდ უნდა გაიზიაროს ჯანდაცვის სფეროში სხვადასხვა ქვეყნის პრაქტიკით დაგროვილი გამოცდილება. რამდენად მისაღებია სინგაპურის სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სისტემა საქართველოსთვის? – თუ გავითვალისწინებთ სინგაპურის პოზიტიურ შედეგს, პასუხი, ალბათ, დადებითი იქნება.

Medical Savings Accounts: Effective mechanism for financing health care

Tengiz Verulava

Full Time Professor, MD, PhD. Ilia State University

A key component of Georgian health care reform will be the intelligent balancing of market forces and government interventions. Singapore has achieved a balance appropriate for its population through a savings orientation. In 1984 Singapore adopted a system of Medical Savings Accounts. The concept of Medical Savings Accounts represents an innovative and alternative for the funding of health care systems.

The fact that people are spending their own money rather than that of a third-party insurer has helped to curtail Singapores health care costs. Singapore spends less than other developed countries. From a theoretical point of view the Medical Savings Accounts concept helps to counteract the phenomenon of moral hazard in health insurance systems. Medical Savings Accounts should be considered one part of the solution to the global problem of growing health expenditures. It could be feasible to integrate certain elements of this concept into health care system of Georgia.

გამოყენებული ლიტერატურა:

1. Cannon M. F., Tanner M. D. Healthy Competition: What’s Holding Back Health Care and How to Free It. Cato Institute. 2005;
2. Chao VTT., Chua Y L., Chiam P T L., Lee C Y., See Tho V Y., Tan S Y., Sin Y K., Hwang N C., Lim S T., Koh T H. Percutaneous Transcatheter Aortic Valve Replacement: First Transapical Implant in Asia, Singapore Medical Journal, 51(1) 01/2010; 51(1): 69-72.
3. Friedman M. How to Cure Health Care. The Public Interest. 2001;
4. Hanvoravongchai P. Medical Savings Accounts: Lessons Learned from Limited International Experience. Dsiscussion Paper, N 3 , World Health Organization. Geneva. 2002;
5. Kling A. Crisis of abundance. Rethinking how we pay for health care. Cato Institute. Washington. 2008;
6. Khaw B. W. All can afford healthcare. Ministry of Health Singapore. 2010;
7. Lee UW. U.S. Prof Muses on Singapore Pragmatism. The Business Times. 2008;
8. Li SC. Health Care System and Public Sector Drug Formulary in Singapore”. ISPOR Connections. 2010;
9. Lim J,. Clive T. Strategic Orientations in Singapore Healthcare. CGL (Centre for Governance and Leadership). Ethos Issue 9, Jun. 2011;
10. Ministry of Health Singapore. White Paper on Affordable Healthcare, 1993;
11. Ministry of Health Singapore, 2010;
12. Ministry of Health Singapore, 2013;
13. Singapore Government, White Paper on Affordable Healthcare. 1993;
14. World Health Organization, Global Health Expenditure Database, 2012.

ნაშრომი გამოქვეყნდა: „ეკონომიკა და ბიზნესი“. №6 (ნოემბერი-დეკემბერი). ივ. ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 2013 წ. http://www.tsu.edu.ge/data/file_db/economist_faculty/ekondabizn6.pdf
სტატია ილიაუნის ელექტრონულ დეპოზიტარიუმზე PDF ვერსია http://eprints.iliauni.edu.ge/usr/share/eprints3/data/73/1/Tengiz%20Verulava%20Health%20Savings%20Account.pdf

PDF ვერსია იხილეთ ბმულზე http://share.pdfonline.com/2014/1/4/c29613f4d4a5441690fbed117a40f847/Tengiz_Verulava_Health_Savings_Account_(S).htm

**
http://share.pdfonline.com/2014/1/4/c29613f4d4a5441690fbed117a40f847/Tengiz_Verulava_Health_Savings_Account_(S).pdf

Iliauni_Logo

ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი

მეცნიერებისა და ხელოვნების ფაკულტეტი

სამაგისტრო და სადოქტორო პროგრამები:
„ჯანდაცვის პოლიტიკა და მენეჯმენტი“, „სადაზღვევო საქმე“

2013 წლის 10 დეკემბერს
ატარებს

სამეცნიერო კონფერენციას

სადაზღვევო საქმის, ჯანდაცვის და ფარმაციის პოლიტიკისა და მენეჯმენტის აქტუალური პრობლემები

ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი, G 106 – ე აუდიტორია

დღის წესრიგი

11:00 – 11:30 am კონფერენციის გახსნა
გიგი თევზაძე. ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორი

თენგიზ ვერულავა. სამაგისტრო და სადოქტორო პროგრამების „ჯანდაცვის პოლიტიკა და მენეჯმენტი“ და „სადაზღვევო საქმე“ ხელმძღვანელი:
სამაგისტრო და სადოქტორო პროგრამები „ჯანდაცვის პოლიტიკა და მენეჯმენტი“ და „სადაზღვევო საქმე“ ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტში

11:30 – 11:45 am ნათია ლანდია, დოქტორანტი:
რეფორმები პენიტენციალურ ჯანდაცვის სისტემაში

11: 45 – 12:00 am ნინო მახაშვილი, დოქტორანტი:
ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემები ომის შედეგად დაზარალებულ მოსახლეობაში. პოლიტიკის შედეგები

12:00 – 12:15 am ქეთევან ომანაძე, მაგისტრანტი:
ჯანდაცვის სასწავლო პროგრამების ბაზრის მარკეტინგული ანალიზი: თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტსა და ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტს შორის შედარებითი კვლევა

12:15 – 12:30 am გიორგი მზარელუა, მაგისტრი
არამომგებიანი საავადმყოფოები და მათი განვითარება საქართველოში

12:30 – 12:45 pm რუსუდან პატარიძე, მაგისტრანტი:
მედიკამენტების ფინანსური ხელმისაწვდომობა საპენსიო ასაკის მოსახლეობის ჯანმრთელობის დაზღვევის სახელმწიფო პროგრამის ფარგლებში

12:45 – 1:00 pm განხილვები/დისკუსია

1:00 – 1:30 pm შესვენება

1:30 – 1:45 pm გიორგი ლომინაძე, დოქტორანტი:
ჯანდაცვა და თავისუფალი ბაზარი

1:45 – 2:00 pm ნელი კილასონია, მაგისტრანტი:
ფინანსური რისკების დაზღვევის ტენდენციები საქართველოში

2:00 – 2:15 pm თეონა ელიაშვილი, მაგისტრანტი:
საკრედიტო დაზღვევის თავისებურებები საქართველოს სადაზღვევო ბაზარზე

2:15 – 2:30 pm ნინო კანდელაკი, მაგისტრი
ნარკოდამოკიდებულების პრევენცია მოზარდებში

2:30 – 2:45 pm თამარ წიგნაძე, მაგისტრანტი:
სადაზღვევო კომპანია როგორც ობლიგაციების ემიტენტი

2:45 – 3:00 pm ლიკა ძაგნიძე, მაგისტრანტი
სადაზღვევო კომპანიების ლიცენზირება საქართველოს სადაზღვევო ბაზარზე

3:00 – 3:15 თამარ ლომთაძე, მაგისტრანტი:
შემოგარსული ტაბლეტების წარმოების დატაბლეტების პროცესში კრიტიკული წერტილების დადგენა HACCP-ის მეთოდით

3:15 – 3:30 pm შესვენება

3:30 – 4:00 pm მიშელ სპარერი. ჯანდაცვის პოლიტიკის და მენეჯმენტის დეპარტამენტის ხელმძღვანელი, კოლუმბიის უნივერსიტეტის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სკოლის პროფესორი: აშშ-ის ჯანდაცვის სისტემის რეფორმები

4:00 – 6:00 pm დისკუსია/განხილვები, ინდივიდუალური შეხვედრები სტუდენტებთან.
თემა: სადაზღვევო საქმე, საზოგადოებრივი ჯანდაცვა, ჯანდაცვისა და ფარმაციის პოლიტიკა და მენეჯმენტი: კვლევითი პროექტები

ჩანასახი

ვასილ გონაშვილი, ნინო ხიზანიშვილი – ჩანასახის სიცოცხლის უფლება საქართველოსა და მსოფლიოში

სიცოცხლის უფლების აღიარების და მისი შეზღუდვის საკითხი ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი და პრობლემატურია თანამედროვე მსოფლიოში. ადამიანის უფლებათა სფეროში მოქმედი საერთაშორისო აქტები აღიარებენ სიცოცხლის უფლებას, მაგრამ, უმეტეს შემთხვევაში, გაურკვეველია, თუ რა პერიოდიდან არის დაცული სიცოცხლის უფლება – ბავშვის ჩასახვის მომენტიდან თუ დაბადების მომენტიდან. ადამიანის უფლებათა ევროპის კომისიამ თავი შეიკავა აბორტის კონტექსტში სიცოცხლესთან დაკავშირებით რაიმე დეფინიციის გაკეთებისგან. მხოლოდ რამდენიმე აქტი არსებობს, სადაც სიცოცხლის უფლების დასაწყისად პირდაპირ არის აღიარებული ბავშვის ჩასახვის მომენტი.

დაბადებამდე ბავშვის უფლების თემას ეხება ბავშვის უფლებათა კონვენცია, რომელსაც საქართველო 1994 წლიდან მიუერთდა. იგი პირდაპირ და ცალსახად აღიარებს ბავშვის სამართლებრივი დაცვის უფლებას მის დაბადებამდე. ამ ნორმის საფუძველზე და კონვენციაში აღნიშნული პრინციპების გათვალისწინებით, მსოფლიო ქვეყნებმა შექმნეს კანონმდებლობა, სადაც გარკვეული პირობების დაცვით, უზრუნველყოფილია ბავშვის სიცოცხლის უფლება მის დაბადებამდე. მიუხედავად იმისა, რომ ჩანასახის უფლებები ერთერთი აქტუალური საკითხია თანამედროვე მსოფლიოს სამართლებრივ სივრცეში.

კვლევა დამყარებულია მსოფლიოში მოქმედ ძირითად საერთაშორისო აქტებზე, სასამართლო პრეცედენტებზე, 190 ქვეყნის კანონმდებლობასა და საქართველოს შესაბამის ნორმატიულ აქტებზე. კვლევის თანახმად, ზოგიერთი ქვეყნის კანონმდებლობა საერთოდ კრძალავს ნაყოფის სიცოცხლის უფლებაში ჩარევას და, შესაბამისად, აკრძალულია აბორტის ნებისმიერი ფორმა. ასეთი მსოფლიოში სულ 6 ქვეყანაა: მალტა, ვატიკანი, დომინიკის რესპუბლიკა, ელ–სალვადორი, ნიკარაგუა და ჩილე. ქვეყნების უმეტესი ნაწილი კი, გარკვეულ შემთხვევებში, ითვალისწინებს აბორტის გაკეთების შესაძლებლობას.

ნაყოფის სიცოცხლის უფლებაში ჩარევის სამართლებრივი საფუძვლები (ჩვენებები) ძირითადად რამდენიმე ჯგუფად შეიძლება დაიყოს: სამედიცინო, სოციალური, ეთიკური და ევგენური (სქემა 1). სამედიცინო ჩვენებაში მოიაზრება მდგომარეობა, როდესაც აუცილებელია დაუბადებელი ბავშვის სიცოცხლის მოსპობა – ორსულობის შეწყვეტა ქალის სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისათვის სერიოზული საფრთხის არსებობისას. მსოფლიოს უმეტეს ქვეყნებში სწორედ აღნიშნული საფუძველი გვხვდება. თავის მხრივ, ჯანმრთელობის საფრთხეში იგულისხმება შესაძლო ზიანის მიყენება დედის ფიზიკური და მენტალური ჯანმრთელობისათვის, მაგალითად, ავსტრია, ბელგია, ფინეთი, გერმანია და სხვ. აღსანიშნავია, რომ სიცოცხლის საფრთხის არსებობა, როგორც სამედიცინო ჩვენება, იმდენად მნიშვნელოვანია, რომ ქვეყნების დიდი ნაწილი (46 ქვეყანა) ჩვენებების მხოლოდ ამ ფორმას ითვალისწინებს და არ არის ნებადართული დედის ინიციატივით ან სხვა საფუძვლებით აბორტის გაკეთება. ასეთი ქვეყნები ძირითადად ამერიკისა და აფრიკის კონტინენტებზე გვხვდება. ქვეყნების ნაწილში (15 ქვეყანა) აბორტის გაკეთების საფუძვლებად არა მხოლოდ სიცოცხლის, არამედ ერთობლივად ჯანმრთელობისა და სიცოცხლის ჩვენებები გვხვდება, სხვა ჩვენებების გათვალისწინების გარეშე.

სოციალური ჩვენების დროს სახეზეა სოციალურ-ეკონომიკური გარემოებები ანუ ოჯახის მძიმე ეკონომიკური მდგომარეობა, როდესაც შეუძლებელია ბავშვის ცხოვრებისა და აღზრდისათვის აუცილებელი მინიმალური პირობების შექმნა. მაგ. ისლანდია, ისრაელი, იტალია, იაპონია და სხვ. აქვე აღსანიშნავია, რომ სოციალური ჩვენებები დამოუკიდებლად არც ერთ ქვეყანაში არ გვხვდება და ისინი სხვა ჩვენებებთან ერთად გამოიყენება.

ეთიკური ჩვენება ნიშნავს მდგომარეობას, როდესაც ბავშვი ჩასახულია საზოგადოების ზოგადი ზნეობრივი შეხედულებების საწინააღმდეგო ფორმით, მაგალითად, დანაშაულებრივი ჩარევის (გაუპატიურების) შედეგად (ფინეთი, ბრაზილია, იაპონია) ან ინცესტის გზით (რუმინეთი, პოლონეთი, ისლანდია, ეთიოპია, ახალი ზელანდია, ბოლივია). მხოლოდ ეთიკური ჩვენების გამო აბორტის გაკეთების შესაძლებლობა გვხვდება 4 ქვეყანაში (ბრაზილია, სუდანი, მალი, ბუტანი). სხვა ქვეყნებში იგი სხვა საფუძვლებთან ერთად გამოიყენება.

ევგენური ჩვენება კი გულისხმობს მდგომარეობას, როდესაც არსებობს საშიშროება, რომ დაიბადოს არაჯანმრთელი, ფიზიკური ნაკლის მქონე ბავშვი. მაგალითად, ფინეთი, დიდი ბრიტანეთი, ავსტრია, ჩეხეთი, საფრანგეთი, იტალია. აღნიშნული ჩვენება მარტო არ გვხვდება და ძირითადად გამოიყენება სამედიცინო ჩვენებასთან ერთად.

ზოგიერთი ქვეყნის კანონმდებლობა ითვალისწინებს დაუბადებელი ბავშვის სიცოცხლის მოსპობის შესაძლებლობას იმ შემთხვევაში, როდესაც ბავშვი ჩასახულია არასრულწლოვანი ან გარკვეულ ასაკს მიღწეული ქალის ორგანიზმში. აღნიშნული შემთხვევა თავისთავად გულისხმობს სამედიცინო და ეთიკური ჩვენებების ერთობლივ არსებობას და გვხვდება მაგალითად, ისრაელში, სადაც 17 წლამდე და 40 წლის ზემოთ ასაკის ქალებთან დაკავშირებით გამოიყენება; ასევე ესტონეთში – 15-მდე და 45 წლის ზემოთ ასაკის ქალებისთვის, ხოლო რუმინეთში მისი მხოლოდ ზედა ასაკობრივი ზღვარია დადგენილი (45 წლის ზემოთ).

დედის სურვილით ნაყოფის სიცოცხლის მოსპობის პერიოდულობის მიხედვით მსოფლიო ქვეყნების კლასიფიკაცია ასეთია:

1. როდესაც აბორტის გაკეთება აკრძალულია ჩანასახის განვთარების ნებისმიერ სტადიაზე, მიუხედავად დედის სურვილისა (ზემოაღნიშნული 6 ქვეყანა);

2. როდესაც აბორტის გაკეთება აკრძალულია დედის სურვილით ჩანასახის განვითარების ნებისმიერ სტადიაზე, გარდა გარკვეული ჩვენებების არსებობისა. ამ შემთხვევაში აბორტი უკანონოდ ჩაითვლება ნებისმიერ დროს, თუ არ არსებობს კანონმდებლობით გათვალისწინებული შესაბამისი საფუძველი.

3. როდესაც აბორტი კანონიერად ითვლება დედის სურვილის შემთხვევაში ბავშვის განვითარების თავდაპირველ სტადიაზე, ხოლო შემდგომ პერიოდში ბავშვის სიცოცხლის შეწყვეტა შეიძლება მხოლოდ კანონმდებლობით დადგენილი გარკვეული ჩვენებების არსებობისას. ეს მოდელი ძირითადად ევროპის კონტინენტზე და დსთ–შია გავრცელებული. როგორც კვლევაშია აღნიშნულია, დედის სურვილით ბავშვის განვითარების შემდეგ სტადიაზეა ნებადართული აბორტის გაკეთება: მაგალითად, პორტუგალიასა და თურქეთში დედის სურვილით აბორტის გაკეთება სხვა ჩვენებების არსებობის გარეშე ნებადართულია ნაყოფის განვითარების პირველი 10 კვირის განმავლობაში, ესტონეთში – 11 კვირის, ავსტრიაში, დანიაში, ჩეხეთში, ინდოეთსა და ნორვეგიაში – 12 კვირის, იტალიაში – 13 კვირის, ესპანეთში, საფრანგეთში, რუმინეთში, ბელგიაში, გერმანიაში – 14 კვირის, შვედეთსა და შვეიცარიაში – 18 კვირის, ხოლო იაპონიასა და დიდ ბრიტანეთში – 24 კვირის განმავლობაში.

4. როდესაც აბორტი კანონიერად ითვლება დედის სურვილის შემთხვევაში ბავშვის განვითარების ნებისმიერ სტადიაზე და, შესაბამისად, მისი სიცოცხლის მოსასპობად არც რაიმე სახის ჩვენების არსებობაა დადგენილი, მაგალითად, აშშ–ში, კანადასა და სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში (სქემა 2).

შესაბამისი საერთაშორისო კონვენციებიდან გამომდინარე, ამერიკისა და აფრიკის კონტინენტებზე აბორტი ძირითადად აკრძალულია დედის სურვილის შემთხვევაში და, პირიქით, ნებადართულია ქალის სიცოცხლისათვის საფრთხის არსებობისას. ევროპაში ჩვენებების შედარებით თავისუფალი რეჟიმი მოქმედებს და აბორტი უფრო მეტად არის ლეგალიზებული. დასავლეთ და ცენტრალური ევროპის ქვეყნების უმეტესობაში იგი ნებადართულია ნებისმიერ დროს. ზოგიერთ ევროპულ ქვეყანაში იგი შეზღუდულია ვადებით, თუმცა აბორტის გაკეთების საფუძვლები თითქმის ყველგან მოქმედებს. სპეციფიკურ სურათს ვხვდებით დსთ–ს ქვეყნებში. აქ აბორტის გაკეთება დედის სურვილით შესაძლებელია მხოლოდ 1–ლ ტრისემესტრში, ხოლო მე–2 ტრისემესტრში იგი ნებადართულია შესაბამისი ჩვენებების არსებობისას.

საქართველოს კანონმდებლობა ჩანასახის უფლების შესახებ საქართველოს კანონმდებლობის კვლევის შედეგად, ორსულობის ნებაყოფლობითი შეწყვეტა, მისი განხორციელების პერიოდულობის თვალსაზრისით, იყოფა 2 სახედ: ორსულობის ნებაყოფილობითი შეწყვეტა, როდესაც ნაყოფის ასაკი არ აღემატება 12 კვირას და როდესაც ნაყოფის ასაკი 12-დან 22 კვირამდეა. 22 კვირის შემდგომ აბორტის გაკეთების შესაძლებლობას საქართველოს კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს.

12 კვირამდე ჩანასახის არსებობისას ორსულობის ნაბაყოფილობითი შეწყვეტა უნდა მოხდეს ორსულის ინიციატივით, მხოლოდ სათანადო უფლების მქონე სამედიცინო დაწესებულებაში, სერტიფიცირებული ექიმის მიერ. 12-დან 22 კვირამდე ნაყოფის სიცოცხლის მოსპობის პროცედურა უფრო გართულებულია და ასევე აუცილებელია გარკვეული ჩვენებების (საფუძვლების) არსებობა. ორსულის განცხადების შემთხვევაში, ორსულობის შეწყვეტის სამედიცინო ჩვენებები დადგენილი უნდა იქნეს კომისიური წესით.

საქართველოს კანონმდებლობაში არ არის საუბარი ევგენური ჩვენებების (ნაყოფის დეფექტის) არსებობისას ნაყოფის სიცოცხლის მოსპობის შესაძლებლობაზე. ამდენად, ევგენური ჩვენებები საქართველოში არ არის აღიარებული. ამ შემთხვევაში გაურკვეველია, თუ როგორ უნდა გადაწყდეს საკითხი, როდესაც 12-დან 22 კვირამდე ბავშვს აღმოაჩნდება ჯანმრთელობის სერიოზული დეფექტი. ამიტომ, კვლევის ავტორებს მართებულად მიაჩნიათ, რომ კომისიას ჰქონდეს უფლება, დედის განცხადების საფუძველზე შეისწავლოს ასევე ევგენური ჩვენებების არსებობა, რაც გახდება აბორტის გაკეთების საფუძველი 12–დან 22 კვირის ნაყოფის ჯანმრთელობის დეფექტის არსებობისას.

საქართველოში ნაყოფის სიცოცხლის მოსპობისათვის ამჟამად სოციალური ჩვენებები არ არის გათვალისწინებული. საქართველოს კანონმდებლობაში მოცემული იყო ისეთი ჩვენებებიც, რომლებიც არ ჯდებოდა ჩვენებების არც ერთ ჯგუფში, მაგალითად: ქმრის გარდაცვალება ცოლის ორსულობის დროს; ქალის ან მისი ქმრის ყოფნა თავისუფლების აღკვეთის ადგილებში; განქორწინება ორსულობის დროს; ოჯახში შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე ბავშვის არსებობა; დაუქორწინებელი ქალის ფეხმძიმობა.

არასამედიცინო ჩვენებებს საქართველოს კანონმდებლობის მიხედვით, ასევე მიეკუთვნებოდა ე.წ ეთიკური ჩვენებები: ორსულობა გაუპატიურების შედეგად და სასამართლო გადაწყვეტილების არსებობა მშობელთა უფლებების შეწყვეტის ან შეზღუდვის შესახებ. 2007 წლიდან ზემოაღნიშნული ჩვენებებიდან დარჩა მხოლოდ ორსულობა გაუპატიურების შედეგად, თუ ის აღიარებულია სასამართლოს მიერ.

საქართველოს კანონმდებლობა ასევე ითვალისწინებს ორსულობის შეწყვეტის ისეთ ჩვენებებსაც, რომლებიც დაკავშირებულია ორსული ქალის ასაკთან. კერძოდ, თუ ქალის ასაკი არ აღემატება 15 წელს ან პირიქით, გადაცილებულია 45 წელს, მას უფლება აქვს, ამ მოტივით მიმართოს ორსულობის ხელოვნურად შეწყვეტას.

ამრიგად, მართალია საქართველოს კანონმდებლობა გარკვეულწილად შეესაბამება ძირითად ევროპულ სტანდარტებს, მაგრამ ასევე საჭიროებს ცვლილებებს. კერძოდ, 12 კვირის ბავშვი უკვე ისეა განვითარებული, რომ შესაძლებელია მისი სქესის დადგენა, რაც გარკვეულ შემთხვევებში, შესაძლოა, ბოროტად იყოს გამოყენებული, თუ მშობლებისათვის მიუღებელია ბავშვის სქესი. ამიტომ, ავტორებს მართებულად მიაჩნიათ, 12-კვირიანი პერიოდის დაწევა იქამდე, სანამ ბავშვი განვითარების აღნიშნულ სტადიას მიაღწევს. ამასთან, ჩანასახს 8 კვირამდე ეწოდება ემბრიონი, ხოლო შემდგომ დაბადებამდე _ ფეტუსი. ამიტომ, დედას თავისი სურვილით აბორტის გაკეთების შესაძლებლობა უნდა ჰქონდეს ჩანასახის 8 კვირამდე პერიოდში.

მსოფლიოს 200–მდე ქვეყნის ანალიზის საფუძველზე, ქვეყნების 69%–ში დედის სურვილით აბორტის გაკეთება აკრძალულია, 15%–ში – ნებადართულია პირველ ტრისემესტრში, ხოლო 16%–ში – ნებისმიერ დროს. ამდენად, წინადადება სრულად შეესაბამება საერთაშორისო სტანდარტებს.

ავტორთა მოსაზრებით, 8-დან 22 კვირამდე ნაყოფის აბორტი შესაძლებელი უნდა იყოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ:

ა) საფრთხე ემუქრება დედის სიცოცხლეს ან ჯანმრთელობას;
ბ) ბავშვს აქვს სერიოზული თანდაყოლილი ნაკლი;
გ) ბავშვი ჩაისახა გაუპატიურების ან ინცესტის (სისხლის აღრევის) შედეგად.

წყარო: ჟურნალი, თსუ მეცნიერება. ივლისი. 2013 წელი

images

სწავლების ინტერაქტიული მეთოდები – შემთხვევის ანალიზი

მეთოდის ისტორიული განვითარება

შემთხვევის ანალიზი როლურ და სიმულაციურ თამაშებთან ერთად მიეკუთვნება სწავლების იმ ინტერაქტიულ მეთოდთა რიცხვს, რომლებიც მოსწავლეებს რეფლექსური და გადაწყვეტილების მიღებისკენ ორიენტირებული ქცევისთვის განაწყობს. მისი მიზანია, განუვითაროს მოსწავლეებს ანალიტიკური, შემოქმედებითი, კრიტიკული აზროვნება და გადაწყვეტილების დამოუკიდებლად მიღების უნარი. ეს მეთოდი პრობლემაზე დაფუძნებული სწავლების მეთოდთა რიცხვს მიეკუთვნება. ასეთი ტიპის სწავლების დროს მოსწავლეები რეალური ცხოვრებისეული პრობლემების კვლევის გზით იძენენ მნიშვნელოვან გამოცდილებას, რომელიც მათ მთელი სიცოცხლე გამოადგება წარმატების მისაღწევად.

შემთხვევის ანალიზი როგორც სწავლების მეთოდი პირველად ჰარვარდის სამართლის სკოლაში გამოიყენეს. ჰარვარდის უნივერსიტეტის პროფესორებმა ტრადიციული ლექციური მეთოდის გვერდით ალტერნატიულის დანერგვა დაიწყეს, რომელიც ორიენტირებული იყო პრაქტიკულ/რეალურ შემთხვევათა დისკუსიებზე, რეალური სიტუაციების ანალიზზე, პრობლემის გადაჭრის ალტერნატიული გზების ძიებაზე. მეთოდს უფრო და უფრო ინტენსიურად იყენებდნენ და დროთა განმავლობაში შემთხვევის ანალიზი სწავლების დამოუკიდებელ კონცეფციად ჩამოყალიბდა. სპეციალურ ლიტერატურაში შემთხვევის ანალიზს ხშირად ჰარვარდის მეთოდად იხსენიებენ.

ამჟამად აღნიშნულ მეთოდს ინტენსიურად იყენებენ სტუდენტთა მომზადებისა და პროფესიული განვითარების პროგრამებში, თუმცა ბოლო ხანს დასავლეთში აქტიურად დაიწყო მისი დანერგვა ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლებშიც.

მეთოდის ძირითადი სტრუქტურა

შემთხვევის ანალიზის არსი იმაში მდგომარეობს, რომ სტუდენტები/მოსწავლეები მსჯელობენ პრაქტიკიდან მოპოვებულ/ცხოვრებისეულ შემთხვევებზე და ჯგუფური დისკუსიით იძენენ უნარს, ეძებონ ალტერნატიული გადაწყვეტილებები, დაასაბუთონ მათი მართებულობა და საჭიროება და შეაჯერონ რეალობასთან. წესისამებრ, შემთხვევების განხილვა ხდება პატარა ჯგუფებში (ოთხიდან ექვს კაცამდე), რომლებიც “საქმის მასალებს” ეცნობიან, შეიმუშავებენ წინადადებებს და მათ აუდიტორიას წარუდგენენ. ამ დროს მოსწავლეები სწავლობენ ინფორმაციის შეკრებას, კითხვების დასმას, მასალის შეფასებას, ალტერნატივების ჩამოყალიბებას, გადაწყვეტილების მიღებას და სხვ. დიდაქტიკურად სწორად წარმართული შემთხვევის ანალიზის დროს გამოყენებულია სხვადასხვა თვალსაჩინო მასალა – ტაბულები, დიაგრამები, ფოტოსურათები, ფილმები, კარიკატურები და სხვ.

მეთოდის ეფექტიანობა

პრაქტიკაში შემთხვევის ანალიზის სხვადასხვა ვარიანტი ჩამოყალიბდა, რომელთა ძირითადი მიზნები ერთმანეთისგან განსხვავებულია, მაგრამ მათ აქვთ ერთი მთავარი დამახასიათებელი ნიშანი – შემთხვევები რეალური, ცხოვრებისეული გამოცდილებიდან არის აღებული და მათზე მუშაობა სტუდენტს/მოსწავლეს საშუალებას აძლევს, მოახდინოს მიღებული თეორიული ცოდნის ინტეგრირება რეალურ ცხოვრებასთან. ამ დროს მოსწავლე სასწავლო პროცესის აქტიური მონაწილეა, რომელსაც თავად უხდება წამოჭრილ პრობლემასთან გამკლავება – იგი არკვევს, რა უნდა იცოდეს პრობლემის უკეთ გასაგებად, დამოუკიდებლად ეძებს საჭირო ინფორმაციას (წიგნებს, გამოკვლევებს, ანგარიშებს, ელექტრონულ ინფორმაციას) და ა.შ. ამის შემდეგ იგი, აღჭურვილი ახალი ცოდნით, კვლავ უბრუნდება პრობლემას, ეძებს და პოულობს გადაჭრის საუკეთესო გზას. ბოლოს მოსწავლე აფასებს საკუთარ და ჯგუფის სხვა წევრთა მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებებს და მათ რეალურად მიღებულ გადაწყვეტილებას ადარებს. ყოველივე ეს მას ეფექტიან, დამოუკიდებელ სწავლაში ეხმარება. შემთხვევის ანალიზით სწავლა მოსწავლისთვის უფრო საინტერესო და სახალისოა, რაც ზრდის მის შინაგან მოტივაციას და შესასწავლი საგნისადმი ინტერესს.

მეთოდის ვარიანტები

როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, შემთხვევის ანალიზის რამდენიმე ინტერპრეტირებული ვარიანტი არსებობს:

1. Case-Stady მეთოდი – მეთოდის ამ ვარიანტში შემთხვევები საკმაოდ ვრცლად არის აღწერილი, მოცემულია დაწვრილებითი ინფორმაცია საკითხის/პრობლემის ირგვლივ და რეალურად გამოყენებული გადაჭრის გზა, თუმცა რა პრობლემასთან გვაქვს საქმე, პირდაპირ არ ჩანს – ის შეფარვით არის ნაჩვენები სიტუაციაში. შემთხვევის დამუშავების დროს აქცენტი, პირველ რიგში, დაისმის პრობლემის იდენტიფიცირებაზე, ასევე – ანალიზზე, სინთეზზე, პრობლემის გადაჭრის განსხვავებული გზის პოვნაზე და მისი მართებულობის დასაბუთებაზე.

2. Case-Problem მეთოდი – ამ ვარიანტში პრობლემა უკვე მკაფიოდ არის წარმოჩენილი, ასე რომ, სტუდენტების/მოსწავლეების მთელი ძალისხმევა მიმართულია პრობლემის გადაჭრის სხვადასხვა ალტერნატივის შემუშავებისკენ, მართებულობის დასაბუთებისკენ და საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისკენ.

3. Case-Incident მეთოდი – ამ ვარიანტის შემთხვევაში მოსწავლეთა საქმიანობა უმთავრესად ინფორმაციის მოძიებისკენ არის მიმართული, რადგან წარმოდგენილი შემთხვევა არასრულია და არ შეიცავს პრობლემის ამოსაცნობად, საანალიზოდ და გადაჭრის გზების საძიებლად საჭირო ყველა ინფორმაციას. ამ ვარიანტზე მუშაობისას მოსწავლეები თავად უნდა მიხვდნენ, რა აკლია მოცემულობას და დამატებითი ინფორმაცია მოიპოვონ. ამ ვარიანტზე მუშაობა საკმაოდ დიდ დროს მოითხოვს, თუმცა იგი პრაქტიკასთან, ცხოვრებისეულ გამოცდილებასთან ყველაზე ახლოს მდგომად განიხილება, რადგან მოსწავლეებს დამატებითი ინფორმაციის მოძიების პროცესში რეალურად უხდებათ შეხება აღნიშნულ შემთხვევასთან/პრობლემასთან.

4. Stated-Problem მეთოდი – ეს ვარიანტი იმით გამოირჩევა, რომ სიტუაციაშივეა მოცემული პრობლემის გადაჭრის გზები და მათი მართებულობის დასაბუთება. მოსწავლეებმა უნდა გააანალიზონ პრობლემის გადაჭრის თითოეული გზა, გამოყონ მათი ძლიერი და სუსტი მხარეები, კრიტიკულად შეაფასონ არსებული ხედვები, ეძებონ, იპოვონ და დაასაბუთონ გადაჭრის საკუთარი გზა.

შემთხვევის ანალიზი

შემთხვევის ანალიზის ზემოთ მოყვანილი ვარიანტები ამოღებულია წიგნიდან: Kaiser, F. J. Entscheidungstraining. Die Methoden der Entscheidungsfindung. Bad Heilbrunn 1976)

შემთხვევის ანალიზზე მუშაობის ფაზები

შემთხვევის ანალიზზე მუშაობის ექვსი ფაზა გამოიყოფა, რომელთა თანამიმდევრობა, თითოეული ფაზის დროს განსახორციელებული აქტივობა და მიზანი ქვემოთ მოყვანილ ცხრილშია წარმოდგენილი.

ცხრილი ადაპტირებულია წყაროებიდან:
Kaiser (Hrsg.): Die Fallstudie. Theorie und Praxis der Fallstudiendidaktik (Forschen und Lernen, Bd. 6) Bad Heilbrunn 1983
Hoffmann, B.; Langefeld, U.: Methoden-Mix, 1998

შემთცვევის ანალიზი 2

შემთხვევის ანალიზის ზემოთ წარმოდგენილი სტრუქტურა გამოხატავს გადაწყვეტილების მიღების პროცესის ტიპურ მიმდინარეობას, თუმცა ამ პროცესის ცალკეული ფაზა შეიძლება როგორც გამორჩეულად სწრაფად, ასევე გამორჩეულად ნელა მიმდინარეობდეს ან საერთოდ გამოტოვებულ იქნეს მეთოდის ამა თუ იმ ვარიანტის შემთხვევაში.

სოფიკო ლობჟანიძე
http://mastsavlebeli.ge

DAAD –Deutscher Akademischer Austauschdienst

DAAD –Deutscher Akademischer Austauschdienst

გერმანიის აკადემიური გაცვლის სამსახური (DAAD – Deutscher Akademischer Austauschdienst)

რა არის DAAD?

გერმანიის აკადემიური გაცვლის სამსახური (DAAD) არის გერმანიის უმაღლესი სასწავლებლების გაერთიანება, რომელიც თავისი 60.000 სტიპენდიატით მსოფლიოს ერთ-ერთი დიდ სამეცნიერო ფონდად გვევლინება.

DAAD 1925 წელს დაარსდა, მისი ცენტრალური ოფისი ამჟამად ბონში მდებარეობს. ფონდი ფინანსდება გერმანიის საგარეო საქმეთა, განათლებისა და კვლევის სამინისტროს და ევროკავშირის ხარჯებით.

DAAD ძირითადად სამი მიმართულებით ახორციელებს თავის მიზანს:

1. სტიპენდია საუკეთესოებს: DAAD აფინანსებს გერმანელი და უცხოელი სტუდენტების/მეცნიერების საუკეთესო ნაწილს, რომლებიც კონკურენტუნარიან გარემოსა და მკაცრი საკონკურსო პირობების ფონზე მოიპოვებენ სტიპენდიას.

2. ღია სტრუქტურა ყველასათვის: DAAD-ს მიზანია ისეთი საუნივერსიტეტო სტრუქტურების შექმნა (როგორც ქვეყნის შიგნით ისე მის ფარგლებს გარეთ), რომელიც საერთაშორისო კვალიფიკაციას, მობილურობასა და და დიალოგს უზრუნველყოფს. რაც სწავლებისა და კვლევის მაღალ ხარისხს განაპირობებს.

3. ცოდნა სამეცნიერო თანამშრომლობისათვის: DDAAD მიზნად ისახავს მსოფლიოს საგანმანათლებლო და სამეცნიერო სტრუქტურებთან თანამშრომლობის გზით მოპოვებული ცოდნის სისტემატიზირებას, განვითარებასა და ცოდნის ხელმისაწვდომობას, საერთაშორისო პერტნიორული პროგრამების გაღრმავების მიზნით.

DAAD-ს დევიზია: ცვლილებები გაცვლის გზით – change by exchange. http://www.daad.de

DAAD საქართველოში

DAAD საქართველოში 1988 წლიდან არსებობს. 2004 წელს გაიხსნა DAAD-ს თბილისის საინფორმაციო ცენტრი, 2006 წლიდან მოყოლებული კი საქართველოში DAAD-ს სამი ლექტორი მოღვაწეობს.

DAAD-ს თბილისის საინფორმაციო ცენტრი არის გერმანიის აკადემიური გაცვლის სამსახურის წარმომადგენლობა საქართველოში. იგი ერთ-ერთია მსოფლიოში არსებულ 54 საინფორმაციო ცენტრს შორის.

DAAD-ს წარმომადგენლობა საქართველოში:

• ინფორმაციას აწვდის ქართველ სტუდენტებს, კურსდამთავრებულებსა და მეცნიერებს გერმანიაში სწავლის, კვლევის და დაფინანსების შესაძლებლობების შესახებ;
• კონსულტაციას უწევს DAAD-სა და სხვა გერმანული ფონდების კონკურსანტებს. აქვე ხდება განაცხადების მიღებაც;

• დახმარების ხელს უწვდის ქართულ და გერმანულ უნივერსიტეტებს პარტნიორული პროგრამების განხორციელებაში, ამასთან ინფორმაციას აწვდის ქართულ მხარეს გერმანული უნივერსიტეტებისა და კვლევითი ორგანიზაციების შესახებ;

• ორგანიზებას უწევს კვალიფიკაციის ასამაღლებელ კურსებს სტუდენტებისა და პროფესორ – მასწავლებლებისათვის, მონაწილეობს ყოფილი სტიპენდიატებისადმი მიძღვნილი სემინარებისა და კონფერენციების წარმართვაში;

DAAD საქართველოში საკამოდ მრავალფეროვანი პროგრამითაა წარმოდგენილი. მისივე დაფინანსებით ხდება პარტნიორული პროგრამების განხორციელება ქართულ და გერმანულ უნივერსიტეტებს შორის, კონფერენციებისა და კვალიფიკაციის ასამაღლებელი კურსების ორგანიზება (მათ შორის რეგიონებშიც).

DAAD-ს დახმარებით ფუნქციონირებს გერმანულენოვანი სამაგისტრო კურსები, საქართველოში ჩამოდიან გერმანელი პროფესორები, დამატებითი შესაძლებლობები ეძლევათ ყოფილ სტიპენდიატებსაც.

დაწვრილებითი ინფორმაცია: http://www.ic.daad.de/tbilissi

DAAD-ს სტიპენდიები საქართველოსთვის 2014/2015

საუკეთესოებს დიდი შანსი აქვთ გახდნენ DAAD-ს სტიპენდიატები. გერმანიის აკადემიური გაცვლის სამსახური აფინანსებს სტუდენტებს, მაგისტრანტებს, დოქტორანტებსა და მეცნიერებს.

• საბაკალავრო სტიპენდიები გერმანული სკოლის მე-12 კლასელებისთვის (ხანგრძლივობა 1-5 წელი)
• საზაფხულო კურსები გერმანიის უმაღლეს სასწავლებლებში (ხანგრძლივობა 3-4¾ კვირა)
• სტიპენდია სტუდენტური ჯგუფებისათვის (ხანგრძლივობა 7-10 დღე)
• სასწავლო სტიპენდია ყველა სპეციალობის კურსდამთავრებულისთვის (ხანგრძლივობა1-2 წელი)
• ERP – სამაგისტრო სტიპენდია ეკონომისტებისათვის (ხანგრძლივობა 2 წელი)
• სტიპენდია ხელოვანთათვის (ხანგრძლივობა 10 -24 თვე)
• კვლევითი სტიპენდიები დოქტორანტებისა და ახალგაზრდა კვალიფიცირებული მეცნიერებისათვის (ხანგრძლივობა 1-10 თვე, სადოქტორი სტიპენდია 3 წელი)
• კვლევითი სტაჟირება უნივერსიტეტის პედაგოგებისა და მეცნიერებისთვის (ხანგრძლივობა 3 თვე)
• განმეორებითი სტიპენდია ყოფილი სტიპენდიატებისათვის (ხანგრძლივობა 3 თვე)
• მეცნიერთა ორმხრივი გაცვლა (ხანგრძლივობა 3 თვე)
• სტიპენდია ხელოვანთათვის – უმაღლესი სასწავლებლის პედაგოგებისთვის. (ხანგრძლივობა 3 თვე)

DAAD-ს სტიპენდიების კონკურსი საქართველოში ცხადდება ყოველი წლის სექტემბერში, ხოლო განაცხადების შემოტანის ბოლო ვადაა 31 ოქტომბერი.

კონკურსანტების შერჩევა ხდება გერმანიაში არა DAAD-ს, არამედ კომპეტენტური დარგობრივი კომისიების მიერ, რომელშიც სხვადასხვა უნივერსიტეტების პროფესორები არიან წარმოდგენილი. შერჩევის ერთადერთი კრიტერიუმი კვალიფიკაციაა.

2013 წელს საქართველოსთვის 102 ინდივიდუალური სტიპენდია გაიცა (372 განაცხადიდან), რომ აღარაფერი ითქვას DAAD-ს მიერ დაფინანსებული პარტნიორული პროგრამის ფარგლებში გერმანიაში გამგზავრებულ სტუდენტებსა და პროფესორ მასწავლებლებზე.

დამატებითი ინფორმაცია DAAD-ს სასტიპენდიო პროგრამების შესახებ შეგიძლიათ მიიღოთ http://www.ic.daad.de/tbilissi (→ Stipendien), DAAD-ს თბილისი
საინფორმაციო ცენტრში ან DAAD-ს ლექტორებთან თბილისსა და ქუთაისში.

პენსია

თენგიზ ვერულავა – დაზღვეულ პენსიონერთა მედიკამენტებზე ხელმისაწვდომობა

რამდენად ხელმისაწვდომია პენსიონერთათვის მედიკამენტები, რომელიც ერთ-ერთ ყველაზე საჭირო კომპონენტს წარმოადგენს ჯანდაცვაში?

2012 წლის 1 სექტემბრიდან პენსიონერებზე ვრცელდება სახელმწიფო დაზღვევის პროგრამა. სადაზღვევო პოლისი ითვალისწინებს სამედიცინო მომსახურების გარკვეული სახეების დაფინანსებას, მათ შორის სამკურნალო საშუალებათა ანაზღაურებას დამტკიცებული ნუსხის და ლიმიტის მიხედვით. სადაზღვევო კომპანია პენსიონერებს უნაზღაურებს მედიკამენტებს პოლისის წლიური სადაზღვევო ლიმიტის 100 ლარის ფარგლებში, 50%-ის თანაგადახდით მოსარგებლის მხრიდან. ცნობისათვის, საპენსიო ასაკის პირთა სამედიცინო დაზღვევის პროგრამით ქვეყანაში დაზღვულია 485 875 პირი.

რატომ არის აუცილებელი საპენსიო ასაკის მოსახლეობის სახელმწიფო დაზღვევა? პენსიონერები ყველაზე დიდ რის-ჯგუფს მიეკუთვნებიან. მათ დაზღვევას კერძო სადაზღვევო კომპანიები, როგორც წესი, მოსალოდნელი დიდი ხარჯების გამო თავს არიდებენ. კერძო სადაზღვევო კომპანიას ყოველთვის ურჩევნია შედარებით ჯანმრთელ, ახალგაზრდა ასაკის ადამიანებს მოემსახუროს, რადგან მათი ავად გახდომის რისკი დაბალია. აქედან გამომდინარე, ბევრ ქვეყნებში პენსიონერთა სამედიცინო მომსახურებას სახელმწიფო ფარავს.

რამდენად ხელმისაწვდომია პენსიონერთათვის სამედიცინო მომსახურება?

ხელმისაწვდომობა სამედიცინო მომსახურებაზე არის საჭიროების შემთხვევაში მისი მიღების შესაძლებლობა. მიუხედავად სახელმწიფო სადაზღვევო პროგრამით დაფარვისა, პენსიონერთათვის ჯანდაცვა ხშირად არის კატასტროფული ხარჯების და შესაბამისად მათი გაღატაკების მიზეზი. ამასთან, ჯანდაცვის ხარჯების ყველაზე მზარდი და დიდი წილი სწორედ მედიკამენტებზე მოდის. ასევე თუ გავითვალისწინებთ, რომ სამედიცინო მომსახურების მომხმარებელი უმეტესად საპენსიო ასაკის მოსახლეობაა, ადვილი წარმოსადგენია ჯანდაცვის სერვისებზე და განსაკუთრებით მედიკამენტებზე მათი ფინანსური ხელმისაწვდომობასთან დაკავშირებული პრობლემები.

ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის „ჯანდაცვის პოლიტიკის და მენეჯმენტის“ მაგისტრანტებმა ამა წლის გაზაფხულზე ჩაატარეს კვლევა, რომელიც მიზნად ისახავდა საპენსიო ასაკის მოსახლეობის სამედიცინო დაზღვევის სახელმწიფო პროგრამის ფარგლებში მედიკამენტების ფინანსური ხელმისაწვდომობის და ზოგადად სადაზღვევო პოლისით კმაყოფილების შეფასებას.

წერილი სრული სახით იხილეთ ჟურნალ ტაბულას ვებ გვერდზე “ტაბლოგი”

ტაბლოგი: დაზღვეულ პენსიონერთა მედიკამენტებზე ხელმისაწვდომობა

Risk & Losses რისკი და ზარალი

თენგიზ ვერულავა – რისკი და ზარალი (ვიდეოლექცია)

***

***

დაზღვევის საფუძვლები – რისკი და ზარალი

რისკის ცნება, რისკი და შანსი, რისკის ხარისხი, რისკზე გავლენის ფაქტორები, რისკი და ზარალი, მატერიალური და არამატერიალური ზარალი, რისკის სახეები: ფინანსური და არაფინანსური რისკები, წმინდა და სპეკულაციური რისკები, ფუნდამენტური და სპეციფიკური რისკები.

ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი
თენგიზ ვერულავა — მედიცინის აკადემიური დოქტორი

ვიდეოლექციაში გამოყენებულია ნაწყვეტები ფილმებიდან:
ელდარ შენგელაია, “შერეკილები”, 1973
ელდარ შენგელაია, “არაჩვეულებრივი გამოფენა”, 1968.
ელდარ შენგელაია, “ცისფერი მთები, ანუ დაუჯერებელი ამბავი”, 1983.
ლანა ღოღობერიძე, “როცა აყვავდა ნუში”, 1972.
სერჯიო კორბუჩი, “ბლეფი”, 1976.
ჩარლზ ჩაპლინი, “ახალი დროება”, 1936.
კშიშტოფ კესლევსკი, “დეკალოგი I, 1988.
ალფრედ ჰიჩკოკი, “მოჯადოებული”, 1945
ჰანს რიხტერი, “მოჩვენებანი საუზმის წინ”, 1928
ვიტორიო დე სიკა, “ველოსიპედების გამტაცებლები”, 1948.
პაოლო და ვიტორიო ტავიანები, “წმინდა ლორენცოს ღამე. 1982
სერგო ფარაჯანოვი, „ბროწეულთა ფერი”, 1968.
სათიაჯით რეი, “გზის სიმღერა”, 1955

როსინის, პიოვანის, დეპლას, კასარის, პოლ მორიას მუსიკა.

The basics of insurance
Risk & Losses
Ilia State University.
Tengiz Verulava

***

დაზღვევის ისტორია (ვიდეოლექცია)

თენგიზ ვერულავა – ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის სრული პროფესორი, მედიცინის აკადემიური დოქტორი

პროგრამა – სადაზღვევო საქმე

დაზღვევის ისტორია

საიდან მოდის დაზღვევის იდეა? დაზღვევის განვითარების ეტაპები: ურთიერთდახმარების დაზღვევა; გიულდიურ-საწარმოო დაზღვევა; კომერციული დაზღვევა. ლონდონის ლოიდი, ლოიდის რეესტრი.

***

History of Insurance

Ilia State University

Tengiz Verulava – PhD. Full Time Professor

***

***

« Newer Posts - Older Posts »

Categories

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 2,645 other followers

%d bloggers like this: