Posted by: burusi | July 7, 2010

თენგიზ ვერულავა – “სამედიცინო მომსახურების სერვისების მიხედვით ანაზღაურების მეთოდი”

თენგიზ ვერულავა – Tengiz Verulava

მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი
საქართველოს უნივერსიტეტის სრული პროფესორი
ჯანდაცვის ეკონომიკის და დაზღვევის დეპარტამენტი

“სამედიცინო მომსახურების სერვისების მიხედვით ანაზღაურების მეთოდი” (fee for service)

სერვისების მიხედვით ანაზღაურების მეთოდი (fee for service) წარმოადგენს სამედიცინო დახმარების თითოეული ერთეულის (შესრულებული პროცედურების, დიაგნოსტიკური გამოკვლევების, ნამკურნალევი პაციენტების რაოდენობის) მიხედვით დაფინანსებას.

სერვისების მიხედვით ანაზღაურების მეთოდი ყველაზე გავრცელებულ საბაზრო მეთოდს წარმოადგენს. იგი ძირითადად ისეთ ქვეყნებში გამოიყენება, სადაც დაფინანსების სადაზღვევო სისტემა  (გერმანია, ბელგია, საფრანგეთი, ლუქსემბურგი, ჰოლანდია, შვეიცარია, ა.შ.შ., კანადა), აგრეთვე სადაც ჯიბიდან გადახდებია გავრცელებული.

დაფინანსება შესაძლებელია განხორციელდეს როგორც რეტროსპექტული ისე პროსპექტული პრინციპით (სამედიცინო დახმარების მიმწოდებელსა და დამფინანსებელს შორის მომსახურების მოცულობასა და ხარჯებზე წინასწარი შეთანხმების შესაბამისად). იგი გამოიყენება როგორც სამედიცინო დაწესებულების, ასევე პერსონალის მიერ შესრულებული სამუშაოს ასანაზღაურებლად.

დადებითი და უარყოფითი მხარეები

დადებითი მხარეები

ექიმი დაინტერესებულია პაციენტს მაქსიმალური მოცულობით გაუწიოს სამედიცინო მომსახურება

სერვისების მიხედვით ანაზღაურების მეთოდის გამოყენებისას მაღალია სამედიცინო მომსახურების ხარისხი, რადგან ექიმი ცდილობს რაც შეიძლება მიმზიდველი გახდეს მის მიერ გაწეული სამედიცინო დახმარება. პაციენტს ფართო საშუალება ეძლევა აირჩიოს ექიმი, სტაციონარში მკურნალობისას მოითხოვოს დამატებითი მომსახურება (ცალკე პალატაში განთავსება, ტელევიზორი, ტელეფონი…). ამგვარად, ექიმს სტიმული აქვს პაციენტს მაქსიმალური მოცულობით და ხარისხით გაუწიოს სამედიცინო დახმარება.

იმ ქვეყნებში, სადაც სერვისების მიხედვით ანაზღაურების მეთოდია გავრცელებული, ექიმთან მიმართვიანობის მაღალი დონე შეინიშნება. ასე მაგალითად, შვეიცარიაში ერთ სულ მოსახლეზე გათვლით ექიმთან მიმართვიანობა შეადგენს – 11-ს, გერმანიაში – 12,8-ს, საფრანგეთში – 6,3-ს (1992 წ.).

უარყოფითი მხარეები

ხარჯების ზრდა

სერვისების მიხედვით ანაზღაურების მეთოდი მნიშვნელოვნად ზრდის ჯანდაცვის ხარჯებს. იგი უმთავრესად გამოწვეულია სამედიცინო პერსონალის ფინანსური სტიმულით, შემოსავლების მომატების მიზნით გაზარდოს მომსახურების მოცულობა. ექიმები არ არიან დაინტერესებული ეფექტურად გამოიყენონ ფინანსური რესურსები.

აღნიშნულის გამო, სერვისების მიხედვით ანაზღაურების მეთოდი ექიმებისათვის ყველაზე უფრო სასურველ მეთოდს წარმოადგენს. ამ მდგომარეობას ხელს უწყობს სამედიცინო ბაზარზე არსებული ინფორმაციის ასიმეტრია. პაციენტის ნაკლებად ინფორმირებულობის გამო ექიმი განსაზღვრავს სამედიცინო დახმარების მოთხოვნილებას. ამასთან საყურადღებოა, რომ ექიმის მხრიდან ეთიკური საფრთხე (Moral hazard) უფრო მეტად სერვისების მიხედვით ანაზღაურების მეთოდის გამოყენებისას შეინიშნება.

ექსპერტთა აზრით, იმ ქვეყნებში, სადაც აღნიშნული მეთოდია გავრცელებული მნიშვნელოვნად მაღალია როგორც დიაგნოსტიკური გამოკვლევების, ასევე გამოწერილი მედიკამენტების რაოდენობა (Braham et al., 1990).

ჩატარებული გამოკვლევების შედეგად დადგინდა, რომ იმ ქვეყნებში, სადაც გამოიყენება შესრულებული სამუშაოს მიხედვით ანაზღაურების მეთოდი, წელიწადში საშუალოდ 11 %-ით იზრდება ჯანდაცვის ხარჯები (Gerdtham et al. 1992). ჰიქსონის მიერ ჩატარებული კვლევის მიხედვით, შედარებულ იქნა 18 შერჩეული პედიატრი, რომელთა ანაზღაურება ხორციელდებოდა ან შესრულებული სამუშაოს მიხედვით, ან ფიქსირებული ხელფასით. კვლევამ აჩვენა, რომ იმ ექიმებს რომელთა ანაზღაურება ხორციელდებოდა შესრულებული სამუშაოს მიხედვით, აღენიშნებოდათ 22 %-ით მეტი ვიზიტების რაოდენობა, ვიდრე ფიქსირებული ხელფასით ანაზღაურების შემთხვევაში.

ჩინეთში შესრულებული სამუშაოს მიხედვით ანაზღაურების მეთოდის დანერგვამ ჯანდაცვის ხარჯების მნიშვნელოვანი ზრდა გამოიწვია (World Bank, 1995). ანალოგიური სიტუაცია შეინიშნებოდა საქართველოში ჯანდაცვის სისტემის რეორიენტაციის საწყის ეტაპზე, როდესაც ამბულატორიული სამედიცინო დახმარების ასანაზღაურებლად აღნიშნული მეთოდი იქნა შემოღებული. მეთოდის დანერგვისას არ იქნა გამოყენებული სამედიცინო დახმარების მოცულობის ზრდის შემაკავებელი ისეთი მექანიზმები, რაც დასავლეთ ევროპის სხვა ქვეყნებშია გავრცელებული.

ექსპერტთა აზრით, იმ ქვეყნებში, სადაც ქირურგების ანაზღაურება შესრულებული სამუშაოს მიხედვით ხორციელდება, ქირურგიული ოპერაციების რაოდენობა ორჯერ აღემატება იმ ქვეყნებთან შედარებით, სადაც ქირურგები ფიქსირებულ ხელფასს ღებულობენ (Intignano, 1992). მკვლევარების ერთმანეთს შეადარეს კანადაში და დიდ ბრიტანეთში ქირურგიული სამედიცინო დახმარებაზე გაწეული ხარჯები. დიდ ბრიტანეთთან შედარებით ქირურგიულ ოპერაციათა მაღალი სიხშირე კანადაში და აშშ-ში განპირობებული იყო არამარტო დაავადებათა გავრცელების სხვადასხვაობით აღნიშნულ ქვეყნებში, ან განსხვავებული სამედიცინო ტექნოლოგიების არსებობისა და გამოყენების გამო, არამედ კანადაში და აშშ-ში თითოეულ შემთხვევაზე დაფუძნებული ანაზღაურების მეთოდის არსებობით.

ექიმებმა პაციენტებს შეიძლება გაუწიონ არასაჭირო სამედიცინო მომსახურება

სერვისების მიხედვით ანაზღაურების მეთოდის გამოყენებისას ექიმებს შეიძლება გაუჩნდეთ ნეგატიური სტიმული, მოახდინონ დადგენილი პრეისკურანტის გარკვეული მანიპულირება. სამედიცინო მომსახურების ზოგიერთი სახე მათთვის უფრო შემოსავლიანი ხდება. ასე მაგალითად, ბრაზილიაში, სადაც სერვისების მიხედვით ანაზღაურების მეთოდია გავრცელებული, მკვეთრად გაიზარდა საკეისრო კვეთების რაოდენობა.

მოთხოვნილების პროვიცირების ერთ-ერთ გავრცელებულ ფორმას წარმოადგენს ექიმის მიერ პაციენტისათვის დაუსაბუთებლად განმეორებითი ვიზიტის დანიშვნა.

გერმანია ექიმთან მიმართვიანობის ყველაზე მაღალი მაჩვენებლით ხასიათდება. გერმანელი ზოგადი პრაქტიკის ექიმი კვირაში საშუალოდ 220 ვიზიტს ახორციელებს (მათგან 35 ბინაზეა). დღეში ექიმი საშუალოდ 44 პაციენტს ნახულობს (37 ოფისში და 7 ბინაზე), წლიურად კი ერთ პაციენტზე 10-12 კონსულტაცია ტარდება. იგი განპირობებულია იმ გარემოებით, რომ ყოველი პაციენტის ვიზიტი ექიმის შემოსავალს საშუალოდ 50-70 მარკით ზრდის. ამის გამო, გერმანიაში სადაზღვევო კომპანიების მიერ ყოველწლიურად 5-7 მილიარდი მარკა იხარჯება უსაფუძვლოდ. აქვე აღსანიშნავია, პროფესიული ასოციაციების როლი, რომლებიც აქტიურ წინააღმდეგობას უწევენ ექიმის შრომის ანაზღაურების წესის შეცვლას.

ექიმს არ აქვს პაციენტის ჯანმრთელობის გაუმჯობესების ეკონომიკური სტიმული, პრევენციულ ღონისძიებებზე ნაკლები ყურადღება

აღნიშნული მეთოდის გამოყენებისას უფრო მეტი ყურადღება ექცევა პაციენტის მკურნალობას ვიდრე პროფილაქტიკური ღონისძიებების ჩატარებას. იგი გამოწვეულია ექიმის მცირე ეკონომიკური სტიმულით, ჰყავდეს ჯანმრთელი პაციენტი, რადგან მისი ყოველი ვიზიტი და სადიაგნოსტიკო სამკურნალო ღონისძიება ექიმს დამატებითი შემოსავლის მიღების საშუალებას აძლევს.

არ არის ეკონომიკური კავშირი სამედიცინო მომსახურების სხვა ეტაპებთან

მცირდება ზოგადი პრაქტიკის ექიმის მაკოორდინირებელი, როგორც “მეკარიბჭის” ფუნქცია. იგი ნაკლებადაა დაინტერესებული რაციონალურად აირჩიოს მკურნალობის შემდგომი ეტაპები და ამ ეტაპებზე მეთვალყურეობა გაუწიოს პაციენტს, შეაფასოს სხვა ექიმების მიერ გაწეული სამედიცინო დახმარების ხარისხი.

ანგარიშსწორების სირთულე

აღნიშნული მეთოდისათვის დამახასიათებელია ანგარიშსწორების სირთულე. იგი მოითხოვს სამედიცინო დახმარების თითოეული შემთხვევისათვის ანგარიშსწორების დამუშავებას. შესაბამისად იზრდება საქმის წარმოებისათვის საჭირო ხარჯები. მეთოდის დანერგვა მოითხოვს ძვირადღირებულ საინფორმაციო სისტემების გამოყენებას, ცენტრალიზებულ მონაცემთა ბაზის ჩამოყალიბებას, რაც აუცილებელია გათვლების საწარმოებლად. მკვეთრად იზრდება დიდი რაოდენობით საფინანსო-ეკონომიკური პერსონალის საჭიროება.

მაღალი ადმინისტრაციული ხარჯები

სერვისების მიხედვით ანაზღაურების მეთოდის გამოყენებისას მაღალია ადმინისტრაციული ხარჯები, ვინაიდან იგი ძვირადღირებული ეკონომიკური კონტროლის (მიწერების გამოვლენა, საავადმყოფოში მიმართვის ადექვატურობის შესწავლა და ა. შ.) სისტემის შექმნას მოითხოვს.

ცხრილი:  სერვისების მიხედვით ანაზღაურების მეთოდის თავისებურებები

სერვისების მიხედვით ანაზღაურების მეთოდის თავისებურებები

წყარო: ს. ვიტტერი, ტ. ენზორი, მ. იოვეტი, რ. თომპსონი. ჯანდაცვის ეკონომიკა. იორკის უნივერსიტეტი, ჯანდაცვის ეკონომიკის ცენტრი, 2000 წ. გვ. 221.

სერვისების მიხედვით ანაზღაურების მეთოდის (fee for service) სახეები

სერვისების მიხედვით ანაზღაურების მეთოდის შემდეგი სახეები არსებობს:

  • სამედიცინო მომსახურების დეტალური (ექიმთან ვიზიტები, რეცეპტების გამოწერა, ლაბორატორიული გამოკვლევები, პროცედურები) ანაზღაურება;
  • სამედიცინო მომსახურების დეტალური ანაზღაურება ტარიფების ერთიანი სისტემის საშუალებით, სადაც მომსახურების ღირებულება გამოიხატება ქულებში;
  • მკურნალობის (დისპანსერიზაციის) დასრულებული შემთხვევების ანაზღაურება, რომლებიც წინდაწინ არიან კლასიფიცირებული ზოგიერთი ნიშნის მიხედვით (შემთხვევის სიმძიმე, საერთო ხარჯები).

სამედიცინო მომსახურების დეტალური (ექიმთან ვიზიტები, რეცეპტების გამოწერა, ლაბორატორიული გამოკვლევები, პროცედურები) ანაზღაურება

ცხრილი: სამედიცინო მომსახურების დეტალური ანაზღაურების დადებითი და უარყოფითი მხარეები

სამედიცინო მომსახურების სერვისების მიხედვით ანაზღაურების დადებითი და უარყოფითი მხარეები

სამედიცინო მომსახურების დეტალური ანაზღაურება შეიძლება გამოყენებულ იქნეს იმ შემთხვევაში, როდესაც სადაზღვევო ორგანიზაციებს ფართო საშუალება აქვთ შეარჩიონ ამბულატორიული მომსახურების ისეთი რგოლები, რომლებიც მუშაობენ უფრო ეფექტურად და ამავე დროს, გაითვალისწინებენ სადაზღვევო ორგანიზაციის ეკონომიკურ ინტერესებს. მეთოდი შეიძლება გამოყენებულ იქნეს როგორც მომსახურების ანაზღაურების ძირითადი მეთოდის დამატება.

სამედიცინო მომსახურების დეტალური ანაზრაურება ტარიფების ერთიანი სისტემის საშუალებით, სადაც მომსახურების ღირებულება გამოიხატება ქულებში

ამბულატორიულ მომსახურებაზე სადაზღვევო ორგანიზაციის საერთო ხარჯები წინდაწინაა განსაზღვრული. ქულის ღირებულება განისაზღვრება აღნიშნული თანხის გაყოფით მოცემულ პერიოდში ყველა ამბულატორიული დაწესებულების მიერ მოგროვილ ქულათა საერთო რაოდენობაზე.

ცხრილი: სამედიცინო მომსახურების დეტალური ანაზრაურება ტარიფების ერთიანი სისტემის საშუალებით, დადებითი და უარყოფითი მხარეები

სამედიცინო მომსახურების სერვისების მიხედვით ანაზრაურება ტარიფების ერთიანი სისტემის საშუალებით, დადებითი და უარყოფითი მხარეები

აღნიშნული მეთოდიც შეიძლება გამოყენებულ იქნეს იმ შემთხვევაში, როდესაც სადაზღვევო ორგანიზაციებს ფართო საშუალება აქვთ შეარჩიონ ამბულატორიული მომსახურების ისეთი რგოლები, რომლებიც მუშაობენ უფრო ეფექტურად და ამავე დროს, გაითვალისწინებენ სადაზღვევო ორგანიზაციის ეკონომიკურ ინტერესებს. მეთოდი შეიძლება გამოყენებულ იქნეს როგორც მომსახურების ანაზღაურების ძირითადი მეთოდის დამატება.

კონტროლის ხარჯები შესაძლებელია ნაწილობრივ დაეკისროს ექიმთა ასოციაციებს, რადგანაც ხორციელდება მხოლოდ ამბულატორიის შიგნით სახსრების სამართლიანი განაწილების კონტროლი. ყველა დაგროვილი ქულების გამოსათვლელად აუცილებელია კომპიუტერული პროგრამის არსებობა.

აღნიშნული მეთოდი გამოიყენება გერმანიაში ამბულატორიული მომსახურების დასაფინანსებლად. გერმანიაში ექიმები რომელთაც გააჩნიათ შესაბამისი ლიცენზია და ხელშეკრულება აქვთ გაფორმებული სამედიცინო სადაზღვევო ფონდებთან, წარმოადგენენ სადაზღვევო სალაროების ექიმთა ასოციაციის სრულუფლებიან წევრებს. გაწეული სამედიცინო დახმარების ხარჯები წარედგინება არა სადაზღვევო სალაროებს, არამედ ექიმთა ასოციაციას.

ფედერალურ დონეზე განისაზღვრება ლიცენზირებული სამედიცინო მომსახურების სახეთა ჩამონათვალი პუნქტების სახით (დღეისათვის მოქმედებს 250 სახე). მომსახურების ძირითად 147 სახესთან (კონსულტაცია, ვიზიტები, გამოკვლევები და ა. შ.) ერთად არსებობს სხვადასხვა სპეციალობების მიხედვით მომსახურების სახეები. ასე მაგალითად, ქირურგიული და ორთოპედიული ქირურგიის ჩამონათვალი მოიცავს მომსახურების 355 სახეს, ოტოლარინგოლოგია 97-ს, შინაგანი დაავადებები – 87-ს და ა. შ2. მომსახურების თითოეულ სახეზე მინიჭებულია განსაზღვრული კოდი და ქულა.

რეგიონალურ დონეზე დგინდება თითოეული პუნქტის ღირებულება (ტარიფები). ტარიფს ადგენს საერთო ფედერალური საბჭოს ამბულატორიული დახმარების კომისია. ტარიფის დადგენაში ჯანდაცვის სამინისტროსთან ერთად მონაწილეობენ სადაზღვევო სალაროები და ექიმთა ასოციაციები. ექიმთა ასოციაციებსა და სადაზღვევო სალაროს შორის დადებული ხელშეკრულებით (5 წლის ვადით ფორმდება) დგინდება სამედიცინო დაწესებულებისა და პერსონალის ანაზღაურების ფორმა და ზომა, კონტროლის მექანიზმები, თითოეული ქულის ფასი.

სადაზღვევო სალაროები რეგიონულ ექიმთა ასოციაციებს ყოველკვარტალურად ურიცხავენ მოცემული რეგიონის ყველა ექიმების დაფინანსებისათვის საჭირო საერთო რეგიონულ ბიუჯეტს. რეგიონულ ექიმთა ასოციაციები რეგიონულ ბიუჯეტს განსაზღვრავენ სულადობრივი მეთოდით, ანუ იგი დამოკიდებულია დამოკიდებულია მოცემული რეგიონის დაზღვეულთა რაოდენობაზე და მოიცავს სხვადასხვა სპეციალობის ექიმის მიერ გაწეული მომსახურების ყველა სახეს. თითოეულ დაზღვეულზე გამოყოფილი თანხა განსხვავებულია არამარტო ფედერალური მხარეების მიხედვით, არამედ ერთიდაიგივე მხარეში სადაზღვევო სალაროების მიხედვითაც.

ნახაზი: ფონდებსა, დაზღვეულებსა და ექიმებს შორის ურთიერთობა გერმანიის სამედიცინო სადაზღვევო სისტემაში

ფონდებსა, დაზღვეულებსა და ექიმებს შორის ურთიერთობა გერმანიის სამედიცინო სადაზღვევო სისტემაში

ექიმი კვარტალში ერთჯერ ექიმთა ასოციაციას აწვდის ანგარიშს, სადაც მითითებულია მის მიერ ჩატარებულ მომსახურებაზე ქულათა საერთო რაოდენობა. ექიმთა ასოციაცია სპეციალური კომპიუტერული პროგრამით ამუშავებს წარმოდგენილ ინფორმაციას. ექიმს ეძლევა ყოველთვიური ანაზღაურება წინა კვარტალის მონაცემების მიხედვით, მაგრამ ფაქტიური შემოსავალი დამოკიდებულია შემდეგ ფაქტორებზე:

  • გამოითვლება ყველა ექიმის მიერ გამომუშავებულ ქულათა საერთო რაოდენობა. ასოციაცია მასთან გაწევრიანებული ექიმებს შორის ახდენს საერთო ბიუჯეტის განაწილებას, მათ მიერ გამომუშავებული ქულების რაოდენობის მიხედვით. საერთო რეგიონული ბიუჯეტი იყოფა ქულათა რაოდენობაზე და შესაბამისად დგინდება თითოეული ქულის ღირებულება. ასე რომ თითოეული ქულის ღირებულების წინასწარ განჭვრეტა ძნელია, იგი დამოკიდებულია ქულების საერთო რაოდენობაზე. ექიმების მიერ ბიუჯეტით გათვალისწინებულზე მეტი მოცულობის სამუშაოს ჩატარებისას მცირდება თითოეული ქულის ღირებულება და შესაბამისად, სამედიცინო დახმარების ღირებულება შედარებით დაბალი ფასით ანაზღაურდება. ექიმის კვარტალური შემოსავალი განისაზღვრება მიღებული თითოეული ქულის ღირებულების გადამრავლებით მის მიერ შესრულებულ სამედიცინო დახმარების პროცედურების საერთო რაოდენობაზე.
  • ახდენენ ანაზღაურების კორექტირებას ანაზღაურების განაწილების სქემის მიხედვით. თითოეულ ასოციაციას ანაზღაურების განაწილების თავისი სქემა აქვს. სწორედ ამ ღონისძიების შედეგად ხორციელდება მომსახურების სხვადასხვა სახეობებს შორის განსვავების და შესაბამისად სხვადასხვა კატეგორიის მომსახურებაზე ქულების შეფასების სიდიდის კორექტირება.
  • 1997-2003 წლებში ლიმიტირებული იყო თითოეულ პაციენტზე ქულათა რაოდენობა. ლიმიტი განსხვავებული იყო არამარტო დაავადებების მიხედვით, არამედ ფედერალური მხარეების მიხედვით. იგი შემდგომ გაუქმებულ იქნა ფედერალური სასამართლოს მიერ.

ცხრილი: ჯანმრთელობის დაზღვევის სისტემაში დასაქმებულ ექიმთა ანაზღაურება: მომსახურების 20 სახეზე, რომლებზეც ყველაზე მეტი თანხები იხარჯება (გერმანია)

ჯანმრთელობის დაზღვევის სისტემაში დასაქმებულ ექიმთა ანაზღაურება: მომსახურების 20 სახეზე, რომლებზეც ყველაზე მეტი თანხები იხარჯება (გერმანია)

წყარო: Busse R, Reisberg A. Health Care System in Transition: Germany, Copenhagen, WHO. Regional Office on behalf of the European Observatory on Health Systems and Policies, 2004.

ამგვარად, გერმანული სისტემის მიხედვით, ექიმებს არ შეუძლიათ გამოყოფილ ბიუჯეტზე მეტის ხარჯვა. კოლექტიური შეზღუდვის ასეთი მექანიზმი მნიშვნელოვნად ამცირებს ექიმის დაინტერესებას გაზარდოს მომსახურების მოცულობა. გარდა ამისა, ექიმების ანაზღაურება განსხვავებულია არამარტო ფედერალური მხარეების მიხედვით, არამედ ყოველკვარტალურად და მომსახურების სპეციალობების მიხევით.

როგორც ქვემოთ მოყვანილ ცხრილშია ნაჩვენები, 1995-2001 წლებში ექიმთა დაფინანსების ანალიზი გვიჩვენებს, რომ მიუხედავად მომსახურების მოცულობის ზრდისა, წინდაწინ დადგენილი ბიუჯეტის საშუალებით თითო ექიმზე გამოყოფილი თანხა თითქმის არ შეცვლილა. იგი განპირობებული იყო თითოეულ პაციენტზე ქულათა რაოდენობის ზღვარის დაწესებით.

ცხრილი: ჯანმრთელობის დაზღვევის სისტემაში ამბულატორიულ-პოლიკლინიკური სექტორის მუშაობის მაჩვენებლები, ექიმთა რაოდენობის, მომსახურების მოცულობის და ანაზღაურების ცვლილებები 1980-2001 წლებში (გერმანია)

ჯანმრთელობის დაზღვევის სისტემაში ამბულატორიულ-პოლიკლინიკური სექტორის მუშაობის მაჩვენებლები, ექიმთა რაოდენობის, მომსახურების მოცულობის და ანაზღაურების ცვლილებები 1980-2001 წლებში, გერმანია

წყარო: Busse R, Reisberg A. Health Care System in Transition: Germany, Copenhagen, WHO. Regional Office on behalf of the European Observatory on Health Systems and Policies, 2004.

შენიშვნა: ა – დასავლეთ გერმანია, ბ – ფსიქოლოგებისა და ფსიქოთერაპევტების ჩათვლით (მოიცავს აღმ. და დასავლეთ გერმანიას) ვ – პაციენტის ერთი ან რამდენიმე კონტაქტი ერთ ექიმთან კვარტალში.

საშუალო წლიური შემოსავალი მერყეობს 64 ათასი ევროდან (დერმატოლოგები და ქირურგები) 96 ათას ევრომდე (თერაპევტები). თუმცა, მიუხედავად სახელმწიფო ჯანმრთელობის დაზღვევის სისტემაში ექიმთა ანაზღაურების ზომიერი მატებისა, კერძო პრაქტიკის ექიმის ანაზღაურების მატების ტემპები უფრო მაღალია. განსაკუთრებით გაიზარდა კერძო სადაზღვევო კომპანიაში მომუშავე ექიმთა ხელფასები. ამგვარად, ექიმების შემოსავალი 3-5-ჯერ აღემატება მუშების საშუალო ხელფასს და 2-3-ჯერ – მოსამსახურე პერსონალის ხელფასს.

ცხრილი: გერმანიის ჯანმრთელობის დაზღვევის სისტემაში დასაქმებულ ექიმთა ხელფასი, ხარჯები და შემოსავალი (ამბულატორიული სექტორი) 2001 წ.

ჯანმრთელობის დაზღვევის სისტემაში დასაქმებულ ექიმთა ხელფასი, ხარჯები და შემოსავალი (ამბულატორიული სექტორი), გერმანია, 2001 წ.

წყარო: Busse R, Reisberg A. Health Care System in Transition: Germany, Copenhagen, WHO. Regional Office on behalf of the European Observatory on Health Systems and Policies, 2004.

შენიშვნა: * – იმ ექიმთა გამოკლებით, რომლებიც ერთობლივად მუშაობენ სხვა სპეციალობის ექიმებთან.

2005 წლის აპრილიდან ძალაში შევიდა სამედიცინო დახმარების სახეებზე დაწესებული ტარიფების ერთიანი სქემის ახალი ვარიანტი, რომელიც ითვალისწინებს ზოგადი პრაქტიკის ექიმებისა და სპეციალისტების მომსახურებას შორის მკვეთრი ზღვარის გავლებას. სიახლე მდგომარეობს იმაში, რომ მომსახურების ანაზღაურება ითვალისწინებს მასზე დახარჯულ დროს (დასაბუთებული მომსახურების უფრო მეტი კონტროლის მიზნით). 2003 წლის დეკემბერში სპეციალური კომისიის მიერ დადგენილი მომსახურების სამედიცინო ნაწილის დროის ღირებულება (წუთზე 0,77 ევრო) მრავლდება სამედიცინო დახმარების გასაწევად საჭირო დროზე. მას ემატება მომსახურების ტექნიკურ მხარეზე დაწესებული ღირებულება (ევრო/წუთში). მეორე სიდიდე კაპიტალდაბანდებების ამორტიზაციის საშუალებას იძლევა, გარდა ამისა, იგი ტექნიკურად უფრო რთული მომსახურების ჩატარების ძლიერ სტიმულს იძლევა.

სამედიცინო დახმარების ტარიფი ყოველწლიურად იცვლება. ასე მაგალითად, უკანასკნელ წლებში ლაბორატორიული გამოკვლევების რაოდენობის მატების გამო, რამდენჯერმე შემცირებულ იქნა მისი ტარიფი. გერმანიაში 80-იანი წლების დასაწყისში ექიმს პაციენტთან ბინაზე ვიზიტისათვის შედარებით მცირე ანაზღაურება ეძლეოდა, რის გამოც იგი ნაკლებად იყო დაინტერესებული მისი შესრულებით. ამის გათვალისწინებით მნიშვნელოვნად იქნა მომატებული ექიმის პაციენტთან ბინაზე ვიზიტის ფასი. ტარიფის გადასინჯვას ახორციელებს სპეციალური კომისია, რომელშიც შედიან ექიმთა ასოციაციებისა და სადაზღვევო ორგანიზაციების წარმომადგენლები.

ჯანმრთელობის დაზღვევის სისტემის მოდერნიზაციის კანონის მიხედვით, 2007 წლიდან ექიმთა ასოციაციები სადაზღვევო სალაროებთან დადებენ ხელშეკრულებას მომსახურების მოცულობის მიხედვით, რომელშიც გათვალისწინებული იქნება დაავადებიანობის მაჩვენებელი. ასე რომ, რაც უფრო მეტი იქნება დაავადებიანობის მაჩვენებელი, მით მეტი იქნება ასანაზღაურებელი თანხა, რაც შესაბამისად გაზრდის სხვადასხვა სპეციალობის ექიმთა შემოსავალს.

ხარჯების ზრდის შეკავების მიზნით კანადაში სამედიცინო მომსახურების 7000 სახეზე გარკვეული ტარიფია დადგენილი. საფრანგეთში 1991 წლიდან განხორციელდა სამედიცინო დახმარების გარკვეული სახეების ერთ მსხვილ ჯგუფში გაერთიანება, რომელზედაც ერთიანი ტარიფი დაწესდა.

ხარჯების ზრდის შეკავების ერთ-ერთ გზას წარმოადგენს აგრეთვე ე. წ. “კონუსისებრი” ანაზღაურების მეთოდის შემოღება, რომელიც გავრცელებულია კანადაში. იგი გულისხმობს სამედიცინო პერსონალის ანაზღაურების ზედა ზღვარის დადგენას, რომლის გადაჭარბების შემთხვევაში სერვისების მიხედვით ანაზღაურება მცირდება.

გერმანიის მაგალითზე ჩვენ განვიხილეთ, თუ როგორ შეიძლება ხარჯების შეკავება განხორციელდეს მაკროდონეზე საერთო რეგიონული ბიუჯეტის დაწესებით, მაგრამ მნიშვნელოვანია, ხარისხის თვალსაზრისით თუ რა შედეგები მოჰყვება ასეთ რეგულირებას მაკროდონეზე. ხარჯების შეკავება შესაძლებელია არასამართლიანი და არაეფექტური აღმოჩნდეს მაკროდონეზე. ამ თვალსაზრისით, გერმანიაში აწარმოებენ ანალიზს მიკროდონეზე, ექიმის მუშაობის რაციონალურობის შეფასებისათვის. ექიმის მუშაობის რაციონალურობის შესაფასებლად გამოიყენებენ შემდეგ მონაცემებს: გაწეული მომსახურების მოცულობა, ძვირადღირებული მედიკამენტების გამოწერა, სადიაგნოსტიკო ღონისძიებათა, სპეციალისტებთან გაგზავნის შემთხვევათა და ჰოსპიტალიზებულ პაციენტთა რაოდენობა. აღნიშნული მონაცემების ანალიზით ფასდება ექიმის მიერ შესრულებული სამუშაო. შეფასების შედეგები მიეწოდება ექიმს, სადაც აღნიშნულია მისი მუშაობის შესაძლებელი კორექციისათვის საჭირო რეკომენდაციები. ინფორმაცია კონფიდენციალურ ხასიათს ატარებს და განკუთვნილია არა მისი დასჯისათვის, არამედ ექიმის საორიენტაციოდ. უკიდურეს შემთხვევაში შესაძლებელია მასთან დადებული ხელშეკრულების გაწყვეტა.

გერმანიაში საავადმყოფოების სალაროები ყოველწლიურად აანალიზებენ და აქვეყნებენ მონაცემებს ექიმთა მიერ შესრულებული სამუშაოების შესახებ. ეს მონაცემები მთლიანობაში წარმოადგენენ იმ საორიენტაციო მაჩვენებლებს, რომლითაც სარგებლობს როგორც ექიმი, ასევე დამფინანსებელი მხარე, რომელსაც ამ მონაცემებზე დაყრდნობით შეუძლია აიძულოს ექიმი განახორციელოს შესაბამისი კორექტივები თავის მუშაობაში.

მკურნალობის (დისპანსერიზაციის) დასრულებული შემთხვევების ანაზღაურება, რომლებიც წინდაწინ არიან კლასიფიცირებული ზოგიერთი ნიშნის მიხედვით (შემთხვევის სიმძიმე, საერთო ხარჯები)

ცხრილი: მკურნალობის დასრულებული შემთხვევების ანაზღაურება, რომლებიც წინდაწინ არიან კლასიფიცირებული ზოგიერთი ნიშნის მიხედვით, დადებითი და უარყოფითი მხარეები

აღნიშნული მეთოდი გამოიყენება სამედიცინო მომსახურების მიმწოდებლებს შორის კონკურენციის არსებობისას, მაგრამ მიზანშეწონილია სადაზღვევო ორგანიზაციების მხრიდან ქმედითი კონტროლი, რთული და არახელსაყრელი შემთხვევების მომსახურების ძვირადღირებულ ეტაპებზე გადამისამართების აღმოსაფხვრელად. შეიძლება გამოყენებულ იქნეს დაწესებულების შიგნით ექიმ-სპეციალისტების მომსახურების დასაფინანსებლად, აგრეთვე სპეციალიზებული ამბულატორიული დაწესებულებების მომსახურების დასაფინანსებლად (სასწრაფო სამედიცინო მომსახურება, ქალთა კონსულტაციები, სტომატოლოგიური პოლიკლინიკები, კაბინეტები).

წიგნიდან: თენგიზ ვერულავა – “ჯანდაცვის ეკონომიკა და დაზღვევა”, საქართველოს უნივერსიტეტი, თბილისი, 2009.


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Categories

%d bloggers like this: