Posted by: burusi | August 26, 2013

ჰიპოკრატეს ფიცი

Hippocratic Oath ჰიპოკრატეს ფიცი (მე-12 ს-ის ხელნაწერი)

Hippocratic Oath ჰიპოკრატეს ფიცი (მე-12 ს-ის ხელნაწერი)

“ჰიპოკრატეს ფიცი” (VI-V სს. ჩვ. წ.–მდე) ორიგინალური ტექსტი

ვფიცავ აპოლონ მკურნალსა, ასკლეპიოსსა, ჰიგიასა და პანაკეას და ყველა ღმერთსა და ქალღმერთს, მოწმეებად ვრაცხ რა მათ, რომ კეთილსინდისიერად, ჩემის ძალ-ღონისა და ჩემის მიხვედრილობის შესაბამისად აღვასრულო ქვემორე აღთქმა და წერილობითი ვალდებულება:

ვინც შემასწავლა მკურნალობის ხელოვნება, ჩემი მშობლების თანასწორად მივიჩნიო იგი, გავუნაწილო მას ჩემი მონაგარი და საჭიროებისას შევეწიო გასაჭირში;

მისი შთამომავალი ჩემს ძმებად მივიღო, და ეს ხელოვნება, თუკი ისინი მის დაუფლებას მოისურვებენ, შევასწავლო უსასყიდლოდ და ყოველგვარი პირობების გარეშე;

რჩევა-დარიგებანი, ზეპირი გაკვეთილები და ყოველივე დანარჩენი მოძღვრებისა ვამცნო ჩემსა ძეთ, ძეთ ჩემი მასწავლებლისა და მოწაფეებსაც, რომელნიც შემკულნი არიან ვალდებულებითა და ფიცითა საექიმო კანონისდა კვალობაზე, და არავის ვამცნო სხვას.

ჩემი ძალ-ღონის და მიხვედრილობის შესაბამისად მხოლოდ და მხოლოდ სასარგებლო განწესება დავუდგინო ავადმყოფს და ავერიდო ყოველგვარი ვნების მიყენებას და უსამართლობას.

არ მივცე არცერთ მთხოვნელს მომაკვდინებელი საშუალება და არცა გზა ვასწავლო ასეთი ზრახვის შესრულებისა; ასევე არ მივცე არცერთ ქალს მუცლის მოსაშლელი პესარიუმი.

სპეტაკად და უმწიკვლოდ მოვიხმარო ჩემი ცხოვრება და ჩემი ხელოვნება. რომელ სახლშიც შევიდე, მხოლოდ ავადმყოფის სასიკეთოდ შევაღო ამ სახლის კარი და არ იყოს გულსა ჩემსა წინაგანზრახვა, უმართებულობა და ავი სურვილი, მითუმეტეს ზრახვანი სამიჯნურონი ქალთა მიმართ და მუშაობის წდომა კაცთა მიმართ, არცა აზატთა და არცა მონათა მიმართ.

ოდეს მკურნალობის ჟამს – ან თუ სხვა დროს – ყური მოვკრა ანდა ვიხილო რაიმე კაცთა ცხოვრებიდან, რაიცა არ უნდა იქნეს გამჟღავნებული, საიდუმლოდ მივიჩნიო და არავის გავუმხილო იგი.

და მე, განუხრელად შემსრულებელსა ფიცისა, ბედნიერება მხვდეს ცხოვრებაში და ჩემს ხელოვნებაშიც, და მადიდონ კაცთა უკუნითი უკუნისამდე; ხოლო უკეთუი დავარღვიო ფიცი ანდა ცრუ აღთქმა დავდო, პირუკუ მომეგოს მე.

MEDICAL ETHICS - სამედიცინო ეთიკა

MEDICAL ETHICS – სამედიცინო ეთიკა

სამედიცინო ეთიკის საერთაშორისო კოდექსი

მიღებულია მსოფლიო სამედიცინო ასოციაციის გენერალური ასამბლეის მიერ, ლონდონი, ინგლისი, 1949 წლის ოქტომბერი. განახლებულია:

22-ე მსოფლიო სამედიცინო ასამბლეის მიერ, სიდნეი, ავსტრალია, 1968 წლის აგვისტო;

35-ე მსოფლიო სამედიცინო ასამბლეის მიერ, ვენეცია, იტალია, 1983 წლის ოქტომბერი.

ექიმის ზოგადი მოვალეობები:

ექიმი ყოველთვის უნდა ამკვიდრებდეს პროფესიული საქმიანობის უმაღლეს სტანდარტებს;

ფინანსურმა ინტერესებმა არ უნდა მოახდინონ გავლენა დამოუკიდებელი და თავისუფალი, პაციენტის ინტერესების შესაბამისი პროფესიული გადაწყვეტილებების მიღებაზე;

ექიმი, მიუხედავად საქმიანობის სახისა, სამედიცინო დახმარებას უნდა ატარებდეს თავდადებით, სრული ტექნიკური და მორალური დამოუკიდებლობით, თანაგრძნობითა და ადამიანის ღირსების პატივისცემით;

ექიმი პატიოსანი უნდა იყოს პაციენტებთან და კოლეგებთან ურთიერთობაში, უნდა ებრძოლოს სხვა ექიმების პროფესიულ და პიროვნულ ნაკლს, უნდა ამხელდეს სიცრუესა და თაღლითობას.

არაეთიკურად უნდა იქნეს მიჩნეული:

ა) თვითრეკლამა, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ეს დაშვებულია მოცემული ქვეყნის კანონმდებლობით და ეროვნული სამედიცინო ასოციაციის ეთიკური კოდექსით;

ბ) ნებისმიერი სახის საზღაურის გადახდა ან მიღება მხოლოდ სხვისი რეკომენდაციით ან მიმართვით პაციენტის მიღებისთვის და პაციენტის სხვა სპეციალისტთან გაგზავნისათვის;

ექიმმა პატივი უნდა სცეს პაციენტის, კოლეგების, სხვა სამედიცინო პერსონალის უფლებებს, აგრეთვე, არ უნდა გაამჟღავნოს კონფიდენციალური ინფორმაცია პაციენტის შესახებ. იმ შემთხვევებში, თუ ექიმი იყენებს სამედიცინო დახმარების ისეთ ფორმებს, რომელთაც შეიძლება გააუარესონ პაციენტის ფიზიკური ან ფსიქიკური მდგომარეობა, ექიმმა უნდა იმოქმედოს მხოლოდ პაციენტის ინტერესების შესაბამისად;

ექიმმა უნდა გამოიჩინოს უდიდესი სიფრთხილე აღმოჩენების, ახალი ტექნოლოგიების ან სამკურნალო მეთოდების არაპროფესიული არხებით გავრცელებისას;

ექიმმა უნდა დაადასტუროს მხოლოდ ის, რაც თავად შეამოწმა.

ექიმის მოვალეობები ავადმყოფის წინაშე:

ექიმს ყოველთვის უნდა ახსოვდეს, რომ იგი მოვალეა დაიცვას ადამიანის სიცოცხლე;

ექიმი მოვალეა უერთგულოს პაციენტს და მთელი თავისი ცოდნა მოახმაროს მას. თუ ექიმს არა აქვს გამოკვლევის ან მკურნალობის საშუალება, მან საამისოდ უნდა მოუხმოს სხვა ექიმს, რომელსაც ეს შესაძლებლობა გააჩნია;

ექიმმა საიდუმლოდ უნდა შეინახოს ყოველივე თავისი პაციენტის შესახებ, ამ უკანასკნელის სიკვდილის შემდეგაც კი;

გადაუდებელი სამედიცინო დახმარების აღმოჩენა ექიმის ჰუმანიტარული მოვალეობაა იმ შემთხვევაში, თუ იგი არ არის დარწმუნებული, რომ ასეთი დახმარების გაწევის სურვილი ან შესაძლებლობა სხვებსაც გააჩნიათ.

ექიმების მოვალეობები ერთმანეთის წინაშე:

ექიმი ისე უნდა მოექცეს თავის კოლეგებს, როგორც იგი ისურვებდა, რომ მას მოქცეოდნენ;

ექიმმა არ უნდა გადაიბიროს თავისი კოლეგების პაციენტები;

ექიმმა უნდა დაიცვას მსოფლიო სამედიცინო ასოციაციის გენერალური ასამბლეის მიერ მიღებული „ჟენევის დეკლარაციის“ პრინციპები.

MEDICAL ETHICS - სამედიცინო ეთიკა

MEDICAL ETHICS – სამედიცინო ეთიკა

საქართველოს ექიმის ეთიკის კოდექსი

2003 წლის 6 მაისს საქართველოს ექიმთა კონგრესი იღებს «საქართველოს ექიმის ეთიკის კოდექსს». კოდექსში ჩამოყალიბებულია პაციენტთან, კოლეგასთან, მთლიანად საზოგადოებასთან ექიმის ურთიერთობის განმსაზღვრელი ეთიკური პრინციპები.
________________________________________

პრეამბულა

უფლება სიცოცხლესა და ჯანმრთელობაზე ადამიანის ბუნებითი – ფუძემდებელი უფლებაა.

ეს კოდექსი ადამიანის სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის დაცვისათვის ექიმის საქმიანობის ღირსეულად წარმართვის საფუძველია. მასში ჩამოყალიბებული დებულებები იმისი წინაპირობაა, რომ სამედიცინო დახმარების აღმოჩენისას არ შეილახება პაციენტისა და ექიმის უფლებები და ღირსება.

საუკუნეთა მანძილზე დამკვიდრდა ექიმის პროფესიისათვის ტრადიციული ზნეობის კანონები, რომელთაგან მრავალი დღესაც ძალაშია. ამასთან, სამედიცინო მეცნიერების და ტექნოლოგიების სწრაფმა განვითარებამ ექიმს, პაციენტსა და საზოგადოებას შორის ურთიერთობის ახალი წახნაგები წარმოაჩინა, რამაც გარკვეულწილად ახალი ეთიკური ნორმების ჩამოყალიბების აუცილებლობა განაპირობა.

ზოგადი დებულებანი

1. ექიმის უზენაესი მოვალეობაა ინდივიდის, ოჯახის, მთლიანად საზოგადოების ჯანმრთელობაზე ზრუნვა.
2. საექიმო საქმიანობის აღსრულებისას ექიმის გზამკვლევია მხოლოდ პროფესიული სტანდარტები და საყოველთაოდ აღიარებული ეთიკური ნორმები.
3. ექიმი განსაკუთრებულად ზრუნავს დაუცველ, მოწყვლად ადამიანებზე – ბავშვზე, მოხუცზე, სულით ავადმყოფზე, ხეიბარზე, მარტოხელაზე, მიუსაფარზე, პატიმარზე, ტყვეზე.
4. უკურნებელი სენით დაავადებული თუ სასიკვდილოდ განწირული ავადმყოფისათვის სათანადო სამედიცინო დახმარებას და სულიერ თანადგომას ექიმი აგრძელებს პაციენტის სიცოცხლის ბოლომდე.
5. ექიმი განუხრელად ზრუნავს საკუთარი შესაძლებლობებისა და არსებული რესურსების კეთილგონივრულად გამოყენებისათვის ადამიანის სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის დასაცავად.
6. ექიმისათვის მიუღებელია პროფესიული ცოდნისა და სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენება არაჰუმანური მიზნებით.
7. ექიმი იცავს თავისი ქვეყნის საკანონმდებლო ნორმებს, ხოლო თუ ეს უკანასკნელნი ხელს უშლიან მას პროფესიული მოვალეობის აღსრულებაში, ძალღონეს არ იშურებს მათ შესაცვლელად.
8. პროფესიული ცოდნის განახლება და სრულყოფა, შესაბამისი უნარ-ჩვევების დახვეწა ექიმის ყოველდღიური საზრუნავია მთელი მისი პროფესიული საქმიანობის მანძილზე.
9. პაციენტთან, კოლეგასთან, საზოგადოებასთან ურთიერთობისას ექიმი სამართლიანი, უანგარო და კეთილგანწყობილია.
10. ექიმი თავისი შესაძლებლობების ფარგლებში ეხმიანება საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის პრობლემებს.

ექიმი და პაციენტი

1. ექიმი პატივს სცემს პაციენტის პიროვნებას, მის კულტურულ, სულიერ და მორალურ და ფასეულობებს.
2. ექიმი თანაბარი გულისყურითა და მზრუნველობით ეპყრობა ყოველ პაციენტს უგამონაკლისოდ.
3. ექიმი აღიარებს პაციენტის უფლებას მონაწილეობდეს მისთვის (პაციენტისათვის) სამედიცინო დახმარების თაობაზე გადაწყვეტილების მიღებაში. ინფორმირებული თანხმობა პაციენტთან ურთიერთობის ფუძემდებელი პრინციპია.
4. ექიმი საიდუმლოდ ინახავს პაციენტის ჯანმრთელობასთან და პირად ცხოვრებასთან დაკავშირებულ ფაქტებს, პაციენტის სიკვდილის შემდეგაც კი, თუ საიდუმლოს გამჟღავნებას მას კანონი არ ავალებს. ამ უკანასკნელ შემთხვევაში ექიმი აცნობებს პაციენტს (ან მის ჭირისუფალს) საიდუმლოს გამჟღავნების განზრახვის შესახებ.
5. გადაუდებელი სამედიცინო დახმარების აუცილებლობის ან სიცოცხლისათვის საშიში მდგომარეობის შემთხვევაში ექიმი შეძლებისდაგვარად ეხმარება ნებისმიერ ადამიანს არასამუშაო ადგილზეც.
6. არასრულწლოვანისათვის (ბავშვისათვის) სამედიცინო დახმარების აღმოჩენისას ექიმი შეძლებისდაგვარად ცდილობს მაქსიმალურად დაზოგოს ბავშვი და შეუქმნას მას უშფოთველი, ნაკლებად დამთრგუნველი გარემო, კეთილგანწყობილად ისმენს ბავშვის აზრს, რითაც გარკვეულწილად თანამონაწილედ იხდის მას.
7. ექიმს შეუძლია უარი თქვას ამა თუ იმ სახის სამედიცინო ჩარევაზე, თუ ასეთი ჩარევა ეწინააღმდეგება ექიმის მორალურ და კულტურულ ფასეულობებს და შესაძლებელია, რომ პაციენტს სამედიცინო დახმარება გაუწიოს სხვა ექიმმა. ამის შესახებ ექიმი აცნობებს კიდევაც პაციენტს.
8. ექიმი ცდილობს ისეთი სამუშაო გარემოს შექმნას, რომელიც აუცილებელია პაციენტისათვის ადეკვატური სამედიცინო დახმარების გასაწევად.

ექიმი და კოლეგა

1. ექიმი უფრთხილდება თავისი პროფესიის პრესტიჟს, ისევე როგორც ექიმსა და პაციენტს შორის დამკვიდრებულ ნდობას. იგი ისე წარმართავს საექიმო საქმიანობას, რომ ჩრდილი არ მიაყენოს თავის პროფესიას. ექიმი უყოყმანოდ უთითებს კოლეგას მის პროფესიულ ნაკლსა და არაეთიკურ საქციელზე. საჭიროებისამებრ ექიმი კოლეგის საქმიანობაში შემჩნეულ პროფესიულ ნაკლს განსჯის კოლეგების წრეშიც. მიუღებელია სხვა ექიმის საექიმო შეცდომაზე საჯაროდ (სახალხოდ) მსჯელობა, თუ ამას კანონმდებლობა არ მოითხოვს.
2. ექიმი თავისი შესაძლებლობის ფარგლებში ყოველ ღონეს ხმარობს, რათა დაეხმაროს სხვა ექიმს პროფესიული მოვალეობის აღსრულებაში.
3. ექიმს გაცნობიერებული აქვს საკუთარი პროფესიული შესაძლებლობები. თუ მას აკლია სათანადო ცოდნა და გამოცდილება, ის დასახმარებლად სხვა ექიმს უხმობს.
4. ექიმი პაციენტს კოლეგასთან გზავნის მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დარწმუნებულია ამ უკანასკნელის კომპეტენციაში. ამასთან, კონსულტაციის წინ იგი კოლეგას აწვდის პაციენტის სათანადო სამედიცინო დახმარებისათვის საჭირო ყველა ინფორმაციას.
5. ექიმი დაწვრილებით ინფორმაციას და დასკვნას აწვდის კოლეგას, რომელიც პაციენტს მასთან გზავნის საკონსულტაციოდ.
6. ექიმი ეხმარება კოლეგას, რომელიც ცდილობს იმოქმედოს პროფესიული ეთიკის უზენაესი პრინციპების შესაბამისად და რომელსაც აიძულებენ უგულებელყოს აღნიშნული პრინციპები.

ექიმი – მკვლევარი

1. მეცნიერული კვლევა ექიმის საქმიანობის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი შემადგენელია და მისი პროფესიული სრულყოფის საშუალებაა. კვლევის დაგეგმვისა და განხორციელების პროცესში ექიმი საყოველთაოდ აღიარებული სამეცნიერო პრინციპებით ხელმძღვანელობს. კვლევის ჩატარების დროს და მისი შედეგების გამოქვეყნებისას ექიმი ობიექტურია.
2. ადამიანზე მეცნიერული კვლევის წარმოებისას პაციენტის ინტერესები უზენაესია; კვლევის მიზნები და მოსალოდნელი შედეგები არც ერთ შემთხვევაში არ ახდენს გავლენას ექიმის ძირითად მოწოდებაზე – ემსახუროს პაციენტის ჯანმრთელობასა და სიცოცხლეს.

ექიმი – მასწავლებელი

1. ექიმი ზრუნავს კოლეგის, სხვა სამედიცინო პერსონალის, რეზიდენტის, სტუდენტის პროფესიული ცოდნისა და უნარ-ჩვევების სრულყოფისათვის.
2. სწავლების პროცესში ექიმი ყოველთვის ესაუბრება პაციენტს სწავლების მიზნებისა და მეთოდების შესახებ და წინასწარ იღებს მის თანხმობას. პაციენტის უარი სწავლების პროცესში მონაწილეობაზე არანაირ გავლენას არ ახდენს სამედიცინო დახმარების ხარისხსა და ექიმის დამოკიდებულებაზე პაციენტის მიმართ.

ექიმი და საზოგადოება

1. ექიმი ყოველ ღონეს ხმარობს, რათა საზოგადოებას მიაწოდოს ინფორმაცია მისთვის ცნობილ იმ გარემოებათა შესახებ, რომლებიც მთლიანად საზოგადოების თუ მისი ცალკეული ჯგუფების ჯანმრთელობის გაუარესებას იწვევს და რომელთა თავიდან აცილება შესაძლებელია; ამასთან, იგი თავადაც მონაწილეობს ამ გარემოებათა შეცვლის პროცესში.
2. ექიმი ეხმიანება სამედიცინო დახმარების საყოველთაო ხელმისაწვდომობის პრობლემას და, თავისი შესაძლებლობების ფარგლებში, ყოველ ღონეს ხმარობს, რათა მინიმუმამდე შეამციროს დაბრკოლებები სამედიცინო დახმარების მიღებისას.
3. სათაკილოა ექიმის მცდელობა, რეკლამა გაუწიოს წამალს, სამედიცინო დახმარებას ან სამედიცინო ხელსაწყოს. ამასთან, ექიმს შეუძლია მიაწოდოს საზოგადოებას ინფორმაცია მის მიერ შეთავაზებული სამედიცინო დახმარების შესახებ, თუკი ინფორმაცია სიმართლეს შეესაბამება და არ შეიცავს ექიმის პროფესიულ უპირატესობათა ამსახველ მასალას.

თენგიზ ვერულავა - Tengiz Verulava

თენგიზ ვერულავა – Tengiz Verulava

„არაკომერციული საავადმყოფო ოქროს შუალედია სახელმწიფო საკუთრებასა და მოგებიან ბიზნესს შორის”

თენგიზ ვერულავა, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის სრული პროფესორი, მედიცინის აკადემიური დოქტორი

“არაკომერციული საავადმყოფო, ანუ როგორ უნდა გავხადოთ საავადმყოფოები უფრო ხელმისაწვდომი”.

***

სამედიცინო მომსახურების ხელმისაწვდომობა - Access to Health Care

ეკონომიკური განვითარება, სიღარიბის შემცირება, სოციალური თანასწორობის უზრუნველყოფა, მდგრადი განვითარება
ევროკავშირის სამეზობლო პოლიტიკის განხორციელება განათლებისა და მეცნიერების სფეროში

ლელა მაისურაძე,
საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს ევროინტეგრაციის პროგრამის კოორდინატორი

სიღარიბის შემცირება/დაძლევა და მოსახლეობის სოციალური დაცვა საქართველოს მთავრობის 2007-2010 წლების ძირითადი მონაცემებისა და მიმართულებების (BDD) ერთ-ერთი მთავარი პრიორიტეტია. ეს მიზანი ჩადებულია, ასევე, 2005 წელს საერთაშორისო სავალუტო ფონდის მიერ ეკონომიკური განვითარებისა და სიღარიბის დაძლევის სტრატეგიაში (EEconomic Development and Poverty Reduction Program (EDPRP)), ეროვნულ ანტიკორუფციულ სტრატეგიაში და ათასწლეულის განვითარების მიზნებში (Millennium development goals MDG). შესაბამისად, საქართველოს ხელისუფლება ახორციელებს გარკვეულ ქმედებებს სიღარიბის შემცირებასთან დაკავშირებული სახელმწიფო პროგრამების ფარგლებში.

ამჟამად გამოიკვეთა ტენდენციები: 1. ჯანდაცვა და სოციალური დაცვა დღეს ქვეყნის ერთერთ პრიორიტეტად არის მიჩნეული. ჯანდაცვის სფეროში სახელმწიფო ბიუჯეტიდან სოლიდური თანხები ირიცხება და სახელმწიფო ბიუჯეტის დაგეგმვა ხდება ძირითადი მონაცემებისა და მიმართულებების დოკუმენტში (BDD) არსებული პრიორიტეტული სფეროების მიხედვით. სახარჯო პოლიტიკის კუთხით, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სფეროსკენ მიმართული სახელმწიფო ბიუჯეტის ასიგნებები 2007 წლის ბიუჯეტში (წლის დასაწყისისათვის) 999,718 მილიონი ლარით (ბიუჯეტის პროექტიში ცვლილებებამდე 450 მლნ) პირველ ადგილზე იყო, 2006 წლის ბიუჯეტში კი _ მეორე ადგილზე 775 მლნ. ლარით.

2. სიღარიბის დაძლევასთან საბრძოლველად საქართველომ აირჩია მოდელი, რომელიც გულისხმობს სოციალურად დაუცველი ოჯახებისათვის (სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ მყოფი მოსახლეობის) სამედიცინო მომსახურების ძირითადი ხარჯების დაფინანსებას. დღეისათვის სახელმწიფო დაფინანსების პროგრამებიდან ერთ-ერთი ყველაზე მსხვილი და მნიშვნელოვანია სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ მყოფი მოსახლეობისთვის გამოყოფილი სამედიცინო დაზღვევის პროგრამა, რომელიც ღარიბი მოსახლეობისათვის სახელმწიფოს მიერ აუცილებელი სამედიცინო მომსახურების დაფინანსებას გულისხმობს.

3. “სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ მყოფი მოსახლეობის სამედიცინო დაზღვევის სახელმწიფო პროგრამა” ჯანდაცვის სფეროში მიმდინარე რეფორმის მნიშვნელოვანი ეტაპია, რომელიც მიზნად ისახავს ამ ტიპის მოსახლეობის იდენტიფიკაციას, მონაცემთა ბაზის შექმნას, მათთვის ე.წ. “საბაზისო ჯანდაცვის პაკეტის” შექმნას. ღარიბი მოსახლეობისათვის სახელმწიფო შეისყიდის “საბაზისო პაკეტით” გათვალისწინებულ სერვისებს. ეს პროგრამა 2006 წლის ივლისში დაიწყო და ის ერთერთი სახელმწიფო სამედიცინო პროგრამაა, რომელიც სახელმწიფო ბიუჯეტიდან ფინანსდება. მისი ბიუჯეტი 2006 წელს 18 მილიონ ლარს, ხოლო 2007 წლისათვის 43 990.0 მილიონ ლარს შეადგენს.

4. სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ მყოფი მოსახლეობის სამედიცინო დახმარების პროგრამა გულისხმობს “დასაქმების სააგენტოს” მიერ რეგისტრირებული ე.წ. უკიდურეს ეკონომიკურ სიდუხჭირეში მყოფი მოსახლეობის აუცილებელი სამედიცინო დახმარებით უზრუნველყოფას.

საქართველოში 2003-2005 წლებში მუშაობდა აღნიშნული პროგრამის ალტერნატიული პროგრამა, კერძოდ, “სოციალურად დაუცველი მოსახლეობის ინდივიდუალური სამედიცინო დახმარების სახელმწიფო პროგრამა”, რომელშიც ბენეფიციართა კონტინგენტი არ იყო განსაზღვრული. ბუნებრივია, ეს ზრდიდა არამიზნობრივად მიმართული დახმარების ალბათობას, რამაც აუცილებელი გახადა მიზნობრივი ჯგუფების ფორმირება. შესაბამისად, ზემოაღნიშნული პროგრამა 2006 წლიდან ფუნქციონირებს.

პროგრამის განხორციელებისას გამოიყოფა შემდეგი პრობლემები:

• მოსახლეობის დიდი ნაწილი (ამ კონკრეტულ შემთხვევაში ღარიბი მოსახლეობა) არასაკმარისად არის ინფორმირებული იმ სერვისებისა და დახმარების შესახებ, რომელსაც მათთვის სახელმწიფო შეისყიდის.

• სახელმწიფო პროგრამათა უმრავლესობა დაიგეგმა წინასწარი ეკონომიკური ანალიზისა და გათვლების ჩატარების გარეშე. ამის მიზეზად შეიძლება დავასახელოთ პროფესიონალი კადრების სიმცირე, პროგრამის დაგეგმვის მოკლე ვადა და ა.შ. შესაბამისად, არასწორი დაგეგმვის შემთხვევაში მსგავსი პროგრამების საბოლოო ეფექტი ხშირად არასაკმარისია. აქედან გამომდინარე, საჭიროა რეკომენდაციების შემუშავება მომავალში ამ პრობლემის თავიდან ასაცილებლად.

• პროგრამების დანერგვისას აუცილებელია სხვადასხვა ეკონომიკური ფაქტორებისა და მაჩვენებლების გათვალისწინება. მაგალითად, 2006 წლის ივლისიდან დეკემბრამდე (6 თვე) პროგრამის ფარგლებში სახელმწიფო ბიუჯეტში გაწერილია 18 მილიონი ლარი 6 თვეზე. 2007 წელს დაგეგმილია ამ თანხის ავტომატურად გადატანა, რაც 12 თვეზე 36 მილიონ ლარს შეადგენს. ეს ნათელი მაგალითია იმისა, რომ პროგრამის დაგეგმვისას არ იქნა გათვალისწინებული 2007 წლის ინფლაციის მაჩვენებელი 2006 წელთან შედარებით და ამ პროგრამის დაფინანსებაც 2007 წელს შესაბამისად დაიგეგმა.

• სტატისტიკური მონაცემებისა და სტატისტიკური ბაზების შესადგენად საჭიროა მეტი ობიექტურობა და სიზუსტე.

• მსოფლიოს უმეტეს ქვეყანაში არსებობს მტკიცე კონსენსუსი იმის თაობაზე, რომ თითოეულ ადამიანს (მდიდარსა თუ ღარიბს) უნდა ჰქონდეს ძირითადი სამედიცინო დახმარების მიღების შესაძლებლობა (ეგალიტარიზმი). ჯანდაცვის სისტემა, ისევე როგორც ყველა სხვა საბიუჯეტო სფერო, დაფინანსებულია გადასახადების გადამხდელთა მიერ. სწორედ ამ სახსრების საშუალებით ჯანდაცვისა და სოციალური დაცვის სისტემა უზრუნველყოფს ღარიბთათვის სამედიცინო მომსახურებას. საქართველოში სახელმწიფო, ფაქტიურად, არ ახმარს სახსრებს საშუალო ფენას მსგავსი მომსახურების გასაწევად, ანუ საშუალო ფენა ამ შემთხვევაში არათანაბარ მდგომარეობაშია.

2007 წლის დასაწყისში საქართველოს მთავრობის მიერ წამოწყებული ჰოსპიტალური სექტორის რეფორმის ეროვნული პროგრამა ითვალისწინებს 100 ახალი საავადმყოფოს მშენებლობას. პროგრამის მიზანია თბილისსა და რეგიონებში ჩატარდეს სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ყველა საავადმყოფოს პრივატიზაცია პირდაპირი მიყიდვის წესით. საქართველოს მთავრობის ჰოსპიტალური პრივატიზაციის პროგრამა ჯანდაცვის რეფორმის მიზნები გაწერილია ევროპის თანამეგობრობისა და საქართველოს სამეზობლო პოლიტიკის სამოქმედო გეგმაში, კერძოდ: “ჯანდაცვის სამსახურების ხარისხისა და ხელმისაწვდომობის გაუმჯობესება, ჯანდაცვის მენეჯმენტისა და ადმინისტრაციის რესტრუქტურიზაცია და ჯანდაცვის სფეროს ფინანსირების მდგრადი სისტემის ჩამოყალიბება”.

ძირითად პრობლემატურ საკითხს წარმოადგენს პრივატიზაციის პროგრამის ტენდენცია, რაც გულისხმობს ინვესტორთა ყურადღების გამახვილებას რაოდენობით მაჩვენებლებზე. ესენია: ახალი დაწესებულებებისა და საავადმყოფო საწოლების რაოდენობა, ახალი მშენებლობების დასრულების მოკლე ვადები და სხვა. ეს კი უარყოფით გავლენას ახდენს წარმოებული სამუშაოების ხარისხზე. მეორე საყურადღებო საკითხს წარმოადგენს ახალი საავადმყოფოებისა და ინვესტორთა იმ დაპირებების მდგრადობა, რომლებიც ითვალისწინებს მომავალში მოსახლეობისათვის ჯანდაცვის სერვისების შეთავაზებას. 2007 წლის იანვარში პრემიერ-მინისტრმა ზურაბ ნოღაიდელმა ხელი მოაწერა დოკუმენტს, რომლითაც დაამტკიცა მთავრობის მესამე, რვა წელზე გათვლილი “საავადმყოფოთა რეფორმის გეგმა”, რომლის მიხედვითაც, მომავალი სამი წლის განმავლობაში კერძო ინვესტორებმა უნდა უზრუნველყონ თბილისი და რეგიონები 100 ახალი საავადმყოფოთი და 7,800 ახალი საწოლით (4,185 თბილისში და 3,615 რეგიონებში).

მიუხედავად იმისა, რომ ჯანდაცვის რეფორმის სახელმწიფო კომისიამ თითოეული რაიონისთვის განსაზღვრა საწოლების რაოდენობა და ტიპი, ჰოსპიტალების ტენდერის პროცესს ადმინისტრირებას უწევს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრო. მნიშვნელოვანია, რომ ჰოსპიტალური სექტორის აქტივების პრივატიზაციის შედეგად სახელმწიფო არანაირ ფინანსურ დივიდენდებს არ იღებს. ნაცვლად იმისა, რომ არსებული საავადმყოფო დაწესებულებების შესყიდვაზე განაცხადები შემოიტანონ, ინვესტორები მთავრობას სთავაზობენ გეგმას, თუ რამდენი ჰოსპიტალის ხელახლა აშენებას (რამდენი საწოლის შესყიდვას) აპირებენ აქამდე არსებული და სახელმწიფო მფლობელობაში მყოფი საავადმყოფო დაწესებულებების ტერიტორიაზე. ამასთან, ინვესტორებმა შეძენილი მიწაზე საავადმყოფოები უნდა ააშენონ, მაგრამ 7 წლის შემდეგ მათ უფლება აქვთ, მიწაცა და საავადმყოფო დაწესებულებაც ნებისმიერი სხვა (არასამედიცინო) მიზნით გამოიყენონ. ქონება იყიდება პაკეტებად, რომელშიც შედის მიწა/შენობა-ნაგებობა როგორც თბილისში, ისე ნაკლებად მიმზიდველ პერიფერიულ რეგიონებში. ასეთი ტიპის ,,შერეული პაკეტის” პოზიტიურ მხარეს წარმოადგენს ის, რომ მნიშვნელოვანი ინვესტიციები განხორციელდება თანამედროვე ტიპის დაწესებულებების მშენებლობასა და სამედიცინო მომსახურების გაწევის სფეროში ქვეყნის ისეთ რეგიონებში, რომლებიც ადრე უგულებელყოფილი იყო.

სამინისტროს ვებ-გვერდზე გამოქვეყნებული სატენდერო განცხადებებისა და შედგების მიხედვით ჩანს, რომ პრივატიზაციის პროცესის მსვლელობასთან ერთად ხდება ინვესტორთა შერჩევის კრიტერიუმების ცვლა. პირველი ოთხი ტენდერის დროს (დასრულდა 11 იანვრიდან 30 მარტამდე) ინვესტორთა შერჩევის ერთადერთი კრიტერიუმი იყო შემოთავაზებული შესაძენი საწოლების რაოდენობა. მიუხედავად იმისა, რომ კრიტერიუმი არ იყო მითითებული არც ერთ სატენდერო განცხადებაში, ტენდერის შედეგების შესახებ მოცემულ შესაბამის განცხადებებში ის მოყვანილია, როგორც შერჩევის კრიტერიუმი. ამასთან ერთად, მთავრობამ პროგრამის აღსრულების დასაწყისში ახალი საავადმყოფოების მშენებლობისთვის 2- წლიანი ვადა დაადგინა; შემდგომში მსოფლიო ბანკის მოთხოვნით ამას დაემატა კიდევ ერთი წელი. არსებობს ევროპული სტანდარტი, რომლის თანახმადაც, ახალი საავადმყოფოს აშენებისა და აღჭურვისათვის საჭიროა მინიმუმ 5-6 წელი, მაგრამ ინვესტორთა შერჩევის ერთ-ერთ კრიტერიუმად მშენებლობის ტემპის გამოყენება მთლიანად უგულვებელყოფს მსოფლიო ბანკის რეკომენდაციას. ამჟამად ინვესტორები სატენდერო წინადადებების წამოყენებისას ერთმანეთს სწორედ მშენებლობის ვადებში ეჯიბრებიან. ინვესტორთა შერჩევის ერთერთ კრიტერიუმად მშენებლობების ტემპის დამატება, ბუნებრივია, ბადებს კითხვას, თუ რამდენად ითვალისწინებს საქართველოს მთავრობა ახალი საავადმყოფოების ხარისხს. ამ კითხვას კიდევ უფრო ამძაფრებს ის ფაქტი, რომ ყველა გამოცხადებული ტენდერის (გარდა მე-5 ტენდერისა) შემთხვევაში ინვესტორებმა გადაწყვიტეს, შეეძინათ გაცილებით უფრო მეტი საწოლების რაოდენობა, ვიდრე ამას მთავრობა მოითხოვდა. შესაბამისად, ყველაზე წარუმატებელი ტენდერის მონაწილეც კი სთავაზობდა მთავრობას იმაზე მეტი საწოლის შესყიდვას, ვიდრე ეს მოთხოვნებით იყო გათვალისწინებული. მაგალითად, მე-2 ტენდერის დროს მთავრობამ განსაზღვრა, რომ ინვესტორს უნდა შეეძინა 140 საწოლი. ყველაზე დაბალი შეფასების მიმღები ინვესტორი _ “ავერსიც” კი _ სთავაზობდა მთავრობას 190 საწოლის შეძენას. გამარჯვებულმა კომპანია “ევორდმა” კი 415 საწოლის შეძენა გადაწყვიტა, რითაც ჯანდაცვის მინისტრის, ლადო ჭიპაშვილის განცხადებით, ,,სამჯერ გადააჭარბა მთავრობის მოლოდინს”. მე-2 ტენდერის შემთხვევაში შესასყიდ საწოლთა რაოდენობა პროპორციული იყო ტენდერში მონაწილე ინვესტორის მიერ შემოთავაზებული თანხისა, რომელიც ცალკეულ საწოლზე უნდა დახარჯულიყო. ტენდერში მონაწილეებს შეუძლიათ მოიპოვონ სატენდერო უირატესობა, თუ მთავრობას შეთავაზებენ დამატებითი საავადმყოფოების მშენებლობას (ჰოსპიტალური განვითარების გეგმის 100 საავადმყოფოიანი სიიდან). მართლაც, როგორც ეს ზევით არის განმარტებული, იმ ტენდერთა უმეტესობაში, რომლებიც აქამდე ჩატარდა, შესასყიდი საავადმყოფოების/საწოლების რაოდენობა წარმოადგენდა ინვესტორთა შერჩევის ექსკლუზიურ კრიტერიუმს. მარიამ გაბედავას განცხადებით, არსებობს დასაბუთებული ეჭვი, რომ ახალი საავადმყოფოები არ იქნებიან მომგებიანნი, განსაკუთრებით _ რეგიონებში. მათ უმრავლესობაში იქნება 15-25 საწოლი; არაურბანულ რეგიონებში მხოლოდ მინიმალური შესაძლებლობების მქონე საავადმყოფოების მშენებლობაა დაგეგმილი. რეგიონალურ ცენტრებშიც კი საავადმყოფოთა უმრავლესობაში საწოლზე ნაკლები იქნება. როგორც სხვა ქვეყნების გამოცდილებამ აჩვენა, 200-ზე ნაკლები საწოლის მქონე საავადმყოფოები იშვიათად არის ფინანსურად მომგებიანი. პატარა სასოფლო საავადმყოფოები მხოლოდ პირველად და სასწრაფო დახმარების სერვისებს შეთავაზებენ მოსახლეობას. ასეთი ტიპის დაწესებულებებში 15-20-დან მხოლოდ ერთი საწოლი იქნება გათვალისწინებული უფრო ფუნდამენტური მკურნალობის ჩატარებისთვის. მსგავსმა მოწყობამ შესაძლოა გარკვეული პრობლემები წარმოქმნას. შესაბამისი მარეგულირებელი სისტემის არარსებობის შემთხვევაში ინვესტორები შეეცდებიან, არამომგებიანი სერვისების უგულვებელყოფის ხარჯზე დაამატონ უფრო მომგებიანი ტიპის სერვისები (მაგალითად, გაზარდონ ,,ზოგადი პროფილის” საწოლების რაოდენობა). საბოლოო ჯამში პაციენტები, რომელთაც საჭიროებათ ნაკლებად მომგებიანი სამედიცინო მომსახურება, შესაძლოა, საერთოდაც ასეთი მომსახურების გარეშე დარჩნენ. დებულება იმის შესახებ, რომ ინვესტორებს მოეთხოვებათ მოსახლეობისთვის სამედიცინო სერვისის მხოლოდ 7 წლის განმავლობაში გაწევა, მინიმუმ ორ კონკრეტულ კითხვას ბადებს: 1. რა მოტივაცია ექნებათ 7 წლის შემდეგ ინვესტორებს სამედიცინო სერვისით მოსახლეობის უზრუნველყოფის გასაგრძელებლად? @და 2. თუ 7 წლის შემდეგ ჯანდაცვის სერვისების ბაზარი ცუდი ფინანსური დაგეგმვის ან მთავრობის მხრიდან არაეფექტური რეგულირების გამო ჩავარდა, ვინ აანაზღაურებს გაწეულ ხარჯებს? ვინ აიღებს თავის თავზე საქართველოს მოსახლეობის ჯანდაცვის მომსახურების გაწევის პასუხისმგებლობას? ამჟამად არ არსებობს პირველადი ჯანდაცვის სფეროს პრივატიზაციის ფორმალური გეგმა. ევროკავშირის დელეგაციამ უკანასკნელ წლებში საქართველოში მნიშვნელოვანი ინვესტიციები განახორციელა პირველადი ჯანდაცვის სამსახურებში და, შესაბამისად, დაინტერესებულია ახლად მომზადებული სამედიცინო პერსონალისა და გარემონტებული დაწესებულებების ბედით. ევროპელ დონორებს ნაკლებად აინტერესებთ საკუთრივ დაწესებულებათა საკუთრების ფორმა და პირველადი ჯანდაცვის სამსახურების მენეჯმენტი. თუმცა მათ სურთ, პასუხი გასცენ ნაცნობ კითხვას _ შეინარჩუნებს თუ არა ახალი ინფრასტრუქტურა მომავალში ჯანდაცვის ფუნქციას?

საქართველოს ჰოსპიტალური ინფრასტრუქტურა, ისევე როგორც ჯანდაცვის ადმინისტრირებისა და ფინანსირების სისტემები, იმდენად მძიმე მდგომარეობაშია, რომ ადვილად სავარაუდოა ამ სფეროში გაუმჯობესების პროცესის დაწყება. მიუხედავად ამისა, აქაც, როგორც საქართველოს რეფორმირების ნებისმიერ სხვა სფეროში, უმთავრესია საზოგადოების ნდობის მოპოვება. ახალმა სავადმყოფოებმა მიმზიდველი ინტერიერ- ექსტერიერით შეიძლება დროებით შთაბეჭდილება მოახდინოს მოსახლეობაზე, მაგრამ სამომავლოდ კოსმეტიკური ცვლილებები ვერ შეცვლის ხალხის დამოკიდებულებას ჯანდაცვის სისტემის მიმართ. დამატებითი ნახევრადლეგალური გადასახადების ზრდა ჩამოუყალიბებელი პირველადი ჯანდაცვის სისტემასთან კომბინაციაში აიძულებს მრავალ ადამიანს, თვითმკურნალობას მიმართოს, რაც ხშირად მათი მდგომარეობის დამძიმებას იწვევს.

საქართველოს ჯანდაცვის რეფორმის შემდეგი ნაბიჯი უნდა იყოს პირველადი ჯანდაცვის სამსახურების გაუმჯობესება და მათდამი ნდობის მოპოვება გადასახადების სისტემატიური რეგულირების პირობებში, რათა ჯანდაცვა გახდეს ეფექტური, ხელმისაწვდომი და მდგრადი.

ევროპის სამეზობლო პოლიტიკა და საქართველო. ბიულეტენი. N13. ივნისი. 2007 წ. 

Curatio International Foundation

Curatio International Foundation

George Gotsadze, Gegi Mataradze, Akaki Zoidze – Hospital Sector Reform and Its Implications on HRD in Georgia

Georgia has excess hospital sector capacity inherited from the old Soviet era. Recent economic problems and decreased public health care expenditures down to 1 USD per capita forced the Georgian Government to embark on ambitious health sector reform since 1995. Reforming the hospital sector was an intrinsic part of the process.

This paper describes major directions of the reform thought by the MoH of Georgia to rationalize the hospital sector. It reviews the reform directions in the environmental context, and attempts to provide some quantitative and qualitative indicators to characterize the reform process and its impact. The discussion addresses the issues of granting autonomy to hospitals, exposure of hospitals to the market, social functions of the hospitals, and improved accountability of hospital facilities. The implications of the reform on HRD are analyzed. The final section of the paper summarizes the lessons learned from the Georgian experience.

http://www.curatiofoundation.org

health law - ჯანდაცვის კანონმდებლობა

საქართველოს მთავრობის დადგენილება N11
26 იანვარი, 2007

ჰოსპიტალური სექტორის განვითარების გენერალური გეგმის დამტკიცების შესახებ

1. ,,საქართველოს მთავრობის სტრუქტურის, უფლებამოსილებისა და საქმიანობის წესის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის შესაბამისად დამტკიცდეს ჰოსპიტალური სექტორის განვითარების თანდართული გენერალური გეგმა.

2. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრომ (ვ. ჭიპაშვილი) და ეკონომიკური განვითარების სამინისტრომ (გ. არველაძე) უზრუნველყონ ამ დადგენილების პირველი პუნქტით დამტკიცებული გეგმით გათვალისწინებულ ღონისძიებათა განხორციელება.

3. დადგენილება ამოქმედდეს გამოქვეყნებისთანავე.

პრემიერ-მინისტრი ზურაბ ნოღაიდელი

დამტკიცებულია
საქართველოს მთავრობის
2007 წლის 26 იანვრის
N11 დადგენილებით

ჰოსპიტალური სექტორის განვითარების გენერალური გეგმა

მუხლი 1. ჰოსპიტალური სექტორის განვითარების გენერალური გეგმის მიზნები და ამოცანები

1. საქართველოში ჰოსპიტალური სექტორის განვითარების სტრატეგია მიმართულია ქვეყანაში ჰოსპიტალური სამედიცინო მომსახურების სიმძლავრეების განვითარებისაკენ, რაც დააკმაყოფილებს მოსახლეობის საჭიროებას ამ სახის მომსახურება­ზე და იქნება ხარისხიანი და ფინანსურად მისაღები.

2. ჰოსპიტალური სექტორის განვითარების გენერალური გეგმა განსაზღვრავს:
ა) ჰოსპიტალური მომსახურების მიმწოდებელი სამედიცინო დაწესებულებების ოპტიმალურ მდებარეობას გეოგრაფიული ხელმისაწვდომობის კრიტერიუმზე დაყრდნობით;
ბ) აუცილებელ სიმძლავრეებს ჰოსპიტალურ მომსახურებაზე მოსახლეობის საჭიროების დასაკმაყოფილებლად (1000 მოსახლეზე საწოლთა საჭირო რაოდენობა);
გ) ჰოსპიტალური მომსახურების სახეებს;
დ) ჰოსპიტალური მომსახურების მიმწოდებელი დაწესებულებების ძირითად ტიპებს;
ე) ჰოსპიტლების ფუნქციონირების პირობებს, რაც მოიცავს ფიზიკური ინფრასტრუქტურისა და აღჭურვილობის სტან­დარტებს.

3. ახალი საავადმყოფოების უმეტესობის მშენებლობა დასრულდება სამი წლის განმავლობაში.

მუხლი 2. ჰოსპიტალური სექტორის მოწყობის ძირითადი პრინციპები

1. ჰოსპიტალური სექტორის განვითარების მიზნით განხორციელდება არსებული ქსელის ფიზიკური განახლება, კერძო სამედიცინო სერვისების მიმწოდებლების განვითარება და სისტემის დაკომპლექტება სათანადო კვალიფიკაციის ადამიანური რესურსით.

2. ჰოსპიტალური ქსელის არსებული ინფრასტრუქტურის გათვალისწინებით დადგენილი სტანდარტების მისაღწევად აშენდება ახალი საავადმყოფოები.

3. ჰოსპიტალური მომსახურება ხორციელდება ჯანდაცვის სისტემის ბაზისური ფუნქციების შესაბამისად და უზრუნ­ველყოფს:
ა) მწვავე შემთხვევების მართვას (მოკლევადიანი მომსახურება);
ბ) რეაბილიტაციას ანუ საშუალოვადიან მომსახურებას;
გ) ხანგრძლივ მოვლას ანუ გრძელვადიან სამედიცინო მომსახურებას.

4. ჰოსპიტლები კომპლექტდება სტანდარტული და მაღალტექნოლოგიური საწოლებით.

5. მაღალტექნოლოგიურ საწოლზე მომსახურება მცირე ზომის საავადმყოფოებში მოიცავს სასიცოცხლო ფუნქციების შენარჩუნებისა და მონიტორირების შესაძლებლობებს, ხოლო დიდ დაწესებულებებში – რთულ სამკურნალო-დიაგნოსტიკურ პროცედურებსაც.

6. ჰოსპიტლების ფიზიკური ინფრასტრუქტურა და აღჭურვილობა შესაბამისობაში იქნება მომსახურების სახეებთან.

7. ჰოსპიტალური სიმძლავრეები შეიქმნება ყველა რაიონულ ცენტრსა და საკურორტო ადგილში. საქართველოს მოსახლეობის უმრავლესობისათვის (90 პროცენტი) აუცილებელი ჰოსპიტალური მომსახურების 30 წუთის ინტერვალში მისაღებად განისაზღვრება 68 მდებარეობა, სადაც მოხდება ჰოსპიტალური სიმძლავრეების განვითარება.

8. აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში ჰოსპიტალური სექტორის განვითარება არ წარმოადგენს ამ გეგმის ნაწილს და განიხილება დამატებით.

9. მცირე ზომის საავადმყოფოები (15 და 25-საწოლიანი) კომპლექტდება სტანდარტული მომსახურების საწოლებით. ამასთან, მძიმე შემთხვევების მართვისა და გაძლიერებული შესაძლებლობების დაწესებულებაში – პაციენტის ტრანსპორტი­­რებამდე დაკვირვებისა და შესაფერისი დახმარების აღმოჩენისათვის ამ ტიპის თითოეულ საავადმყოფოს ექნება ერთი სათანადოდ აღჭურვილი მაღალტექნოლოგიური საწოლი, რაც შესაძლებელს გახდის სასიცოცხლო ფუნქციების შენარჩუნე­ბასა და მონიტორინგს.

10. რეგიონალურ ცენტრებში, სადაც განსაკუთრებით მაღალია ჰოსპიტალური სამსახურების უტილიზაცია, მაღალკვა­ლიფიციური სპეციალისტების დასაქმებისა და შექმნილი სიმძლავრეების მოხმარების ზრდის პოტენციალი, ჩამოყა­ლიბდება 50 და მეტსაწოლიანი საავადმყოფოები, სადაც განთავსდება როგორც სტანდარტული, ისე მაღალტექნოლოგიური საწოლები. მაღალტექნოლოგიური ჰოსპიტალური მომსახურების საწოლების რაოდენობა შეადგენს საერთო ჰოსპიტალური სიმძლავრეების 14,7 პროცენტს (1150 საწოლი).

11. ჰოსპიტალური ქსელის განვითარების მიზნით დაგეგმილ საინვესტიციო პროგრამას არ გააჩნია ფისკალური დატვირთვა. მოზიდული ინვესტიცია პირდაპირ იქნება მიმართული ახალი სამედიცინო ინფრასტრუქტურის ასაშენებლად.

12. მცირე ზომის საავადმყოფოებში (15 და 25 საწოლი) ერთ სტანდარტულ საწოლზე გამოყოფილი მინიმალური ფართობი უნდა იყოს 50 კვ. მეტრი, ხოლო 50 და მეტსაწოლიან საავადმყოფოებში – 75 კვ. მეტრი. ეს არ შეეხებათ თავშესაფრებსა და გრძელვადიანი მოვლის დაწესებულებებს.

13. თბილისში ჰოსპიტალური მომსახურების მართვის ეფექტიანობისა და მაღალტექნოლოგიური მომსახურების ფარ­გლებში სხვადასხვა პროფილის სამსახურების დაგეგმვის, ასევე პაციენტისათვის სხვადასხვა ტიპისა და სირთულის მომსახურებაზე გეოგრაფიული ხელმისაწვდომობის გაუმჯობესების მიზნით განხორციელდება ჰოსპიტალური მომსა­ხურების მიმწოდებელი დაწესებულებების მჭიდროდ განთავსება კონკრეტულ ტერიტორიებზე.

14. გეგმით გათვალისწინებულია ფსიქიატრიული, ნარკოლოგიური, ონკოლოგიური, სამეანო-გინეკოლოგიური, პედიატრი­ული, ინფექციური, ფტიზიატრიული და სხვა მონოპროფილური სერვისების ინტეგრირება მრავალპროფილურ საავადმყოფოებში.

15. გრძელვადიანი ფსიქიატრიული და ფტიზიატრიული მომსახურების უზრუნველსაყოფად ყალიბდება ხანგრძლივი ჰოსპიტალური მომსახურების დაწესებულებები (თავშესაფრები).

16. არსებულ კერძო კლინიკებს, რომლებიც იჯარით აღებულ ფართობზე ფუნქციონირებენ, გადაეცემათ მიწის ფართობი ნორმატიულ ფასად დიღმის კლასტერში მათი დაწესებულებების განსათავსებლად.

17. საინვესტიციო გეგმის განხორციელების შემდეგ ეტაპზე საქართველოს მთავრობა განიხილავს ინვესტირებას პირველადი ჯანდაცვის სერვისების განვითარებაში.

მუხლი 3. ჰოსპიტალური მომსახურების სიმძლავრე საქართველოში

1. ქვეყანაში საწოლების რაოდენობა განისაზღვრება შემდეგი ცხრილის შესაბამისად:

მოკლევადიანი მომსახურება საწოლების რაოდენობა
მეანობა და გინეკოლოგია 1036
ზოგადი მედიცინა
მათ შორის:
შინაგანი მედიცინა (თერაპია) 1097
ინფექციური 308
პედიატრია 676
რეანიმაცია 343
ქირურგია 2458
ფსიქიატრია და გრძელვადიანი მოვლა 1465
ტუბერკულოზი 417
სულ 7800

2. საწოლების მითითებულ რაოდენობაში შედის არსებული კერძო საწოლები, აგრეთვე ის საწოლები, რომელთა რეაბილიტაცია განხორციელდა ან მიმდინარეობს.

3. საწოლების განაწილება რეგიონებისა და ქალაქების მიხედვით ხორციელდება თანდართული ცხრილის შესაბამისად.

მუხლი 4. ჰოსპიტალური სექტორის რეგულირება

1. ჰოსპიტალური სამედიცინო მომსახურების ხარისხის უზრუნველყოფისა და მომსახურების მიმწოდებელთა საქმიანობის ხელშეწყობისა და რეგულირების მიზნით საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო შეიმუშავებს და დანერგავს:
ა) ჰოსპიტალური მომსახურების მიწოდების ნებართვების სისტემას დადგენილი წესით განსაზღვრული ლიცენზირების მოთხოვნების საფუძველზე (დანერგვის ღონისძიებების შემუშავება 2007 წლის მაისიდან);
ბ) სამედიცინო პერსონალისადმი მოთხოვნებს (შემუშავება – 2007 წლის ივნისიდან; დანერგვა – 2007 წლის აგვისტოდან).

მუხლი 5. საინვესტიციო პროგრამების განხორციელების პრინციპები

1. საინვესტიციო პროგრამა ხორციელდება განსაზღვრული პირობების ფარგლებში, რაც მოიცავს (მაგრამ არ შემოიფარგლება) შენობისა და აღჭურვილობის დადგენილ სტანდარტებს და სამშენებლო სამუშაოთა დასრულების ვადებს.

2. საინვესტიციო პროგრამაში განისაზღვრება საწოლების რაოდენობა, რომლის შექმნის ვალდებულება ეკისრება ინვესტორს.

3. უპირატესობა მიენიჭება იმ ინვესტორს, რომელიც ვალდებულებას იკისრებს, რომ შექმნას მეტი საავადმყოფო თანდართული სიიდან (არსებული კერძო და რეაბილიტირებული სიმძლავრეების გამოკლებით).

4. ინვესტორმა უნდა წარმოადგინოს საბანკო გარანტია.

5. საინვესტიციო პროგრამაში განისაზღვრება მშენებლობის მიმდინარეობის ეტაპების დასრულებისა და ობიექტის აღჭურვის ვადები.

6. საინვესტიციო პროგრამა ითვალისწინებს ინვესტორის მიერ საავადმყოფოების ჩამოყალიბებას ერთ ან რამდენიმე იურიდიულ პირად. სავალდებულოა, რომ ამ იურიდიულ პირს გააჩნდეს საკმარისი საბრუნავი სახსრები და არ ჰქონდეს ჭარბი დავალიანება.

ცხრილი

საწოლების გადანაწილება რეგიონებისა და ქალაქების მიხედვით

N მდებარეობა საწოლების რაოდენობა

აჭარა

1 ბათუმი 250
2 ქედა 15
3 ხელვაჩაური 15
4 ხულო 15
5 ქობულეთი 100
6 შუახევი 15
სულ აჭარა 410

იმერეთი

1 ქუთაისი+წყალტუბო 365 (258)*
2 ბაღდათი 15
3 ჭიათურა 25
4 ხარაგაული 15
5 ხონი 365 (350)*
6 სამტრედია 25
7 თერჯოლა 15
8 საჩხერე 175 (175)*
9 ტყიბული 15
10 ვანი 15
11 ზესტაფონი 25
სულ იმერეთი 1055

გურია

1 ოზურგეთი 25
2 შეკვეთილი 40 (40)*
3 ჩოხატაური 15
4 ლანჩხუთი 50
სულ გურია 130

კახეთი

1 თელავი 100
2 ახმეტა 15
3 დედოფლისწყარო 15
4 გურჯაანი 100
5 ლაგოდეხი 15
6 საგარეჯო 25
7 წნორი/სიღნაღი 25
8 ყვარელი 25
სულ კახეთი 320

მცხეთა-მთიანეთი

1 მცხეთა 100 (85)*
2 ახალგორი 15
3 გუდაური 15
4 დუშეთი 15
5 სტეფანწმინდა 15
6 თიანეთი 15
სულ მცხეთა-მთიანეთი 175

ქვემო ქართლი

1 რუსთავი 100
2 ბოლნისი 15
3 დმანისი 15
4 გარდაბანი 50
5 მარნეული 50
6 თეთრი წყარო 70 (55)*
7 წალკა 50 (35)*
სულ ქვემო ქართლი 350

რაჭა-ლეჩხუმი

1 ამბროლაური 25
2 ცაგერი 15
3 ლენტეხი 15
4 ონი 15
სულ რაჭა-ლეჩხუმი 70

სამცხე-ჯავახეთი
1 ახალქალაქი 50
2 ადიგენი 250 (235)*
3 ასპინძა 15
4 ახალციხე 100
5 ბორჯომი 25
6 ბაკურიანი 15
7 ნინოწმინდა 30 (15)*
სულ სამცხე-ჯავახეთი 485

სამეგრელო-ზემო სვანეთი

1 ზუგდიდი 150 (150)*
2 აბაშა 15
3 ჩხოროწყუ 15
4 ფოთი 70
5 მარტვილი 15
6 მესტია 15
7 სენაკი 15
8 წალენჯიხა 15
9 ხობი 15
სულ სამეგრელო-ზემო სვანეთი 325

შიდა ქართლი

1 გორი 150 (150)*
2 კასპი 15
3 ქარელი 15
4 ხაშური/სურამი 100 (80)*
5 ცხინვალი 15
სულ შიდა ქართლი 295

სულ რეგიონებში 3615

თბილისი

1 ისანი-სამგორის რაიონი 850
2 გლდანი-ნაძალადევის რაიონი 500 (245)*
3 დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონი 1530 (450)*
4 ვაკე-საბურთალოს რაიონი 270 (270)*
5 არსებული კერძო 1035*
სულ თბილისი 4185

სულ საქართველოში 7800

* არსებული /მშენებლობის პროცესში/რეაბილიტაციის პროცესში.

საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე

Доклад о состоянии здравоохранения в мире, WHO 2000

Доклад о состоянии здравоохранения в мире, WHO 2000

ВОЗ. Доклад о состоянии здравоохранения в мире 2000 г. Системы здравоохранения: улучшение деятельности. – ВОЗ. Женева. 2000.

В докладе представлен экспертный анализ, как системы здравоохранения могут воздействовать на улучшение здоровья населения в странах. В нем подробно описаны факторы, обусловливающие эффективную работу систем здравоохранения. В настоящее время даже при одинаковых ресурсах одни системы работают успешно, а другие нет. В докладе рассматриваются вопросы, как регулируется деятельность систем здравоохранения – только ли законами спроса и предложения, или в этом случае действуют другие законы; почему неудовлетворенность медицинскими службами распространена даже среди обеспеченных стран, которые могут предоставлять новейшие виды вмешательств? Рассматриваются методики для исследования систем здравоохранения и их результатов, и на их основе анализируется эволюция систем здравоохранения в разных странах. Показатели деятельности систем здравоохранения основаны на трех основополагающих целях: улучшение уровня здоровья населения, увеличение отзывчивости систем здравоохранения в соответствии с ожиданиями населения и обеспечение справедливого финансового вклада. Доклад показывает, каким образом достижение указанных целей зависит от возможностей каждой системы осуществлять 4 основные функции: предоставление услуг, обеспечение ресурсами, финансирование и руководство. Главы, посвященные каждой из названных функций, предлагают новые концепции и практические рекомендации, как оценить деятельность и достичь улучшений на основе имеющихся ресурсов. Доклад снабжен статистическими таблицами.

Всемирная организация здравоохранения. 2000.

http://www.allshares.ge/download.php?id=136598D894 (allshares.ge)

რესპუბლიკური საავადმყოფო

რესპუბლიკური საავადმყოფო

საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის 2011-2015 წწ. სახელმწიფო სტრატეგია

წინასიტყვაობა

„ხელმისაწვდომი ხარისხიანი ჯანდაცვა“ საქართველოს მთავრობის სტრატეგიული განვითარების გეგმის – „მოდერნიზაციისა და დასაქმებისათვის“ ერთ-ერთი მთავარი მიმართულებაა.

ხარისხიან სამედიცინო მომსახურებაზე ხელმისაწვდომობა ერთ-ერთი აუცილებელი წინაპირობაა მოსახლეობის ჯანმრთელობის გასაუმჯობესებლად და ქვეყნის ჯანდაცვის წინაშე მდგარი ამოცანების გადასაჭრელად.

წინამდებარე დოკუმენტი აყალიბებს 2011-2015 წლების განმავლობაში ჯანდაცვის სფეროში მთავრობის სტრატეგიულ მიზნებს და განსაზღვრავს ამ მიზნების მისაღწევად აუცილებელ პარამეტრებს. შესაბამისად, ჯანდაცვის სტრატეგიის დოკუმენტი – პოლიტიკური პასუხია მოსახლეობის ჯანმრთელობისა და მთლიანად ჯანდაცვის სისტემის დღეს არსებულ გამოწვევებზე.

ჯანდაცვის სტრატეგია წარმოადგენს დოკუმენტს, რომელიც უზრუნველყოფს ამ სფეროში მიმდინარე რეფორმების შესახებ საქართველოს მოსახლეობისა და სამედიცინო საზოგადოების ინფორმირებულობასა და ჩართულობას. მიმდინარე რეფორმების გამჭვირვალობა და მთავრობის ანგარიშვალდებულება საზოგადოების წინაშე დიდწილად განაპირობებს მთავრობის მიერ დაგეგმილი ცვლილებების წარმატებას.

თავი I ჯანდაცვის სტრატეგიის ძირითადი პრინციპები

1. თანასწორი ხელმისაწვდომობა

სამედიცინო რესურსების (ინფრასტრუქტურა, ჯანდაცვის სპეციალისტები) არათანაბარი განაწილება, დასაქმებისა და სიღარიბის ჯერ კიდევ არსებული პრობლემები წარმოადგენს სამედიცინო მომსახურებაზე არათანაბარი ხელმისაწვდომობის ძირითად მიზეზებს.

სამედიცინო მომსახურებაზე თანასწორი ხელმისაწვდომობა უნდა იყოს დამცავი მექანიზმი საქართველოს ყველა მოქალაქისთვის, განსაკუთრებით, სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ მყოფი მოქალაქეებისთვის, ოკუპირებულ ტერიტორიებზე მცხოვრებთათვის, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირებისათვის, სოფლის მოსახლეობისათვის, სასჯელაღსრულების დაწესებულებებში მყოფთათვის.

2. პაციენტზე ორიენტირებული ჯანდაცვის სისტემა

ჯანდაცვის სისტემა უნდა იყოს ორიენტირებული პაციენტის საჭიროებაზე და არა მის გადახდისუნარიანობაზე.

ინდივიდუალური სამედიცინო მომსახურების სახელმწიფო დაფინანსება მიმართული უნდა იყოს პაციენტზე, რათა უზრუნველყოს თავისუფალი არჩევანის უფლება.

პაციენტზე ორიენტირებული ჯანდაცვის სისტემა წარმოადგენს იმ მთავარ ღირებულებებზე მიმართულ სისტემას, რომელიც ეფუძნება პაციენტის ინფორმირებულობას, თავისუფალი არჩევანის შესაძლებლობას, უსაფრთხოებასა და მომსახურების არარაციონალური მოხმარებისგან დაცვას.

3. ხელმისაწვდომი და ეფექტური საზოგადოებრივი ჯანდაცვა

საქართველოს ყველა მოქალაქისათვის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სერვისებზე ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფა სახელმწიფოს პასუხისმგებლობაა.

საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სფეროში სახელმწიფოს პრიორიტეტებს წარმოადგენს: ჯანმრთელობის ხელშეწყობა და ცხოვრების ჯანსაღი წესის დანერგვა, არაგადამდები დაავადებების პრევენცია და სკრინინგი, ტუბერკულოზის, შიდსის, განსაკუთრებით საშიში ინფექციების პრევენცია და მკურნალობა, ვაქცინაცია (იმუნიზაცია), ფსიქიკური აშლილობა, დედათა და ბავშვთა ჯანმრთელობის დაცვა, კატასტროფებისა და გადაუდებელი სიტუაციებისთვის მზაობა.

4. სახელმწიფო და კერძო სექტორების თანამშრომლობა, თავისუფალი კონკურენციის ხელშეწყობა

სახელმწიფომ უარი უნდა თქვას სამედიცინო დაწესებულებების ყოველდღიურ მართვაზე და ხელი უნდა შეუწყოს ჯანდაცვის სფეროში კერძო ინიციატივებისა და ინვესტიციების მოზიდვას. ამისათვის სახელმწიფოს პასუხიმგებლობაა, შექმნას კონკურენტული გარემო მოსახლეობისთვის უკეთესი ხარისხისა და ფასის სამედიცინო, სადაზღვევო თუ ჯანდაცვითი მომსახურების უზრუნველსაყოფად და განახორციელოს ისეთი პოლიტიკა, რომელიც გარანტირებულად დაიცავს ჯანდაცვის სფეროში თითოეული მოქალაქის ინტერესებსა და კანონიერ უფლებებს.

ადამიანის ჯანმრთელობაზე პასუხისმგებლობა პროპორციულად უნდა გადანაწილდეს სახელმწიფოს, კერძო სექტორსა და მოქალაქეს შორის.

5. გამჭვირვალობა და საზოგადოების ჩართულობა

ჯანდაცვის სფეროში, საზოგადოების წინაშე ანგარიშვალდებულია როგორც სახელმწიფო, ასევე კერძო სექტორი, რაც უზრუნველყოფილი უნდა იყოს:

ჯანდაცვის სექტორში საბიუჯეტო რესურსების დაგეგმვისა და განკარგვის პროცესის სრული გამჭვირვალობით;

მიღებული გადაწყვეტილებების საჯაროობით;

მოსახლეობისათვის მიწოდებული მომსახურების ხარისხისა და მოცულობის შესახებ ინფორმაციის ხელმისაწვდომობით.

საზოგადოების წინაშე ანგარიშვალდებულების ინსტრუმენტებია:

„საქართველოს მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ ეროვნული მოხსენება“;

„საქართველოს ჯანდაცვის სისტემის ეფექტურობის შეფასების ანგარიში“;

„საქართველოს ჯანდაცვის ეროვნული ანგარიში“;

მოქალაქეებისთვის ელექტრონული პორტალი.

6. საჭიროებებთან მიმართებაში რესურსების ადეკვატურობა

ჯანდაცვის რესურსები უნდა იყოს შესაბამისი და საკმარისი ჯანდაცვის სფეროს წინაშე მდგარი ამოცანების შესასრულებლად.

სამედიცინო და მმართველი კადრების რაოდენობა და კვალიფიკაცია (როგორც სახელმწიფო, ასევე კერძო სექტორში), ფინანსური რესურსი, ინფრასტრუქტურა შესაბამისობაში უნდა იყოს მოსახლეობის ჯანდაცვით საჭიროებებთან.

7. ინტერსექტორული მიდგომა

ბევრი გამოწვევა და პრობლემა, რომელიც დღეს ჯანდაცვის დარგის წინაშე დგას, ეფექტურ უწყებათაშორის თანამშრომლობას და სახელმწიფო, კერძო და არასამთავრობო სექტორების კოორდინირებულ საქმიანობას მოითხოვს.

ქვეყანაში უკვე არსებობს მრავალი წარმატებული მაგალითი სამინისტროებსა და სხვა სახელმწიფო დაწესებულებებს, კერძო სექტორის წამომადგენლებს, არასამთავრობო ორგანიზაციებსა და დონორ ორგანიზაციებს შორის თანამშრომლობისა.

თავი II ჯანმრთელობის და ჯანდაცვის სფეროს ძირითადი გამოწვევები

საქართველოს ჯანდაცვის სისტემა კონკრეტული გამოწვევების წინაშე დგას, კერძოდ:

1. დემოგრაფიული გამოწვევები

ბოლო წლებში სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა გაიზარდა და 73.6 წელს მიაღწია, რაც, ზოგადად, მოსახლეობის ჯანმრთელობის გაუმჯობესების მაჩვენებელია. ამ პოზიტიურ ტენდენციას თან ერთვის გაზრდილი შობადობა (ფერტილობა), რამაც ბოლო წლებში მნიშვნელოვნად იმატა და 2010 წელს 1.86-ს მიაღწია, თუმცა ეს მაჩვენებელი მოსახლეობის აღწარმოებისთვის საჭირო დონეზე – 2.15-ზე ნაკლები რჩება. ამ დემოგრაფიულმა მოვლენებმა მოსახლეობაში ახალგაზრდების რაოდენობა შეამცირა და ზოგადი დაბერება გამოიწვია. მხოლოდ ბოლო 20 წლის მანძილზე, 60 წელზე მეტი ასაკის მოსახლეობის ხვედრითი წილი 15%-დან 19%-მდე გაიზარდა. გაეროს მოსახლეობის ფონდის პროგნოზით, რომელიც 2005 წლის მონაცემებს ეყრდნობა, 2050 წლამდე ამ ასაკობრივი ჯგუფის ხვედრითი წილი კიდევ უფრო გაიზრდება და სავარაუდოა, რომ 26%-ს მიაღწევს, თუ მანამდე მნიშვნელოვნად არ გაიზარდა მოსახლეობის ფერტილობის მაჩვენებელი. აქედან გამომდინარე, მოსახლეობის დაბერება და შრომისუნარიანი მოსახლეობის წილის შემცირება მნიშვნელოვან დემოგრაფიულ გამოწვევებს აყენებს როგორც ზოგადად ქვეყნის მომავალი ეკონომიკური განვითარების, ასევე ჯანმრთელობის და სოციალური დაცვის კუთხით.

აღნიშნულ დემოგრაფიულ ტენდენციებს ემატება ყოველწლიურად საშუალოდ 47,000 ადამიანის სიკვდილი, რომლის მეოთხედი რეპროდუქციულ და შრომისუნარიან მოსახლეობაზე მოდის. სიკვდილის მიზეზებში წამყვანია გულ-სისხლძარღვთა და სიმსივნური დაავადებებით და ტრავმებით გამოწვეული სიკვდილიანობა, რაც ქვეყნის დემოგრაფიულ და ეკონომიკურ პოტენციალს მნიშვნელოვნად ასუსტებს.

საქართველოში დემოგრაფიულ გამოწვევებს კიდევ უფრო ამწვავებს პერინატალური დანაკარგის დღეს არსებული მოცულობა. მართალია, ბოლო წლებში საქართველოში ჩვილ ბავშვთა სიკვდილიანობის შემცირება აღინიშნება, მაგრამ, სამწუხაროდ, საქართველოს პერინატალური დანაკარგი ჯერ კიდევ გაცილებით მაღალია, პოსტსაბჭოთა სივრცის ევროპულ ქვეყნებთან შედარებით.

2. მოსახლეობის ჯანმრთელობის გამოწვევები

მოსახლეობის ჯანმრთელობის გამოწვევები განსხვავებულია სხვადასხვა ასაკობრივ ჯგუფებში, შესაბამისად:

ინფექციური პათოლოგიები, რომელთაგან უმეტესობის პრევენცია დღეს უკვე შესაძლებელია ახალი ვაქცინებით, 15 წლამდე ბავშვებში ავადობის ტვირთის 56%-ს განაპირობებს, რაც მძიმე ეკონომიკურ ტვირთად აწვება ამ ბავშვთა ოჯახებს და საზოგადოებას;

ბავშვთა ასაკობრივ ჯგუფში ასევე მნიშვნელოვანია პერინატალური პერიოდის დანაკარგები და მშობიარობასთან დაკავშირებული ავადობის ტვირთი, რომელიც სამჯერ აღემატება საშუალო ევროპულ მაჩვენებელს და ძირითადად განპირობებულია როგორც ორსულთა ანტენატალური მეთვალყურეობის, ასევე სამეანო მომსახურების ხარისხის არასასურველი დონით;

შრომისუნარიან მოსახლეობაში (15-დან 60 წლამდე) ავადობის ტვირთის 69% ფსიქიკურ, გულ-სისხლძარღვთა, სიმსივნურ დაავადებებზე და ტრავმებზე მოდის;

60 წელზე მეტი ასაკის ხანდაზმულ მოსახლეობაში ავადობის ტვირთის 79%-ს გულ-სისხლძარღვთა, სმენის და მხედველობის ორგანოებისა და სიმსივნური დაავადებები განაპირობებს;

მოზრდილი მოსახლეობის ავადობაში მნიშვნელოვანი «წვლილი» მიუძღვით ქცევით ფაქტორებს, როგორიცაა: თამბაქოს მოხმარების მაღალი დონე, არასწორი კვება და დაბალი ფიზიკური აქტივობა. ყოველივე ამას ემატება ახალი რისკები, რომლებიც მსოფლიოში მიმდინარე გლობალიზაციის და ინტეგრაციის პროცესების შედეგად აღმოცენდება. შესაბამისად, საქართველოში საკვები პროდუქტების გაზრდილი იმპორტი, მოსახლეობის ინტენსიური მიმოსვლა ზრდის პანდემიური ხასიათის მქონე ინფექციების რისკს;

ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის 2009 წლის მონაცემებით ავადობის, სიკვდილიანობისა და ინვალიდობის გამო საქართველო მნიშვნელოვან ეკონომიკურ ზარალს იღებს (როგორც უშუალოდ ჯანდაცვაზე დანახარჯებით, ასევე ეკონომიკურად აქტიური მოსახლეობის დროებითი თუ ხანგრძლივი შრომისუუნარობით). ამ ტვირთის შემცირება აუცილებელია ქვეყნის სტაბილური ეკონომიკური განვითარებისთვის;

ასაკობრივი ჯგუფების ჯანმრთელობის განსხვავებული პრობლემები კონკრეტულ მოთხოვნებს აყენებს ჯანდაცვის სფეროს წინაშე. კერძოდ, სხვადასხვა ასაკობრივი ჯგუფისთვის მოითხოვს სპეციფიკურ ინტერვენციებს. ამასთან, ინფექციის არსებული და ახლადაღმოცენებული რისკები მოითხოვს ქვეყანაში ეპიდზედამხედველობის სისტემის გაძლიერებას და დროულ, კოორდინირებულ და ეფექტურ რეაგირებას ბიოლოგიური საფრთხეების აღმოცენებისას.

3. ჯანდაცვის სისტემის გამოწვევები

3.1. ჯანდაცვის დაფინანსება

ბოლო წლების მანძილზე ჯანდაცვაზე საერთო ეროვნული დანახარჯი მნიშვნელოვნად გაიზარდა და 2009 წელს მშპ-ს (მთლიანი შიდა პროდუქტი) 10.1%-ს მიაღწია, რაც თითქმის ორჯერ მეტია, ვიდრე საქართველოს მსგავსი ეკონომიკური დონის ქვეყნებში. ამ მაჩვენებლით საქართველო გერმანიის, დანიისა და შვეიცარიის გვერდით დგას. ამ თანხის 72% შინამეურნეობების მიერ იხარჯება, რაც მძიმე ტვირთად აწვება ოჯახებს. აღსანიშნავია, რომ ეს ფინანსური ტვირთი 2001 წლიდან 2009 წლამდე მნიშვნელოვნად გაიზარდა. თუ 2001 წელს შინამეურნეობები ბაზისური სასურსათო კალათის უზრუნველყოფის შემდეგ დარჩენილი შემოსავლის მხოლოდ 15%-ს ხარჯავდნენ ჯანდაცვაზე, 2009 წელს ამ მაჩვენებელმა 34%-ს მიაღწია და ეს ნაზარდი მნიშვნელოვანწილად ამბულატორიულ მედიკამენტებზე გაწეული ხარჯის ზრდით იყო განპირობებული. იმ ვითარებაში, როცა შინამეურნეობების არასაკვები დანახარჯების თითქმის მესამედი ჯანდაცვას ხმარდება, საქართველოს მოსახლეობას მწირი რესურსი რჩება სხვა საგნებისა თუ მომსახურების შესაძენად. ეს ყოველივე კი ქვეყნის ეკონომიკური ზრდის პოტენციალზე უარყოფით გავლენას ახდენს.

ჯანდაცვაზე ეროვნული დანახარჯების უმნიშვნელოვანესი ნაწილი საცალო სააფთიაქო ვაჭრობაზე მოდის. 2009 წელს მედიკამენტებზე მოსახლეობის დანახარჯმა მთელი ჯანდაცვითი დანახარჯის 42% შეადგინა, რაც ქვეყნის მშპ-ის 4%-ია. საქართველოში ფარმაცევტული დანახარჯის ესოდენ მაღალი ხვედრითი წილი მთლიან ჯანდაცვით დანახარჯში გაცილებით მეტია, ვიდრე განვითარებული ეკონომიკის მქონე ქვეყნებში: 15% ჰოლანდიაში, 20% გერმანიაში, 25% პოლონეთში და ა.შ.

2007-2008 წლებში მთავრობის მიერ გატარებული რეფორმის შედეგად 2011 წლის ივნისის ბოლოსთვის დაახლოებით 1.5 მილიონი ადამიანი (მოსახლეობის 33%) სარგებლობს სახელმწიფოს მიერ, თუ თვითშეძენილი სამედიცინო დაზღვევით. დაზღვეულთა ზრდამ მნიშვნელოვნად გაზარდა ამ ჯგუფის მიერ სამედიცინო მომსახურების მოხმარება და ავადმყოფობისას მათი ფინანსური დაცულობა. თუმცა, სამედიცინო მომსახურების მოხმარების საშუალო ეროვნული მაჩვენებელი არ გაზრდილა და საქართველოში როგორც ჰოსპიტალური, ასევე ამბულატორიული მომსახურების მოხმარება აზერბაიჯანის შემდეგ ყველაზე დაბალია ევროპულ რეგიონში. ეს ყოველივე მიუთითებს, რომ არადაზღვეულ მოსახლეობას ჯერ კიდევ აქვს ჯანდაცვაზე ფინანსური ხელმისაწვდომობის ბარიერები, რაც მოსახლეობის დიდ ნაწილს პრობლემას უქმნის.

3.2. სამედიცინო ინფრასტრუქტურა

სამედიცინო ინფრასტრუქტურა საქართველოში, რომელიც დამოუკიდებლობის შემდეგ სავალალო მდგომარეობაში აღმოჩნდა, ეტაპობრივ განახლება-განვითარებას განიცდის. სახელმწიფო და კერძო ინვესტიციებით მიმდინარეობს ახალი დაწესებულებების მშენებლობა და/ან რეაბილიტაცია. 2011 წლის ბოლოსათვის უკვე თვისობრივად განახლდა 50-მდე საავადმყოფო.

ხარისხიანი ინფრასტრუქტურა სამედიცინო მომსახურების ხარისხის გაუმჯობესების და სამედიცინო მომსახურებაზე გეოგრაფიული ხელმისაწვდომობის გაზრდის მნიშვნელოვანი წინაპირობაა. შესაბამისად, დაწესებულებების აშენება-განახლებას, აღჭურვას და ადეკვატურ სივრცობრივ და ფუნქციურ დაგეგმვას დიდი მნიშვნელობა ენიჭება ჯანდაცვის ახალ სტრატეგიაში.

3.3. სამედიცინო კადრი

უმნიშვნელოვანესი გამოწვევები არსებობს სამედიცინო კადრის კუთხით. საქართველოში გაცილებით მაღალია მოსახლეობის ექიმებით უზრუნველყოფის მაჩვენებელი – 462 ყოველ 100,000 მოსახლეზე, ვიდრე ევროპულ ქვეყნებში – 327. ამავე დროს, ექთნების სავალალო ნაკლებობაა როგორც ქალაქად, ისე სოფლად. ქვეყნის საგანმანათლებლო დაწესებულებებში ექიმების ჭარბწარმოებაა და ყოველწლიურად 1200-მდე ექიმი (სტომატოლოგების გარდა) შემოდის შრომის ბაზარზე, მაშინ როდესაც მხოლოდ 100-მდე ექთანი ამთავრებს სასწავლებელს. შედეგად, საქართველოში ექიმების წარმოების მაჩვენებელი 1,000 მოსახლეზე თითქმის სამჯერ აღემატება საშუალო ევროპულ მაჩვენებელს, ხოლო ექთნების წარმოება ათჯერ და მეტად ნაკლებია. ექიმების სიჭარბე გარკვეულწილად განაპირობებს მათ დაბალ პროდუქტიულობას. საშუალოდ, საქართველოში საავადმყოფოს ექიმი თვეში მხოლოდ 2.6 პაციენტს მკურნალობს, ხოლო პოლიკლინიკის ექიმი კი დღეში მხოლოდ სამ პაციენტს იღებს.

დიპლომამდელი და დიპლომისშემდგომი განათლების დღეს არსებული სისტემა არ აძლევს სამედიცინო პერსონალს ადეკვატური თეორიული ცოდნისა თუ კლინიკური უნარ-ჩვევების განვითარების შესაძლებლობას. ეს კიდევ უფრო ამწვავებს ადამიანური რესურსის პრობლემას. სახელმწიფო საკვალიფიკაციო და სასერტიფიკაციო გამოცდები უფრო ცოდნის დონის შეფასებაზეა ორიენტირებული, ვიდრე პროფესიული უნარ-ჩვევების და კლინიკური აზროვნების განვითარება-შეფასებაზე. ასევე სუსტია დღეს არსებული უწყვეტი პროფესიული განათლების (განვითარების) სისტემა.

3.4. პაციენტის უფლებების დაცვა

პაციენტის უსაფრთხოების და პაციენტის ინტერესების დაცვის არსებული მექანიზმები ამ ეტაპზე ნაკლებ ეფექტურია, რის გამოც ხშირია სამედიცინო მომსახურეობის ხარისხით მოსახლეობის უკმაყოფილება. შესაბამისად, საქართველოში პაციენტის ინტერესების დაცვის მექანიზმების უფრო ეფექტური ამოქმედება სადაზღვევო თუ სამკურნალო ურთიერთობებში დიდ მნიშვნელობას იძენს.

3.5. საინფორმაციო ტექნოლოგიები

ჯანდაცვის არსებული ინფორმაციული სისტემები ვერ პასუხობს დღევანდელობის მოთხოვნებს და შესაბამისად, საჭიროებს განახლებას, რაც გამოიხატება ახალი საინფორმაციო ტექნოლოგიების გამოყენებასა და მონაცემთა მოპოვება-გადამუშავების ახალი მეთოდების დანერგვაში.

ამისთვის შეიქმნა ჯანდაცვის საინფორმაციო სისტემის კონცეფცია და განვითარების გეგმა.

2011 წლის 1 მარტიდან მოქმედებაში შევიდა პირველადი ჯანდაცვის საერთაშორისო კლასიფიკატორი ICPC- 2-R, სკანდინავიური ქვეყნების ქირურგიული პროცედურების კლასიფიკატორი (NCSP), ლაბორატორიული ჩარევების კლასიფიკატორი და ავადმყოფობათა და ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული პრობლემების საერთაშორისო სტატისტიკური კლასიფიკაცია (ICD-10). აღნიშნული პროექტი მომზადდა USAID-ის ხელშეწყობით.

დამკვიდრდა ყოველწლიურად საქართველოს მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ

თავი III სტრატეგიის მიზანი

წარმოდგენილი სტრატეგიით, მთავრობა მიზნად ისახავს 2015 წლისთვის მოსახლეობის ჯანმრთელობის გაუმჯობესებას ავადობის ტვირთის და სიკვდილიანობის შემცირების გზით.

შედეგად, 2011-2015 წლებში:

1. მოსალოდნელია გაიზარდოს ქვეყნის მოსახლეობის სიცოცხლის ხანგრძლივობა – მოსახლეობის ზოგადი სიკვდილიანობის და განსაკუთრებით, ბავშვთა და სხვა ასაკობრივ ჯგუფებში ნაადრევი სიკვდილიანობის შემცირების გზით.

2. გაუმჯობესდება ქვეყნის მოსახლეობის სიცოცხლის ხარისხი, მოსახლეობის ზოგადი ავადობის და ასოცირებული უნარშეზღუდულობის დონის შემცირების გზით.

ამ მიზნის მისაღწევად, საქართველოს მთავრობა ხუთ სტრატეგიულ ამოცანას აყალიბებს, რომელთა გადაჭრა შესაძლებელი იქნება ქვემოთ მოყვანილი 26 ინიციატივის მეშვეობით

თავი IV სტრატეგიული ამოცანები და მთავრობის სტრატეგიული ინიციატივები

სტრატეგიული ამოცანა №1 სამედიცინო მომსახურებაზე არათანაბარი ხელმისაწვდომობის შემცირება

თანაბარი გეოგრაფიული და ფინანსური ხელმისაწვდომობა სამედიცინო მომსახურებაზე მთავრობის ერთ-ერთი უმთავრესი ამოცანაა.

ამ ამოცანის გადასაჭრელად მთავრობა შემდეგ სტრატეგიულ ინიციატივებს განახორციელებს:

1.1. ჰოსპიტალური სექტორის 2011-2015 წ.წ. განვითარების გეგმა

ჰოსპიტალური სექტორის განვითარების სამთავრობო გეგმის მიხედვით 2013 წლის დასასრულისთვის ქვეყანაში სრულად განახლდება 150 ახალი სამედიცინო ცენტრი და სამედიცინო ინფრასტრუქტურის მოწყობა დაეფუძნება რეფერალური მოწყობის პრინციპს.

ახალი სამედიცინო დაწესებულებები გააერთიანებს ჰოსპიტალურ, ამბულატორიულ და პრეჰოსპიტალურ მომსახურებას. ამავდროულად, თითოეული ასეთი სამედიცინო ცენტრი იქნება მრავალპროფილური, რაც განსაკუთრებულ კომფორტს შეუქმნის სამედიცინო მომსახურების მომხმარებლებს.

აღნიშნული პროგრამის განხორციელების შედეგად თითოეული ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული შეიძენს ახალ სამედიცინო ცენტრს. მთლიანობაში შეიქმნება 8000 საწოლი და სრულად განახლებული სამედიცინო სამკურნალო-დიაგნოსტიკური ინფრასტრუქტურა.

თითოეული საავადმყოფოს დაგეგმვისას და აღჭურვისას დაცული იქნება საქართველოს მთავრობის მიერ დადგენილი და განახლებული ეროვნული სანებართვო პირობები.

საქართველოს ყველა მოქალაქეს ექნება საშუალება მაღალი ხარისხის სამედიცინო მომსახურება მიიღოს საკუთარ რაიონში, საკუთარ ქალაქში.

1.2. სამედიცინო დაზღვევის მქონე მოქალაქეების რიცხვის ზრდა

2006 წელს საქართველოს მთავრობამ დაიწყო ჯანდაცვის დაფინანსების სისტემის რეფორმა, რომელიც ითვალისწინებს მოსახლეობის სამედიცინო დაზღვევით უზრუნველყოფას და კერძო სადაზღვევო კომპანიებზე დამყარებული სადაზღვევო სისტემის განვითარებას. ბოლო ხუთი წლის განმავლობაში დაზღვეული მოსახლეობის რიცხვი 40,000-დან 1.5 მილიონამდე გაიზარდა. სახელმწიფოს მიერ დაფინანსებული სამედიცინო დაზღვევით 2011 წლისთვის მილიონზე მეტი ადამიანი სარგებლობს, მათ შორის 900 ათასზე მეტი სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ მყოფი მოქალაქე.

მთავრობის მიზანია, 2015 წლამდე დაზღვეულთა რაოდენობა მინიმუმ 2.5 მილიონამდე გაზარდოს, რაც შესაძლებელი იქნება როგორც სახელმწიფო ბიუჯეტის ხარჯზე დაზღვეულთა რაოდენობის თანდათანობით ზრდით, ასევე ზოგადად სამედიცინო დაზღვევის განვითარებით.

ყოველივე ამის პარალელურად, ინდივიდუალური და ჯგუფური დაზღვევის მქონე მოქალაქეთა რაოდენობის გაზრდის მიზნით მთავრობა გეგმავს ხელი შეუწყოს სადაზღვევო ბაზარზე გეოგრაფიულად და ფინანსურად ხელმისაწვდომი სადაზღვევო პროდუქტების განვითარებას. ამ ინიციატივის ფარგლებში ასევე მიმდინარეობს მუშაობა მინიმალური სადაზღვევო დაფარვის (მინიმალური სადაზღვევო პაკეტის) დანერგვაზე.

1.3 პირველადი ჯანდაცვის (პჯდ) განვითარება

პირველადი ჯანდაცვის ხელმისაწვდომობა უზრუნველყოფილი უნდა იყოს ყოველი მოქალაქისათვის, განსაკუთრებით, სოფლის მოსახლეობისთვის. პირველადი ჯანდაცვის ხელმისაწვდომობის ასამაღლებლად მთავრობა ხელს შეუწყობს სოფლისა და რაიონული პჯდ დაწესებულებების ფუნქციურ ინტეგრაციას სამედიცინო მომსახურების სხვა დონეებთან. ინტეგრაციის ამოცანაა, რომ მოსახლეობას პირველადი ჯანდაცვის დონეზე უწყვეტად მიეწოდებოდეს როგორც სამკურნალო, ასევე პრევენციული მომსახურება და გაუმჯობესდეს პჯდ-ს კოორდინაცია სამედიცინო მომსახურების სხვა დონეებთან. ამასთან, მიღწეულ უნდა იქნეს პჯდ-ის სრული ინტეგრირება ჯანდაცვის საერთო საინფორმაციო სისტემაში. რაც შეეხება ქალაქებს, პირველადი ჯანდაცვა და ამბულატორიული მომსახურება წარმოდგენილი იქნება როგორც დამოუკიდებელი, ასევე ახლადშექმნილ საავადმყოფოებში ინტეგრირებული ფორმით.

1.4. მედიკამენტებზე ხელმისაწვდომობის ზრდა

2009 წელს „წამლისა და ფარმაცევტული საქმიანობის შესახებ კანონში“ შემოღებულ იქნა აღიარებითი რეგისტრაციის და პარალელური იმპორტის რეჟიმი.

განისაზღვრა „ინტერესთა შეუთავსებლობის პრინციპები“ – აიკრძალა ჯანმრთელობის დაცვის პერსონალის მიერ პაციენტთა გამოყენება ანგარების მიზნით, მედიკამენტების რეკლამა და გარიგება ფარმაცევტულ სექტორთან/სამედიცინო დაწესებულებებთან;

შემუშავდა ,,ფარმაცევტული პროდუქტის (სამკურნალო საშუალების) გამოწერის ინსტრუქციისა და რეცეპტის ახალი ფორმა. ამ ცვლილებების შედეგად გაიზარდა გენერიული მედიკამენტების იმპორტი და ასორტიმენტი;

რეგისტრაციის რეჟიმის გამარტივების შედეგად მხოლოდ 2010 წელს 300 ახალი დასახელების მედიკამენტი დარეგისტრირდა აღიარებითი რეჟიმით, ხოლო 450 პარალელური იმპორტის ფორმით შემოვიდა ქვეყანაში;

ევროკავშირში, აშშ და სხვა მაღალრეგულირებად ბაზრებში რეგისტრირებული წამლის იმპორტის წახალისებამ ხელი შეუწყო ბაზარზე ახალი, ხარისხიანი მედიკამენტების შემოსვლას. შედეგად, რეგისტრირებული მედიკამენტების რიცხვი რამდენიმე ასეულიდან გაიზარდა რამდენიმე ათასამდე;

განვითარდა წამლების ახალი სააფთიაქო ქსელები, რასაც მოჰყვა ფასების სტაბილიზაცია და ცალკეულ ჯგუფებზე ფასების 30-50%-მდე კლება.

მედიკამენტებზე ხელმისაწვდომობის გაზრდის გარეშე, რთული იქნება მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუმჯობესება და/ან პიროვნების დაცვა ავადმყოფობის თანმდევი ფინანსური რისკებისგან. შესაბამისად, ამ სტრატეგიული ინიციატივის ფარგლებში მთავრობის მიზანია, ხელი შეუწყოს ფარმაცევტულ სექტორში თავისუფალი კონკურენციის ზრდას.

1.5. სამედიცინო მომსახურებისადმი ხელმისაწვდომობის ზრდა განსაკუთრებული საჭიროების მქონე პირებისთვის

ამ მიმართულებით მთავრობა გეგმავს შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირთათვის შეამციროს სამედიცინო მომსახურებისადმი ხელმისაწვდომობის ფიზიკური ბარიერები სამედიცინო დაწესებულების სანებართვო პირობებში ინფრასტრუქტურული და სხვა მოთხოვნების ჩამოყალიბებით, სპეციალური საჭიროების მქონე პაციენტებისათვის სათარჯიმნო მომსახურების დანერგვით. სახელმწიფო პროგრამების მეშვეობით ასევე იგეგმება ხელმისაწვდომობის ბარიერის შემცირება ოკუპირებულ ტერიტორიებზე მცხოვრებთათვის.

1.6. ჯანდაცვა პენიტენციური სისტემის დაწესებულებებში

თავისუფლებააღკვეთილი პიროვნებების ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუმჯობესების მიზნით აქტიური თანამშრომლობა გაგრძელდება სშჯსდს და სასჯელაღსრულების, პრობაციისა და იურიდიული დახმარების სამინისტროს შორის. ეს თანამშრომლობა შეეხება რამდენიმე სფეროს: სასჯელაღსრულების ჯანდაცვის სისტემის რეგულირებას სამოქალაქო სისტემაში არსებული ნორმატივებით (სტატისტიკური ინფორმაციის შეგროვება, ეპიდზედამხედველობა, სანებართვო და ხარისხის კონტროლის მექნიზმები და ა.შ.); სასჯელაღსრულების სამედიცინო დაწესებულებების ინფრასტრუქტურის განახლებას; სასჯელაღსრულების პირველადი ჯანდაცვის რეფორმირებას; სამედიცინო პერსონალის გადამზადებას და სტიმულირებას სამედიცინო სერვისების ხარისხის გაუმჯობესების მიზნით; ტუბერკულოზის და აივ/შიდსის პრევენციას სასჯელაღსრულების დაწესებულებებში; თავისუფლებააღკვეთილი პირებისთვის სამედიცინო მომსახურების მიწოდების ეფექტურ ორგანიზებას.

სტრატეგიული ამოცანა №2 სამედიცინო მომსახურების ხარისხის გაუმჯობესება

სამედიცინო მომსახურების ხარისხის უზრუნველყოფა და გაუმჯობესება მთავრობის ერთ-ერთი მთავარი ამოცანაა. ხარისხიანი მომსახურება ითვალისწინებს სათანადო დროსა და ადეკვატურ პირობებში საჭირო სამედიცინო ჩარევის განხორციელებას, რომელიც გამართლებულ დანახარჯებთან იქნება დაკავშირებული. ხარისხის გაუმჯობესების ღონისძიებები შეეხება ჯანდაცვის მომსახურების მიმწოდებლებისთვის ახალი სანებართვო პირობების შემუშავებას და დანერგვას, მოტივირებული და კვალიფიციური სამედიცინო პერსონალის შექმნას და მათი ცოდნის და უნარ-ჩვევების გაუმჯობესებას სასწავლო პროგრამებისა და კლინიკური ბაზების აკრედიტაციით, სამედიცინო დაწესებულებებში ხარისხის კონტროლისა და რეგულირების მექანიზმების სრულყოფას, პათოლოგიის სამსახურის შექმნა-განვითარებას და საუკეთესო კლინიკურ გამოსავლებთან დაკავშირებული სამედიცინო ჩარევების პრაქტიკაში დანერგვის ხელშეწყობას.

2.1. ახალი სანებართვო პირობები სამედიცინო დაწესებულებებისთვის

სამედიცინო მომსახურების ხარისხის უზრუნველყოფის მიზნით შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო მიზნად ისახავს სრულყოს სამედიცინო მომსახურების მიმწოდებლების ნებართვებისა და ლიცენზირების სისტემა, რომელმაც უნდა განსაზღვროს აუცილებლად შესასრულებელი მინიმალური მოთხოვნების ნუსხა. ეს მოთხოვნები ისე ჩამოყალიბდება, რომ ხელი შეუწყოს სამედიცინო დაწესებულებაში პაციენტის უსაფრთხოებას.

ხარისხის კონტროლის ახალი სისტემის განვითარება იგეგმება ასევე ამბულატორიული და ლაბორატორიული მომსახურების მიმწოდებლებისთვისაც.

2.2. მოტივირებული და კვალიფიციური სამედიცინო კადრები

ჯანდაცვის სექტორში ქვეყნის საჭიროებებიდან გამომდინარე, ექიმების ახალი ნაკადის დაბალანსება და ექთნების რაოდენობის გაზრდა სამედიცინო პერსონალის ადეკვატური ბალანსის მისაღწევი აუცილებელი წინაპირობაა. ეს ქვეყანას თავიდან ააცილებს ადამიანური რესურსების განვითარებაზე გაწეულ არამიზნობრივ ხარჯებს, არასასურველ კლინიკურ გამოსავლებს და სამედიცინო ბაზარზე ჭარბი საექიმო კადრის დასაქმების პრობლემას.

ძირეული ამოცანა იქნება საექთნო საქმის პოპულარიზაცია და, ამ გზით, საექთნო სკოლებში სტუდენტების ნაკადის გაზრდა, რამაც სტიმული უნდა მისცეს საექთნო განათლებისთვის აკადემიური საფუძვლების გაძლიერებას. საქართველო, მოსახლეობასთან მიმართებაში ექიმების და ექთნების რაოდენობის მიხედვით, საშუალო ევროპულ მაჩვენებლებს რომ მიუახლოვდეს, წელიწადში დაახლოებით 350 ექიმი და 1400 ექთანი უნდა აწარმოოს.

მნიშვნელოვანია, რომ სამედიცინო სკოლებმა სამედიცინო პერსონალზე ქვეყნის საჭიროებები გაითვალისწინონ და შესაბამისად დაგეგმონ თავიანთი საქმიანობა.

2012 წლისთვის გაუმჯობესდება ექიმების სერტიფიცირების ინსტრუმენტები. ექიმების სასერტიფიკაციო გამოცდაზე მეტი ყურადღება დაეთმობა კლინიკური შემთხვევების ანალიზისა და პრობლემების გადაჭრის უნარ-ჩვევების შეფასებას, ნაცვლად დღეს არსებული მხოლოდ ცოდნის დონის შეფასებისა. ამ მექანიზმის განხორციელებაში გაიზრდება აკრედიტებული პროფესიული ასოციაციების როლი.

განისაზღვრება საექთნო კომპეტენციები და შემუშავდება ექთნის პროფესიული ცოდნისა და უნარ-ჩვევების შეფასების ინსტრუმენტები ისე, რომ 2012 წლიდან ეტაპობრივად დაიწყოს ექთნების სერტიფიცირების პროცესი.

სამედიცინო პერსონალის პრაქტიკული სწავლების ხარისხის გაუმჯობესების ხელშეწყობისთვის, ქვეყანაში შეიქმნება სამედიცინო სიმულაციური სასწავლო ცენტრი, რომელიც აღიჭურვება კლინიკური ჩვევების განვითარებისთვის აუცილებელი თანამედროვე ტექნოლოგიებით.

კერძო ინვესტორებთან და სამედიცინო სასწავლო დაწესებულებებთან ერთად შემუშავდება და ამოქმედდება სამედიცინო დაწესებულებების სასწავლო პროცესში მონაწილეობისთვის წახალისებისა და პრაქტიკული სწავლების ხარისხის უზრუნველყოფის მექანიზმები, რაც დაახლოვებს სასწავლო და კლინიკურ დაწესებულებებს და ხელს შეუწყობს სასწავლო პროცესში სტუდენტების კლინიკური კომპეტენციის დონის ამაღლებას.

სამედიცინო მომსახურების უწყვეტობის და სხვადასხვა ტიპის სერვისებს შორის კოორდინაციის გაუმჯობესების მიზნით, სშჯსდს ხელს შეუწყობს ფართო პროფილის სპეციალისტების კოჰორტის შექმნას, როგორც პირველადი ჯანდაცვისთვის, ასევე ჰოსპიტალურ დონეზე.

ადამიანური რესურსის განვითარების პროცესში განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმობა საზღვარგარეთ დასაქმებული ქართველი ექიმების რეინტეგრაციას ქვეყნის სამედიცინო საზოგადოებაში. საუკეთესო პრაქტიკის საერთაშორისო გამოცდილების გაზიარების მიზნით სშჯსდს ხელს შეუწყობს ადგილობრივ პროფესიულ ჯგუფებთან უცხოეთში მოღვაწე ქართველი ექიმებისა და ექთნების თანამშრომლობას, რისთვისაც დაიგეგმება და განხორციელდება ერთობლივი კონფერენციები და საგანმანათლებლო პროექტები.

2.3. სასწავლო პროგრამების და კლინიკური ბაზების აკრედიტაცია

სამედიცინო სპეციალობების განახლებული ნუსხისა და კომპეტენციების გათვალისწინებით, 2013 წლიდან საქართველოს შჯსდს სამინისტრო გეგმავს დიპლომისშემდგომი განათლების პროგრამების აკრედიტაციას. კლინიკური ბაზების აკრედიტაციისას განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმობა პრაქტიკული სწავლების ხარისხის უზრუნველყოფას და რეზიდენტის კლინიკურ პროცესში აქტიური მონაწილეობის ხელშეწყობას.

2.4. ზედამხედველობა სამედიცინო მომსახურების ხარისხზე

ეტაპობრივად ამოქმედდება სამედიცინო დაწესებულებების ნებაყოფლობითი აკრედიტაციის სისტემა. აკრედიტაციის სტატუსი, როგორც ხარისხის მაჩვენებელი, გაზრდის სამედიცინო ბაზარზე აკრედიტებული დაწესებულების კონკურენტუნარიანობას. ამდენად, მოსალოდნელია რომ აკრედიტაციის კრიტერიუმების დასაკმაყოფილებლად ხარისხის მუდმივი გაუმჯობესება ნებისმიერი დაწესებულების მმართველი რგოლის ორგანული ინტერესი გახდება.

სამინისტრო ასევე ხელს შეუწყობს ლაბორატორიების ხარისხის გარე კონტროლის სისტემის შექმნას და დანერგვას. მასში მონაწილეობა დაწესებულების აკრედიტაციის ერთ-ერთი აუცილებელი კრიტერიუმი იქნება. ჩამოყალიბდება სამედიცინო აპარატურისა და ტექნოლოგიების ხარისხზე ზედამხედველობის სისტემა.

სამინისტრო განაგრძობს მედიკამენტების ხარისხის და უსაფრთხოების უზრუნველყოფისა და მათ რაციონალურ მოხმარებაზე ზედამხედველობის მექანიზმების სრულყოფას.

2.5. მტკიცებულებებზე დამყარებული კლინიკური პრაქტიკის ხელშეწყობა

საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო პროფესიული ასოციაციების წარმმართველი როლითა და სამედიცინო სფეროს ინვესტორებთან მჭიდრო თანამშრომლობით უზრუნველყოფს სამედიცინო მომსახურების კლინიკური სახელმძღვანელოებისა და მდგომარეობათა მართვის პროტოკოლების შემუშავებას, დანერგვას და პერიოდულ განახლებას. განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმობა კლინიკური პრაქტიკის ეროვნული გაიდლაინების შემუშავების მექანიზმების დახვეწას და ადგილობრივ ტექნოლოგიებთან და არსებულ ფინანსურ რესურსთან რეკომენდაციების შესაბამისობის უზრუნველყოფას.

მტკიცებულებების გავრცელებისა და პრაქტიკაში დანერგვის მიზნით გადამუშავდება სამედიცინო სკოლების აკრედიტაციის კრიტერიუმები, სადაც სავალდებულო გახდება სტუდენტებისთვის იმ ელექტრონულ რესურსებთან ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფა, რომელიც მტკიცებულებებზე დამყარებული მედიცინის შესახებ შეიცავს ინფორმაციას და რომელიც სშჯსდ სამინისტროს მიერ არის რეკომენდირებული. ამასთანავე, სამედიცინო დაწესებულების აკრედიტაციის ერთ-ერთი აუცილებელი კრიტერიუმი გახდება სამედიცინო პერსონალის უწყვეტი განათლების პროგრამებში მონაწილეობა უწყვეტი პროფესიული განვითარებისა და კომპეტენციების განახლების მიზნით. სშჯსდ სამინისტრო კლინიკური გაიდლაინებისა და პროტოკოლების პრაქტიკაში დანერგვის მიზნით, სამედიცინო სფეროს ინვესტორებთან, განსაკუთრებით, სადაზღვევო ინდუსტრიასთან თანამშრომლობით განავითარებს სამედიცინო მომსახურების მიმწოდებლებთან კონტრაქტირების სრულყოფილ მექანიზმებს, რომლებიც წაახალისებს ხარისხის სტანდარტების შესაბამისად მომსახურების ხარისხის რეგულარულ შეფასებას და, ამასთანავე, გახდება ფინანსური ანგარიშსწორების საფუძველი. მოსალოდნელია, რომ ეს ხელს შეუწყობს კლინიკური აუდიტის სისტემის განვითარებას და შექმნის შედეგზე ორიენტირებული გადახდის მექანიზმების ამოქმედების წინაპირობას.

პარალელურად წარიმართება მუშაობა ქვეყანაში დიაგნოზებთან შეჭიდული ჯგუფების (DRG) შექმნა/დანერგვაზე.

2.6. პათოლოგიის სამსახურის შექმნა-განვითარება

სამედიცინო მომსახურების ხარისხის კონტროლი და გაუმჯობესება შეუძლებელია პათოლოგიის, როგორც მედიცინის დარგისა და შესაბამისი სამსახურების ჯეროვანი განვითარების გარეშე. ეს მნიშვნელოვანი წინაპირობაა როგორც დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის ხარისხის გაუმჯობესებისთვის, ისე სამედიცინო კადრების მომზადებისა და ზოგადად დარგის განვითარებისთვის. მოსახლეობისთვის მნიშვნელოვანია შესაბამისი ლაბორატორიული სიმძლავრეების ხელმისაწვდომობა (როგორც ფინანსურად, ისე გეოგრაფიულად), რათა მათთვის უზრუნველყოფილი იყოს ხარისხიანი დიაგნოსტიკური მომსახურება, რაც, შესაბამისად, ხელს შეუწყობს მკურნალობის ხარისხის გაუმჯობესებას.

ამ მიზნით, სამინისტრო გეგმავს ხელი შეუწყოს პათოლოგიის ლაბორატორიული სიმძლავრეების განვითარებას.

სტრატეგიული ამოცანა №3 პაციენტის უფლებების დაცვა

სადაზღვევო და სამედიცინო-სამკურნალო ურთიერთობებში პაციენტის უფლებების დაცვა მთავრობის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ამოცანაა. ამ ამოცანის გადასაჭრელად მთავრობა გეგმავს სადაზღვევო ურთიერთობების რეგულირების სრულყოფას, რათა, ერთი მხრივ, დაიცვას დაზღვეულის ინტერესები და, მეორე მხრივ, ხელი შეუწყოს ქვეყანაში სამედიცინო დაზღვევის პოპულარიზაცია-გაფართოვებას. პაციენტის უფლებების დაცვის მიზნით სამინისტრო განავითარებს მედიაციის სამსახურს და შექმნის ელექტრონულ პორტალს პაციენტებისთვის.

3.1. მედიაციის სერვისის განვითარება

მთავრობა განავითარებს და ხელს შეუწყობს სადაზღვევო ურთიერთობების რეგულირებისა და თვითრეგულირების მექანიზმების სრულყოფას, რაც მიმართული იქნება დაზღვეულის ინფორმირებულობის გაზრდისა და მისი ინტერესების დაცვისკენ;

სშჯსდს ხელს შეუწყობს ჯანმრთელობის დაზღვევის მედიაციის სამსახურის გაძლიერებას, მოხდება მედიაციის სამსახურისა და რეგულირების სააგენტოს შერწყმა და ფუნქციური ინტეგრაცია;

პაციენტს, სამედიცინო დაწესებულებასა და სადაზღვევო კომპანიას შორის წარმოქმნილი დავების დასარეგულირებლად შეიქმნება დავების განხილვის მოქნილი სისტემა;

მედიაციის სამსახურის მუშაობის ეფექტურობის გაზრდას ხელს შეუწყობს ფინანსური სანქციების დაწესება.

3.2. ელექტრონული პორტალი მოქალაქეებისთვის

სამედიცინო დაწესებულების, სადაზღვევო ორგანიზაციებისა და საგანმანათლებლო ინსტიტუტების შესახებ ინფორმაციის საჯაროობას მთავრობა განიხილავს, როგორც თვითრეგულირების ერთ-ერთ მექანიზმს, სადაც მოქალაქეს, მთავრობასა და კერძო სექტორს ხელეწიფება კონკრეტული დაწესებულებისა თუ პერსონალის შესახებ მოიპოვოს მისთვის საჭირო ინფორმაცია და ამ ინფორმაციაზე დაყრდნობით მიიღოს ინფორმირებული გადაწყვეტილება.

ჯანდაცვის საინფორმაციო სისტემების განვითარების პარალელურად (რომელიც მე-5 სტრატეგიული ამოცანის ნაწილია), მთავრობა ხელს შეუწყობს მზღვეველების და სამედიცინო დაწესებულებების და მათი საქმიანობის ძირითადი ასპექტების (მათ შორის, ხარისხის) შესახებ ელექტრონული ბაზის შექმნას, რაც ნებისმიერი დაინტერესებული პირისთვის ინტერნეტით იქნება ხელმისაწვდომი. ამ ინიციატივის ფარგლებში 2014 წლამდე აუცილებელი იქნება ამ ინფორმაციის მოპოვების, გადამუშავებისა და გასაჯაროების როგორც პრინციპების, ასევე, მეთოდოლოგიებისა და რეგულაციების დახვეწა, ინფორმაციის მოგროვება, ანალიზისა და გავრცელების სისტემის შექმნა და დანერგვა.

სტრატეგიული ამოცანა №4 დაავადებათა პრევენცია, ჯანმრთელობის საფრთხეებისადმი მზადყოფნა და საპასუხო რეაგირება

სახელმწიფოს ერთ-ერთი უმთავრესი ფუნქცია დაავადებათა პრევენცია და ადამიანის ჯანმრთელობაზე გარემო ფაქტორების საზიანო ზემოქმედებისგან მოსახლეობის დაცვაა. ეს მოიცავს ჯანმრთელობის რისკების შეფასებას, ეპიდემიებისადმი და ბიოტერორიზმისადმი მზადყოფნა-რეაგირებას, წყლის, გარემოს, საკვების უსაფრთხოებას და სხვ. ამ ფუნქციის განხორციელება მულტისექტორულ მიდგომას, საერთაშორისო თანამშრომლობასა და კოორდინირებულ ქმედებებს მოითხოვს.

ჯანდაცვის სექტორში სამთავრობო და სამოქალაქო სექტორთან თანამშრომლობით ამ ამოცანის განხორციელებაში წამყვან როლს დაავადებათა კონტროლის და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრი შეასრულებს.

4.1. მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარეობის მონიტორინგი და რისკების შეფასება

მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარეობაზე მუდმივი ზედამხედველობა მნიშვნელოვანია ჯანდაცვის პოლიტიკის ფორმირებისთვის და საჭირო ინტერვენციების შესარჩევად. ამ ფუნქციის განსახორციელებლად სშჯსდს ესწრაფვის მიიღოს, ერთი მხრივ, სარწმუნო ინფორმაცია და, მეორე მხრივ, განავითაროს საჭირო სიმძლავრეები ინფორმაციის ანალიზისა და ინტერპრეტაციისთვის.

მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარეობის მონიტორინგის და რისკების შეფასების ფუნქციის გაძლიერების მიზნით დაიხვეწება ჯანდაცვის რუტინული საინფორმაციო სისტემა (სტატისტიკური ანგარიშგება). ეს პროცესი განხორციელდება ქვეყანაში ჯანმრთელობის დაცვის ერთიანი საინფორმაციო სისტემის განვითარების ფარგლებში. ამ მიმართულებით დაავადებათა კონტროლის და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრი შეიმუშავებს ჯანდაცვის ეროვნული ინდიკატორების მინიმალურ ნაკრებს, რომლის მიხედვითაც მოხდება მოსახლეობის ჯანმრთელობის სტატუსის მუდმივი მონიტორინგი, შეფასება და ტენდენციების ანალიზი. ამასთანავე, მოხდება მონაცემთა შეგროვებისა და ანალიზის მეთოდების სტანდარტიზაცია, რაც შექმნის ქვეყნის მაჩვენებლების წლიდან წლამდე ცვლილებათა შედარების შესაძლებლობას. განხორციელდება საქართველოს ჯანდაცვის კლასიფიკატორების სისტემის რეგულარული დამუშავება/განახლება საერთაშორისო კლასიფიკატორების სისტემის შესაბამისად.

რისკ-ფაქტორებსა და ჯანმრთელობას შორის კავშირების დასადგენად ყოველწლიურად სშჯსდს-ს მიერ სახელმწიფო პროგრამების ფარგლებში დაიგეგმება და განხორციელდება მიზნობრივი კვლევები. ეს კვლევები მიმართული იქნება როგორც ქცევითი, ასევე ჯანმრთელობაზე გარემო ფაქტორების საზიანო ზემოქმედების შესასწავლად და შესაფასებლად. ეს ყოველივე საზოგადოებას ჯანმრთელობის რისკების დროული შეფასების საშუალებას მისცემს.

გარემოს საზიანო ზემოქმედების რისკების დროული შეფასებისთვის სშჯსდს და დაავადებათა კონტროლის და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრისთვის გაიზრდება ხელმისაწვდომობა იმ უწყებათა მონაცემთა ბაზებთან, რომლებიც ამ ფაქტორებზე მუდმივ მონიტორინგს ახორციელებენ. ყოველივე ეს გამყარდება საერთაშორისო პარტნიორებთან თანამშრომლობით და საუკეთესო პრაქტიკების გაზიარებით, რაც ქვეყანას დაეხმარება მონაცემთა სტატისტიკური და ეპიდემიოლოგიური ანალიზისთვის ადეკვატური ექსპერტული პოტენციალის შექმნაში.

მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარეობა და რისკები აისახება ყოველწლიურ ეროვნულ მოხსენებაში «საქართველოს მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ». მოხსენების მოსამზადებლად სშჯსდ სამინისტროს მიერ მოხდება კონკრეტული მეთოდოლოგიის შემუშავება და დამტკიცება. ეროვნული მოხსენება მომზადდება და გამოქვეყნდება ყოველწლიურად.

4.2. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სისტემის განვითარება

არსებული და ახლად აღმოცენებული გადამდები დაავადებების პრევენციისა და კონტროლისთვის ქვეყანაში აუცილებელია, არსებობდეს გამართული ეპიდზედამხედველობის სისტემა, საპასუხო რეაგირების კოორდინირებული გეგმა და მექანიზმები, რომელშიც მონაწილეობს ჯანდაცვის, ვეტერინარიის, ადგილობრივი თვითმმართველობისა და სხვა სამსახურები. მთავრობა მიზნად ისახავს, განავითაროს ინტეგრირებული ეპიდზედამხედველობის სისტემა, რომელიც აღჭურვილი იქნება უახლესი სტანდარტებით, საჭირო საინფორმაციო ინფრასტრუქტურით, განახლებული ლაბორატორიული ქსელითა და მაღალკვალიფიციური პერსონალით. საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ლაბორატორიული ქსელი უპასუხებს საერთაშორისო ხარისხის მოთხოვნებს, მოემსახურება საზოგადოებრივი ჯანდაცვის საჭიროებებს და მზად იქნება განახლებულ ჰოსპიტალურ სექტორს მიაწოდოს საჭირო სერვისები. რეგიონულ დონეზე ეპიდზედამხედველობის ფუნქცია, ლაბორატორიული სერვისები და საზოგადოებრივი ჯანდაცვა ინტეგრირებული იქნება ერთიან ინფრასტრუქტურაში და მოექცევა ერთიანი მართვის ქვეშ, რაც არსებული რესურსების ეფექტური გამოყენების შესაძლებლობას იძლევა. საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ძლიერი ერთეულების არსებობა რეგიონულ დონეზე ხელს შეუწყობს ჯანმრთელობისთვის უსაფრთხო გარემოს შექმნა-განვითარებას.

ჯანდაცვის დაწესებულებებში შეძენილი – ნოზოკომიური დაავადებების პრევენციის მიზნით და მკურნალობის ხარისხის გასაუმჯობესებლად მთავრობა გააძლიერებს ნოზოკომიური ინფექციების მართვას და კონტროლს ეფექტური ეპიდზედამხედველობის სისტემის ჩამოყალიბების გზით და ხელს შეწყობს სამედიცინო დაწესებულებებისთვის ინფექციის შიდა კონტროლის უახლესი სტანდარტების შემუშავება/დანერგვას და შესაბამისი ზედამხედველობის სისტემის შექმნას, რაც გათვალისწინებულიიქნება ამ დაწესებულებების აკრედიტაციის პროცესში. შემუშავდება შესაბამისი კვლევები ნოზოკომიური ინფექციებისა და ანტიბიოტიკებისადმი რეზისტენტული პათოგენების გავრცელების შესწავლის მიზნით. შემუშავდება სპეციალიზებული გაიდლაინები და განხორციელდება სწავლება ინფექციური კონტროლის ჰოსპიტალური სისტემის დანერგვის მიზნით. შესაბამისად, შემუშავდება/განახლდება საკანონმდებლო და მარეგულირებელი მოთხოვნები.

4.3. დედათა და ბავშვთა სერვისების განვითარება

ბავშვთა ავადობის და სიკვდილიანობის შემცირების მიზნით სშჯსდს გეგმავს იმუნიზაციის პროგრამის ეფექტურობის გაზრდას – იმუნიზაციით მოცვის მაღალი მაჩვენებლების მიღწევას და შენარჩუნებას. იმუნიზაციის კომპლექსური სისტემის ეფექტურობის გაუმჯობესების მიზნით დაიხვეწება იმუნიზაციის მართვის საინფორმაციო სისტემა, რაც გულისხმობს, როგორც იმუნიზაციის მონაცემთა, აგრეთვე ლოჯისტიკური სისტემის მართვის გაუმჯობესებას. იმუნიზაციის სისტემის განვითარება მოხდება შესაბამის სამთავრობო და კერძო სტრუქტურებთან თანამშრომლობით, რაც გულისხმობს თანამშრომლობას სამოქალაქო რეესტრის სააგენტოსა და განათლების სამინისტროსთან, აგრეთვე კერძო სამედიცინო სექტორთან. გარდა ამისა, იმუნიზაციის ეროვნულ კალენდარს დაემატება ახალი ვაქცინები, რომლებიც ქვეყანას საშუალებას მისცემს იმ ინფექციური დაავადებების პრევენცია მოახდინოს, რომელიც დღეს მძიმე ეკონომიკურ ტვირთად აწვება ბავშვების ოჯახებს და საზოგადოებას.

დედათა და ჩვილ ბავშვთა სიკვდილიანობის შემცირების მიზნით მოხდება პერინატალური სამსახურების გაძლიერება. პერინატალური სამსახურების განვითარების გენერალური გეგმის შესაბამისად, სხვადასხვა დონის სერვისებს შორის ჩამოყალიბდება ეფექტური ფუნქციური კავშირები, რაც უზრუნველყოფს სამეანო და ნეონატალური პათოლოგიების ადეკვატურ მართვას. განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმობა ამ დარგში სამედიცინო პერსონალის კვალიფიკაციის ამაღლებას უცხოელი ექსპერტების დახმარებით, ასევე სამეანო და ნეონატალური პრაქტიკის პროტოკოლების შემუშავებასა და დანერგვას. გარდა ამისა, დედათა და ბავშვთა და რეპროდუქციული ჯანმრთელობის ზედამხედველობის გაუმჯობესების მიზნით დკსჯეც-ში შეიქმნება სპეციალური ჯგუფი, რომელიც რეგულარულად შეისწავლის და გააანალიზებს დედათა და ბავშვთა ჯანმრთელობის სტატუსსა და შეიმუშავებს რეკომენდაციებს სახელმწიფოს მხრიდან ეფექტური რეაგირებისათვის. კერძოდ, განახლდება დედათა და ბავშვთა ჯანმრთელობის ინდიკატორები და შემუშავდება ზედამხედველობის მეთოდოლოგია, განისაზღვრება ძირითადი პრობლემები და, შესაბამისად, ძირითადი პროგრამული პრიორიტეტები და მათი განხორციელების გზები.

4.4 . ტუბერკულოზის და აივ/შიდსის პრევენცია და კონტროლი

ტუბერკულოზის და აივ/შიდსის პრევენციისა და კონტროლის მიზნით სშჯსდ სამინისტრო იმოქმედებს შესაბამისი ეროვნული სტრატეგიული გეგმების თანახმად, რაც მიზნად ისახავს ამ დაავადებების პრევენციას, ავადობის შემცირებას და მკურნალობის გამოსავლის გაუმჯობესებას. კერძოდ, 2016 წლისათვის ტუბერკულოზის გავრცელება საქართველოში 2005 წელთან შედარებით შემცირდება 25%-ით, რისთვისაც მთავრობა მიზნად ისახავს შემთხვევების ადრეულ გამოვლენას და ჯანდაცვის ქსელში და პენიტენციურ სისტემაში ინფექციის კონტროლის ადეკვატური ზომების დანერგვას.

აივ/შიდსთან მიმართებაში ქვეყანა მიზნად ისახავს ეპიდემიის ზრდის სტაბილიზაციას, რაც მიიღწევა პრევენციული პროგრამების ხარისხის გაუმჯობესებით და ამ პრევენციული პროგრამებით მოცვის გაზრდით. შესაბამისად, აივ ინფექციის გავრცელება 2016 წლისთვის მაღალი რისკის ჯგუფებში არ უნდა აღემატებოდეს 5%-ს, ორსულებში კი 0.04%. ამასთანავე, აივ ინფექციის გვიანი გამოვლენა უნდა შემცირდეს 25%-მდე.

4.5. არაგადამდები დაავადებების პრევენცია და სკრინინგი

არაგადამდები დაავადებებით გამოწვეული ტვირთის შემცირებისა და ქრონიკულ დაავადებებზე ზედამხედველობის გაუმჯობესების მიზნით დკსჯეც შექმნის და განავითარებს ეროვნულ რეგისტრებს (დეტალურად იხილეთ სტრატეგიული ინიციატივა 5.2), რომლის საფუძველზეც დაიგეგმება და განხორციელდება კონკრეტული პრევენციული ღონისძიებები. პრევენციული ღონისძიებები დაფუძნებული იქნება თანამედროვე მეთოდებსა და სტრატეგიებზე. ეს ინტერვენციები განხორციელდება სამიზნე პოპულაციაში და მათი მოცვა ეტაპობრივად გაფართოვდება სახელმწიფო ბიუჯეტის ხარჯზე.

სშჯსდ სამინისტრო ხელს შეუწყობს გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების კომორბიდული რისკ-ფაქტორებისა და კიბოს ადრეული გამოვლენის მიზნით მოსახლეობის სკრინინგული პროგრამების დაფინანსებას და განხორციელებას. სადაზღვევო ინდუსტრიასთან თანამშრომლობით, სშჯსდს შეიმუშავებს სადაზღვევო სქემებში და პირველად ჯანდაცვაში დაავადებათა პრევენციისკენ მიმართული ღონისძიებების ინტეგრაციის მექანიზმებს.

4.6. ფსიქიკური ჯანმრთელობის ხელშეწყობა

სშჯსდს-ს ერთ-ერთი პრიორიტეტული მიმართულებაა ფსიქიატრიულ მომსახურებაზე საქართველოს მოსახლეობის გეოგრაფიული და ფინანსური ხელმისაწვდომობის გაზრდა. ფსიქიკური ჯანმრთელობის ხელშეწყობისათვის სახელმწიფო მიზნად ისახავს, ჩამოაყალიბოს ფსიქიკური ჯანმრთელობის სისტემა, რომელიც გულისხმობს ფსიქიკური ჯანდაცვის საკითხისადმი ტრადიციულად არსებული პრაქტიკისაგან ძირეულად განსხვავებულ ინსტიტუციურ მიდგომას და ეფუძნება ბალანსირებული, ინტეგრირებული და თანმიმდევრული მოვლის პრინციპებს. ეს ითვალისწინებს სწორი ბალანსის დადგენას მკურნალობის ტიპებს შორის, მომსახურების უწყვეტობას და სოციალური ინტეგრაციის ხელშეწყობას. ამ მიზნების მისაღწევად, სახელმწიფო ხელს შეუწყობს და აქტიურად ჩაერთვება შესაბამისი სამედიცინო მომსახურების ხარისხის გაუმჯობესებაში, რაც გულისხმობს ინფრასტრუქტურის განახლებას, ახალი ტიპის ფსიქიკური ჯანმრთელობის ცენტრების ამოქმედებასა და სამედიცინო კადრების გადამზადებას. უაღრესად მნიშვნელოვანია, ამაღლდეს პროფესიული რესურსების კვალიფიკაცია და ფსიქიკური ჯანმრთელობის სფეროში ქვეყანას ჰყავდეს თანამედროვე მიდგომების ცოდნითა და მათი გამოყენების უნარით აღჭურვილი პროფესიონალები. სახელმწიფო, აგრეთვე უზრუნველყოფს სამედიცინო და სოციალური მომსახურების ახალი ფორმების დანერგვასა და საზოგადოების ცნობიერების ამაღლებას ფსიქიკური პრობლემების გამო ადამიანების მიმართ დისკრიმინაციის შემცირების მიზნით.

4.7. ჯანმრთელობის ხელშეწყობა და ჯანსაღი ცხოვრების წესის დამკვიდრება

ჯანმრთელობის ხელშეწყობა აერთიანებს საგანმანათლებლო, პრევენციულ და ჯანსაღი გარემოს შექმნისკენ მიმართულ ღონისძიებებს. ჯანმრთელობის ხელშეწყობისთვის აუცილებელია, რომ თითოეულმა მოქალაქემ სრულად გააცნობიეროს მავნე ჩვევებისა და არასწორი ქცევის უარყოფითი ზეგავლენის მნიშვნელობა, ხოლო მთავრობამ ხელი შეუწყოს ისეთი გარემოს შექმნას, რაც ადამიანს საკუთარ ჯანმრთელობაზე ზრუნვის საშუალებას მისცემს.

ჯანმრთელობის ხელშეწყობისთვის მთავრობა, კერძო და არასამთავრობო სექტორთან თანამშრომლობით, გაააქტიურებს ქცევითი რისკ-ფაქტორების (ნარკოტიკების მოხმარება, არასწორი კვება, ადინამია, ალკოჰოლი, თამბაქო) და საგზაო უსაფრთხოების თაობაზე მოსახლეობის განათლების ღონისძიებებს. დაგეგმილია სშჯსდს-ს მოსახლეობასთან კომუნიკაციის სტრატეგიის შემუშავება/განხორციელება, რაც გულისხმობს მოსახლეობის მუდმივ ინფორმირებას ჯანმრთელობისა და ცხოვრების ჯანსაღი წესის საკითხებზე.

სამინისტროს მიერ ამჟამად ხორციელდება და მომავალშიც გაგრძელდება მთელი რიგი მიზნობრივი პროგრამები და ღონისძიებები, რომლებიც მიმართულია ჯანმრთელობის ხელშეწყობისაკენ, კერძოდ, „ჯანსაღი სკოლის“ კონცეფციის დამკვიდრება, ნარკომანიის პრევენციისა და თამბაქოს მოხმარების შემცირების ღონისძიებები და სხვა. აღნიშნული ღონისძიებები ხორციელდება როგორც არასამთავრობო სექტორთან, ისე საერთაშორისო ორგანიზაციებთან (ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია, ევროკავშირი და სხვა) და სხვა სახელმწიფო სტრუქტურებთან მჭიდრო თანამშრომლობით (რეპროდუქციული ჯანმრთელობის ეროვნული საბჭო, განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო, სამოქალაქო რეესტრი, სპორტისა და ახალგაზრდობის საქმეთა სამინისტრო და ა.შ.), რაც ჯანმრთელობის ხელშეწყობის სტრატეგიის წარმატებით განხორციელების საფუძველია.

2015 წლამდე განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმობა ჯანმრთელობის დაცვასთან დაკავშირებული კანონმდებლობის სრულყოფას და აღსრულებისთვის ქმედითი ღონისძიებების შემუშავება-დანერგვას. ამ მიმართულებით 2015 წლამდე ძირითადი ყურადღება გამახვილდება საგზაო უსაფრთხოებაზე, ნარკოტიკების მოხმარების შემცირებაზე, უსაფრთხო საკვების და ჯანმრთელი ურბანული გარემოს უზრუნველყოფაზე.

ჯანმრთელობის ხელშეწყობისთვის მრავალმხრივი ღონისძიებების სინქრონიზაციის მიზნით, მთავრობა გააძლიერებს და გააღრმავებს სექტორთაშორის თანამშრომლობას და, ამავდროულად, გაააქტიურებს მუშაობას საზოგადოებასთან და წაახალისებს სათემო ინიციატივებს, რაც ჯანსაღი ქცევის დამკვიდრებას შეუწყობს ხელს (ინტერსექტორული კოორდინაცია დეტალურად აღწერილია სტრატეგიულ ინიციატივაში 5.3).

4.8. საგანგებო მდგომარეობებისთვის და კატასტროფებისთვის მზადყოფნა

საქართველოსთვის ბიოლოგიური და სხვა საფრთხეების ბუნებრივი თუ მიზანმიმართული აღმოცენება მაღალი ეკონომიკური და სოციალური რისკის შემცველია. ამიტომ, მოსალოდნელი ზიანის შესამცირებლად მთავრობა უზრუნველყოფს საფრთხეების ადრეულ გამოვლენას, დროულ და კოორდინირებულ საპასუხო ქმედებებს.

საგანგებო მდგომარეობებისა და კატასტროფების მზადყოფნისათვის მთავრობა განსაზღვრავს ცენტრალური და ადგილობრივი სტრუქტურების, სხვადასხვა სექტორის როლსა და პასუხისმგებლობებს, შეიმუშავებს კოორდინაციის კონკრეტულ მექანიზმებს. ანალოგიურად, თითოეული სექტორისთვის მომზადდება გეგმა, სადაც აღწერილი იქნება მასში შემავალ უწყებათა ფუნქციები და პასუხისმგებლობები.

ჯანდაცვის სექტორს განსაკუთრებული როლი ენიჭება ადამიანის ჯანმრთელობის საფრთხეების ადრეული გამოვლენის, შესაბამისი უწყებებისთვის ინფორმაციის მიწოდებისა და მეთოდოლოგიური დახმარების საკითხში. იმისათვის, რომ ჯანდაცვის სექტორმა ეფექტურად შეასრულოს ეს ფუნქცია, მთავრობა 2015 წლამდე განავითარებს და გააძლიერებს შემდეგ ფუნქციებს: ა) ადრეული განგაშის სისტემის შექმნა, რომელიც ეფექტურად იმუშავებს არა მხოლოდ ბიოლოგიური, არამედ სხვა იმგვარი საფრთხეების აღმოცენებისას, როგორიცაა, ქიმიური, ბირთვული და სხვა; ბ) ამ სისტემის ოპერირებისთვის სტანდარტების და პროცედურების შემუშავება და დანერგვა; გ) გლობალური და რეგიონული ეპიდსიტუაციის მუდმივი მონიტორინგი; დ) სამკურნალო საშუალებების /ვაქცინების/ საჭიროების განსაზღვრა და მომარაგება; ე) ადეკვატური საკომუნიკაციო კამპანიის ჩატარება და ვ) საპასუხო ქმედებებზე მონიტორინგი და კორექტივების შეტანა.

ჯანდაცვის სექტორში ქმედებათა კოორდინაციას უზრუნველყოფს და განახორციელებს სშჯსდ სამინისტრო და მოახდენს გარკვეულ ფუნქციათა დელეგირებას დაავადებათა კონტროლის და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნულ ცენტრზე. დაავადებათა კონტროლის და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ცენტრი იქნება ჯანმრთელობის საერთაშორისო წესებით განსაზღვრული ადგილობრივი საკონტაქტო უწყება. ამ ფუნქციის ფარგლებში ეს უკანასკნელი ქვეყნის შიგნით შესაბამის უწყებებს და საერთაშორისო პარტნიორებს დროულად მიაწვდის საჭირო ინფორმაციას.

საჭიროების აღმოცენების შემთხვევაში, სშჯსდ სამინისტრო უზრუნველყოფს საგანგებო მდგომარეობებისადმი მზადყოფნის გეგმის რევიზიას.

ამასთანავე, სამინისტრო 2012 წლისთვის შეიმუშავებს ბიოლოგიური საფრთხის შემცირების სტრატეგიას, რომელიც ეროვნული უსაფრთხოების სტრატეგიის შემადგენელი ნაწილი იქნება. ბიოლოგიური საფრთხის შემცირების სტრატეგია განავითარებს და დააკონკრეტებს ბიოუსაფრთხოების და გადამდებ დაავადებათა გავრცელების რისკების შემცირების საკითხებს და ფოკუსირებული იქნება სამ ძირითად მიმართულებაზე: ეროვნული უსაფრთხოების გაძლიერება, ბიომეცნიერების არასწორი გამოყენების რისკების შემცირება, ეფექტური კომუნიკაცია და საერთაშორისო პარტნიორობა.

სტრატეგიული ამოცანა №5 ჯანდაცვის სფეროს მართვის სრულყოფა და სექტორის ეფექტურობის გაზრდა
ჯანდაცვის დაფინანსებაში, სამედიცინო მომსახურების მიწოდებაში, სამედიცინო განათლებაში, სამედიცინო აღჭურვილობითა და მედიკამენტებით მომარაგებაში კერძო სექტორის როლის მნიშვნელოვანი გაძლიერება ახალ გამოწვევებს აყენებს სახელმწიფოსა და მთავრობის წინაშე. ამ გამოწვევებზე საპასუხოდ აუცილებელია სახელმწიფოს როლის გაძლიერება რეგულირების და თვითრეგულირების ეფექტური ინსტრუმენტების შემუშავებასა და დანერგვაში. პარალელურად, აუცილებელი ხდება ჯანდაცვის მართვის საინფორმაციო სისტემების ხელახალი გააზრება და სრულყოფა. აღნიშნული გამოწვევები კიდევ უფრო დიდ მოთხოვნებს აყენებენ ინტერსექტორული კოორდინაციის თვალსაზრისით. და ბოლოს, სტრატეგიის ეფექტური განხორციელებისთვის აუცილებელი ხდება მეცნიერული მტკიცებულებების გენერირება, რათა განხორციელდეს სტრატეგიის იმპლემენტაციაზე მუდმივი ზედამხედველობა. ამ სტრატეგიული ამოცანის გადასაწყვეტად მთავრობა შემდეგი ინიციატივებით გამოდის:

5.1. ჯანდაცვის სისტემის ეფექტურობის გაზრდა

საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო ყოველწლიურად განახორციელებს ჯანდაცვის სისტემის ეფექტურობის შეფასებას, რაც უზრუნველყოფს მნიშვნელოვანი ინფორმაციის მოწოდებას ეროვნული ჯანდაცვის სისტემის საერთო ეფექტიანობის შესახებ და საშუალებას იძლევა, გამოვლინდეს ჯანდაცვის სფეროს მიღწევები და სისტემაში კვლავაც დარჩენილი პრობლემები. საქართველოს ჯანდაცვის სისტემის ფუნქციონირების შეფასება მოხდება ისეთ ძირითად საკითხებთან მიმართებაში, როგორიცაა, მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარეობა, სამედიცინო მომსახურების ხარისხი და ხელმისაწვდომობა, ჯანდაცვის სისტემის რესურსების ეფექტური განაწილება, სამედიცინო მომსახურების ეფექტურობა და შედეგი და სხვა. აღნიშნული კვლევების შედეგები გამოქვეყნდება ანგარიშებში: «საქართველოს ჯანდაცვის სისტემის ეფექტურობის შეფასება», «საქართველოს მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ ეროვნული მოხსენება» და «ჯანდაცვის ეროვნული ანგარიშები». ეს ანგარიშები უმნიშვნელოვანესია ქვეყნის ჯანდაცვის პოლიტიკის განსაზღვრისათვის და ქმედითი საშუალებებია საზოგადოებასთან გამჭვირვალე ურთიერთობების ჩამოსაყალიბებლად.

5.2. ელექტრონული ჯანდაცვა

ამჟამად არსებული ჯანდაცვის საინფორმაციო სისტემას მნიშვნელოვანი ხარვეზები გააჩნია და ვერ პასუხობს თანამედროვეობის მიერ წაყენებულ მოთხოვნებს. შესაბამისად, 2010 წელს სშჯსდს-მ შეიმუშავა საქართველოს ჯანდაცვის მართვის ერთიანი საინფორმაციო სისტემის სტრატეგია – „ჯანმრთელი საქართველო შენთვის.“ ამ სისტემის განვითარების რიგი ასპექტები დაკავშირებულია ქვეყანაში მომსახურების ხარისხის სისტემების განვითარებასთან (ჰოსპიტალური ნორმები და აკრედიტაცია) და პოლიტიკის შემუშავების პროცესის გაუმჯობესებასთან (არსებული მტკიცებულებების გამოყენება გადაწყვეტილებათა მიღებაში). გამომდინარე აღნიშნულიდან, ჯანდაცვის მართვის საინფორმაციო სისტემების განვითარება განხორციელდება შემდეგი მიმართულებებით:

შემუშავდება პერსონალური ელექტრონული სამედიცინო ჩანაწერების სისტემა, რომელიც ინფორმაციას დააკავშირებს ინდივიდთან და არა სამედიცინო მომსახურების მიმწოდებელთან. ამგვარად, პაციენტს შეეძლება თავისუფალი გადაადგილება სისტემაში თავის მონაცემებთან ერთად;

ინტეგრირებული საინფორმაციო სისტემა თავს მოუყრის და დააკავშირებს დღესდღეობით ფრაგმენტულად არსებულ საინფორმაციო სისტემის ნაწილებს. ეს მოიცავს სამთავრობო სტრუქტურებს (საზოგადოებრივი ჯანდაცვის მონაცემთა ბაზები, მუნიციპალიტეტები და აჭარის სამინისტრო), მომსახურების მიმწოდებლებს (კერძო და სახელმწიფო), შემსყიდველებს (კერძო დაზღვევის ჩათვლით) და ფარმაცევტულ კომპანიებს;

სისტემა გააძლიერებს კავშირებს პირველადი, მეორადი და მესამეული ჯანდაცვის ობიექტებს შორის. ამისათვის შემუშავდება ელექტრონული შეტყობინებებისა და გამოწერის, ელექტრონული რეფერალისა და უკუკავშირის ფორმები და სისტემები;

ინტეგრირებული სისტემა გააუმჯობესებს აღრიცხვის, ანგარიშგების, მონიტორინგისა და შეფასების შესაძლებლობებს. ეს მიღწეული იქნება ინფორმაციის თავმოყრით ერთიან ინტეგრირებულ ბაზაში, რაც შექმნის ეფექტური მონიტორინგისა და ზედამხედველობის საშუალებას;

სამედიცინო მომსახურების მიწოდებისა და შესყიდვის ახალ მოდელზე გადასვლის პარალელურად (როგორიცაა, მაგალითად სახელმწიფოს მიერ სუბსიდირებული სამედიცინო დაზღვევის პაკეტი მოსახლეობის გარკვეული ჯგუფებისთვის), საინფორმაციო სისტემებსა და ინფორმაციას ცალკეული მომსახურების ეპიზოდების ფასის შესახებ განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება როგორც ჯანდაცვის ბიუჯეტირების პროცესის წარმართვისთვის, ისე სამედიცინო მომსახურების ბაზარზე მომსახურების საორიენტაციო ღირებულების განსაზღვრისთვის.

ინფორმაციის სისტემატიური ანალიზი გააადვილებს ბიუჯეტირებას (როგორც საჯარო, ისე კერძო სექტორში), რაც საშუალებას იძლევა, ბაზარზე არსებული კონკურენცია წარიმართოს მნიშვნელოვნად თანასწორ პირობებში ინფორმაციული ასიმეტრიის შემცირების ხარჯზე, ხოლო ჯანსაღი კონკურენცია დაიცავს ცალკეულ ინდივიდს სამედიცინო დანახარჯების არარაციონალური ზრდისგან, გააუმჯობესებს ინფორმირებული არჩევანის გაკეთებას, შეინარჩუნებს ბაზრის სტაბილურობას, ხელს შეუწყობს ახალი პროდუქტების დანერგვას, ზოგადად ინოვაციას, შეამცირებს ე.წ. „ბაზარზე შემოსვლის“ ბარიერს და, საბოლოოდ, დაარეგულირებს ფასს.

ინტეგრირებულ სისტემას ექნება საშუალება, გააძლიეროს მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარეობის მონიტორინგის შესაძლებლობები. ეს მიღწეული იქნება დაავადებათა კონტროლის და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნულ ცენტრში არსებული მონაცემთა ბაზების განვითარებით, სტატისტიკური და ეპიდემიოლოგიური მონაცემების ხარისხის გაუმჯობესებით, მათი უკეთესი მართვითა და ანალიზით. იწარმოებს მონაცემთა ავტომატური გაცვლა სამთავრობო სტრუქტურებს შორის (ელექტრონული მართვა).

ამ სისტემის მნიშვნელოვანი კომპონენტი იქნება ქრონიკული დაავადებების რეესტრები, რომელთა არსებობა ამ დაავადებებზე ზედამხედველობის მნიშვნელოვანი ნაწილია. დაავადებათა კონტროლის და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრი შექმნის და განავითარებს ეროვნულ რეესტრებს ისეთ ქრონიკულ დაავადებებისთვის, როგორიცაა კიბო, მიოკარდიუმის ინფარქტი, დიაბეტი, ეპილეფსია, ინსულტი. რეესტრები ქვეყანას საშუალებას მისცემს მიიღოს სარწმუნო, სტანდარტიზებული ინფორმაცია, რომლის საფუძველზეც დაიგეგმება კონკრეტული პრევენციული ღონისძიებები.

ახალი ფუნქცია, რომელსაც შეიძენს ინტეგრირებული საინფორმაციო სისტემა, იქნება მომსახურების ინდივიდუალური მიმწოდებლების ეროვნული რეესტრი, სადაც გაერთიანდება მონაცემები ჯანდაცვის სპეციალისტების კვალიფიკაციისა და სერთიფიცირების შესახებ. დასაწყისში სისტემაში შევა მონაცემები ექიმების შესახებ, ხოლო მომავალში განიხილება ბაზის შევსება ინფორმაციით ექთნების შესახებ.

ინფორმაციული სისტემის განვითარება შესაძლებლობას შექმნის, მიღწეულ იქნას ინფორმაციის საჯაროობა, რაც, ერთი მხრივ, გაზრდის დაინტერესებული მხარეების ინფორმირების დონეს ჯანმრთელობასა და ჯანმრთელობის დაცვის საკითხებთან მიმართებაში და, მეორე მხრივ, სრულყოფს ჯანდაცვის სექტორში ჩართული სახელმწიფო და კერძო სტრუქტურების გამჭვირვალობასა და საზოგადოებისადმი ანგარიშგებას.

5.3. სტრატეგიის კონკრეტული ამოცანებისთვის დარგთაშორისი კოორდინაციის მექანიზმების სრულყოფა და დანერგვა

გამომდინარე არჩეული პრიორიტეტებიდან რამდენიმე საკითხი მოითხოვს ეფექტურ დარგთაშორის კოორდინაციას, კერძოდ:

საგანგებო მდგომარეობებისთვის და კატასტროფებისთვის მზადყოფნისთვის აუცილებელია საქართველოს მთავრობას, სხვადასხვა სამინისტროებსა და ადგილობრივ ხელისუფლებას შორის ეფექტური კოორდინაცია. შესაბამისი კოორდინაციის მექანიზმები, ცვლილებებით და დამატებებით ასახული იქნება მთავრობის „საგანგებო მდგომარეობებისა და კატასტროფებისათვის მზადებისა და რეაგირების“ გეგმაში.

საგზაო ტრავმატიზმის შემცირების მიზნით გაძლიერდება თანამშრომლობა და კოორდინაცია სშჯსდს და შინაგან საქმეთა სამინისტროს შორის. კერძოდ, განხორციელდება რეგულარული (წელიწადში ერთხელ) საგზაო ტრავმატიზმის მონიტორინგი იმ რუტინული სტატისტიკური ინფორმაციის გამოყენებით, რომელიც გროვდება ჯანდაცვისა და შინაგან საქმეთა სამინისტროს სისტემაში.

ინფორმაციის ანალიზის შედეგები გამოყენებული იქნება კონკრეტული ინტერვენციების შესამუშავებლად და ასევე აისახება «მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ» ეროვნულ მოხსენებაში.

ჯანმრთელობის ხელშეწყობის ღონისძიებების ეფექტური დანერგვისათვის და ცხოვრების ჯანსაღი წესის მულტისექტორული სტრატეგიების განხორციელების მიზნით, გაძლიერდება თანამშრომლობა განათლების, გარემოს დაცვის, სპორტისა და ახალგაზრდობის სამინისტროებთან, სამოქალაქო რეესტრთან და სხვა უწყებებთან.

თავისუფლებააღკვეთილი პიროვნებების ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუმჯობესების მიზნით აქტიური თანამშრომლობა გაგრძელდება სშჯსდს და სასჯელაღსრულების, პრობაციისა და იურიდიული დახმარების სამინისტროს შორის. ეს თანამშრომლობა შეეხება რამდენიმე სფეროს: სასჯელაღსრულების ჯანდაცვის სისტემის რეგულირებას სამოქალაქო სისტემაში არსებული ნორმატივებით (სტატისტიკური ინფორმაციის შეგროვება, ეპიდზედამხედველობა, ხარისხის კონტროლის მექნიზმები და ა.შ.); სასჯელაღსრულების სამედიცინო დაწესებულებების ინფრასტრუქტურის განახლებას; სასჯელაღსრულების პირველადი ჯანდაცვისრეფორმირებას; სამედიცინო პერსონალის გადამზადებას და სტიმულირებას სამედიცინო სერვისების ხარისხის გაუმჯობესების მიზნით; ტუბერკულოზის და აივ/შიდსის პრევენციას სასჯელაღსრულების დაწესებულებებში; თავისუფლებააღკვეთილი პირებისთვის სამედიცინო მომსახურების, მათ შორის ფსიქიური ჯანმრთელობის მომსახურების მიწოდების ეფექტურ ორგანიზებას.

საჭირო ოდენობის საექიმო და საექთნო კადრის წარმოებისთვის, მოზარდებში ცხოვრების ჯანსაღი წესის დამკვიდრებისთვის და ჯანდაცვითი მეცნიერების ხელშეწყობისთვის გააქტიურდება თანამშრომლობა სშჯსდს და განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს შორის. კერძოდ, აღნიშნული სამინისტროები ერთობლივად შეიმუშავებენ სასწავლო დაწესებულებების პროგრამების აკრედიტაციის მოთხოვნებს; ერთობლივი თანამშრომლობით განისაზღვრება და დარეგულირდება საექიმო და საექთნო კადრის ყოველწლიური წარმოების მოცულობები; სასკოლო პროგრამაში მოხდება ცხოვრების ჯანსაღი წესის ინტეგრაცია მოზარდებისთვის; სხვადასხვა პარტნიორებთან მჭიდრო თანამშრომლობით განხორციელდება იმ პრიორიტეტული კვლევების დაფინანსება, რომელიც აუცილებელი იქნება სტრატეგიის განხორციელების მონიტორინგისთვის.

გადამდებ და არაგადამდებ დაავადებებზე ზედამხედველობის, პრევენციის და კონტროლის მიზნით მჭიდრო თანამშრომლობა და კოორდინაცია იქნება სშჯსდს-ს, გარემოს დაცვის და სოფლის მეურნეობის სამინისტროებს შორის, კერძოდ: სურსათის უვნებლობის სფეროში, სადაც პრიორიტეტული მიმართულებაა ევროპული ბაზრების მეტი ხელმისაწვდომობა ქართული სასურსათო პროდუქციისთვის, დაგეგმილია სურსათის ეტიკეტირებასთან და სასურსათო ტარასთან დაკავშირებული საკითხების მოწესრიგება; ასევე სამინისტროები განსაზღვრავენ თავიანთ როლს და პასუხისმგებლობებს ინტეგრირებული ეპიდზედამხედველობის სისტემის ფუნქციონირებაში. სშჯსდს შეასრულებს წამყვან მაკოორდინირებელ როლს დაავადებათა მართვის და კონტროლის ინტეგრირებულ სისტემაში სოფლის მეურნეობისა და გარემოს დაცვის სექტორებთან ერთად „ერთიანი ჯანმრთელობის“ კონცეფციის შესაბამისად.

სშჯსდს და ფინანსთა სამინისტროების ერთობლივი თანამშრომლობით განხორციელდება პროგარამულ ბიუჯეტთან და ბიუჯეტის საშუალოვადიან დაგეგმვასთან დაკავშირებით ეფექტური თანამშრომლობისათვის აუცილებელი ღონისძიებები.

5.4. სტრატეგიის განხორციელებისთვის სამეცნიერო მხარდაჭერა და ჯანდაცვითი მეცნიერების ხელშეწყობა

სტრატეგიის წარმატებით განხორციელება მნიშვნელოვანწილადაა დამოკიდებული მტკიცებულებების ხელმისაწვდომობაზე, რომელთა მოპოვებაც შესაძლებელია რუტინული/ადმინისტრაციული ინფორმაციისა და სპეციალური კვლევებით მოპოვებული მონაცემების მეცნიერული დამუშავებით. სტრატეგიის ეფექტური განხორციელების მიზნით საქართველოს მთავრობა იმ კვლევებს ანიჭებს პრიორიტეტს, რომელიც თავად სტრატეგიის განხორციელების პროცესს შეუწყობს ხელს. ეს კვლევები მოიცავს:

ა. ეპიდემიოლოგიურ კვლევებს სხვადასხვა დაავადების გავრცელების შესასწავლად;

ბ. გარემოს რისკ-ფაქტორების შემსწავლელ კვლევებს, რომელიც დაეხმარება ჯანმრთელობის რისკების დროულ იდენტიფიცირებას;

გ. სტრატეგიის ცალკეული კომპონენტის განხორციელების შემაფასებელ კვლევებს, რათა მთავრობამ დროულად მიიღოს კურსის კორექტირებისთვის საჭირო ინფორმაცია.

კვლევებთან მიმართებაში დეტალური პრიორიტეტების ნუსხას განსაზღვრავს სშჯსდს და შესათანხმებლად წარუდგენს საქართველოს მთავრობას და სხვა დაინტერესებულ მხარეებს.

© ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია

http://www.nplg.gov.ge

ჯანდაცვის სისტემის შეფასება – Health Systems Assessment

ჯანდაცვის სისტემის ეფექტურობის შეფასება – Health Systems Assessment

საქართველო – ჯანდაცვის სისტემის ეფექტურობის შეფასების ანგარიში. 2013

წინამდებარე დოკუმენტი წარმოადგენს ჯანდაცვის სისტემის ეფექტურობის შეფასების მეორე ანგარიშს (პირველი მომზადდა 2009 წელს), რომელიც აჯამებს 2010-2012 წლებში ჯანდაცვის სისტემის ფუნქციონირების პროგრესს 2009 წელს ჩატარებულ ბაზისურ კვლევასთან და 2011-2015 წწ. ჯანმრთელობის დაცვის სტრატეგიული გეგმის ძირითად პრიორიტეტებთან მიმართებაში.

შეფასების კონცეპტუალური მოდელი შემუშავდა ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის (ჯანმო) მიერ მოწოდებული ჯანდაცვის სისტემების ეფექტიანობის შეფასების მეთოდოლოგიაზე დაყრდნობით, რომელიც განსაზღვრავს სისტემის შეფასების 11 კომპონენტს და ასახავს ურთიერთკავშირებს ამ კომპონენტებს, ჯანმოს მიერ შემოთავაზებულ ჯანმრთელობის დაცვის სისტემის მიზნებსა და საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის ეროვნული სტრატეგიის პრიორიტეტებს შორის.

აღნიშნული 11 კომპონენტი და მათი ქვეკომპონენტები გახდა 43 შეფასების ინდიკატორის შერჩევის საფუძველი. აღნიშნული ინდიკატორების მიხედვით შედეგების ანალიზმა წარმოაჩინა ის უმნიშვნელოვანესი ინფორმაცია, რომელიც საშუალებას იძლევა განისაზღვროს, თუ რამდენად კარგად ასრულებს ჯანდაცვის სისტემა აღნიშნული მიმართულებებით დაკისრებულ ფუნქციებს.

ჯანდაცვის სისტემის ოთხი ფუნქციიდან ერთ-ერთია ფინანსური ტვირთის თანაბარი გადანაწილება და ფინანსური რისკებისაგან დაცვა, რომელიც განაპირობებს მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუმჯობესებას და ხარისხიან სამედიცინო მომსახურებაზე ხელმისაწვდომობას. აბსოლუტურ ციფრებში ჯანდაცვაზე სახელმწიფო ხარჯების მნიშვნელოვანი მატების მიუხედავად, მისი წილი მშპ–თან (2010 წ. 2.4%) და სახელმწიფო ბიუჯეტთან (2010 წ. – 6.5%) მიმართებაში საკმაოდ დაბალია და ევროპის უღარიბესი ქვეყნების შესადარისია. ჯანდაცვაზე დანახარჯების ტვირთი, ჯერ კიდევ, მოსახლეობას აწევს და ჯიბიდან გადახდილი თანხების წილი ჯანდაცვაზე მთლიან ხარჯებში 70%–ს აჭარბებს. ამიტომ, საჭიროა განხორციელდეს ჯანდაცვაზე სახელმწიფო დანახარჯების წილის ზრდა, როგორც სახელმწიფო ბიუჯეტის, ისე მშპ–სთან მიმართებაში, აღნიშნული თანხების ეფექტურად დახარჯვა და თანხების სწორი (გამოსავლებზე და ხარისხზე ორიენტირებული) ალოკაცია.
ჯანდაცვაზე სახელმწიფო დანახარჯების სტრუქტურა სამედიცინო მომსახურების სახეების მიხედვით ბოლო წლებში საკმაოდ შეიცვალა. სტაციონარულ მომსახურებაზე ხარჯების წილი ჯანდაცვაზე სახელმწიფო დანახარჯებში თანდათანობით შემცირდა, ხოლო ამბულატორიულ მომსახურებაზე გაწეული ხარჯების წილი კი თითქმის არ იცვლება. ჰოსპიტალურ მომსახურებაზე მაღალი ხარჯების შენარჩუნება მიანიშნებს, რომ სახელმწიფოს მიერ პირველადი ჯანდაცვის სექტორზე აქცენტის გადატანამ ჯერ კიდევ არ იქონია მოსალოდნელი ეფექტი რესურსების გადანაწილების თვალსაზრისით. ჯერ კიდევ დაბალია საზოგადოებრივ ჯანდაცვაზე დანახარჯების წილი. აუცილებელია, პრიორიტეტი მიენიჭოს სახელმწიფო ინვესტიციების ზრდას პირველადი ჯანდაცვის, საზოგადოებრივი ჯანდაცვისა და ჯანმრთელობის ხელშეწყობის სფეროებში.

სამედიცინო მომსახურების ხელმისაწვდომობაზე ფინანსური ბარიერების შემცირების მიზნით, 2007 წლიდან დაიწყო მოსახლეობის მოწყვლადი ჯგუფების (სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ მყოფი მოსახლეობა, პედაგოგები, მზრუნველობას მოკლებული ბავშვები, კომპაქტურად დასახლებულ ადგილებში მცხოვრები დევნილები, 6 წლამდე ასაკის ბავშვები, საპენსიო ასაკის მოქალაქეები, სტუდენტები, შშმ ბავშვები, მკვეთრად გამოხატული შშმ პირები და ა.შ.). მოცვა სახელმწიფოს მიერ დაფინანსებული სადაზღვევო პროგრამებით, რომელთათვის სამედიცინო მომსახურების შესყიდვა ხორციელდება კერძო სადაზღვევო კომპანიების მიერ. დღეისათვის, უკვე დაზღვეულია საქართველოს ყოველი მეორე მოქალაქე და დაზღვეულთა 75% სახელმწიფო სადაზღვევო პროგრამებითაა მოცული.

გაუმჯობესდა ხელმისაწვდომობა ამბულატორულ და ჰოსპიტალურ მომსახურებაზე, თუმცა ფინანსური დაცულობა მთლიანობაში ვერ განხორციელდა მედიკამენტების არაარციონალური ფარმაკოთერაპიის და სადაზღვევო პაკეტში დაბალი მედიკო სარგებელის გამო. კვლავ დიდია გრადიენტი უღარიბეს და უმდიდრეს შინამეურნეობათა იმ სამედიცინო დანახარჯებს შორის, რომელიც გადახდისუნარიანობის 40%-ს აჭარბებს, რაც საყოველთაოდ აღიარებული ზღვარია, რომლის ზემოთაც ჯანდაცვაზე გაწეული ხარჯები მიიჩნევა კატასტროფულად. სახელმწიფო და კერძო სადაზღვევო მექანიზმების განვითარების მეშვეობით საჭიროა განხორციელდეს უნივერსალური ხელმისაწვდომობის მიღწევა, როდესაც თითოული მოქალაქე იღებს აუცილებელ და ხარისხიან სამედიცინო მომსახურებას ფინანსური ტვირთის გარეშე. ასე უნდა მოხდეს სადაზღვევო პაკეტის გაზრდა/რაციონალიზაცია აუცილებელ ფარმაცევტული საშუალებებზე ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფის მიმართულებით.

მთავრობის მიერ დეკლარირებულია, რომ 2013 წლიდან განხორციელდება მოსახლეობის უნივერსალური დაზღვევით მოცვა არამომგებიანი სადაზღვევო ფონდის მეშვეობით. ასეთი პოლიტიკური ინტერვენციების გატარება სახელმწიფოს მხრიდან მინიმუმამდე დაიყვანს ჯანდაცვაზე დანახარჯების გამო შინამეურნეობებზე ნეგატიური ეკონომიკური ზეგავლენას, შემცირდება სიღარიბის დონე და განხორციელდება ეკონომიკური ზრდის ხელშეწყობა მომავალში.

აღსანიშნავი მიღწევებია ჰოსპიტალურ სექტორში სამედიცინო ინფრასტრუქტურის განახლება/ რეაბილიტაციისა და ადამიანური რესურსების გადამზადების პროცესში. 2013 წლის ბოლოს ქვეყანაში სრულად განახლდება 150 სამედიცინო ცენტრი და სამედიცინო ინფრასტრუქტურის მოწყობა დაეფუძნება რეფერალურ პრინციპს. მიუხედავად ამისა, აღინიშნება მრავალპროფილური საუნივერსიტეტო კლინიკების ნაკლებობა, სადაც უნდა განხორციელდეს სამედიცინო კადრების მომზადება. აუცილებელია ჰოსპიტლების მკაცრი აკრედიდაციის სისტემის შემუშავება და გამართული რეფერალის ჩამოყალიბება დონეებს შორის. აღსანიშნავია ის გარემოება, რომ 2012 წლის დასაწყისიდან ჰოსპიტალურ სექტორში განხორციელებული არსებითი ცვლილებების გამო, რაც საწოლთა ფონდის შეცვლას და ადამიანური რესურსის ოპტიმიზაციას ითვალისწინებდა, 2011 წლის მონაცემებით ჰოსპიტალური სიმძლავრეების ობიექტურად შეფასება რთულია. ამდენად, რეალური დასკვნებისა და რეკომენდაციების შემუშავებისთვის საჭიროა განხორციელდეს დღეს არსებული საწოლთა ფონდის და უტილიზაციის მაჩვენებლების შესწავლა და გაანალიზება.
2007-2011 წლებში დონორი ორგანიზაციების მატერიალური და ტექნიკური დახმარებით სოფლებში დაიწყო ახალი ამბულატორიების მშენებლობა/რეაბილიტაციისა და ოჯახის ექიმებისა და ექთნების გადამზადების პროცესი. 2009 წელს სოფლის ამბულატორიები ჩამოყალიბდნენ მეწარმე–ფიზიკურ პირებად. 2012 წლის სექტემბრიდან კი სადაზღვევო კომპანიები უზრუნველყოფენ თავიანთ სამედიცინო რაიონებში სოფლის ექიმის/ექთნის მომსახურებას. რაიონების დონეზე მიმდინარეობს პირველადი ჯანდაცვის, ამბულატორიული და სასწრაფო სამედიცინო დახმარების სერვისების და ინფარასტრუქტურის ინტეგრაცია ახლად შექმნილ სამედიცინო ცენტრებში, ხოლო დიდ ქალაქებში კი დაიწყო პოლიკლინიკური დაწესებულებების პრივატიზების პროცესი.

ზემოაღნიშნულის მიუხედავად, პირველადი ჯანდაცვის ინფრასტრუქტურის მდგომარეობა არაერთგვაროვანია, ხშირად არაადეკვატურია. პირველადი ჯანდაცვის სისტემა სტრუქტურულად, ფუნქციურად და ფინანსურად გაუმართავია, ბუნდოვანია პჯდ დონიდან რეფერალის განხორციელების მექანიზმები. უპირველეს ყოვლისა, უნდა მოხდეს პჯდ ფიზიკური ინფრასტრუქტურის მდგომარეობის შეფასება/ინვენტარიზაცია და გაუმჯობესებისთვის რეკომენდაციების შემუშავება. ასევე უნდა განხორციელდეს პირველადი ჯანდაცვის სისტემის მარეგულირებელი გარემოს სრულყოფა და დაფინანსების შესაბამისი მექანიზმების შემუშავება.

რეფორმის ღონისძიებები გატარდა პენიტენციური სისტემაშიც. თავისუფლებააღკვეთილი პიროვნებების ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუმჯობესების მიზნით განხორციელდა პირველადი ჯანდაცვის პროექტის პილოტირება სასჯელაღსრულების დაწესებულებებში. მოხდა პენიტენციური სისტემის ტუბერკულოზის საწინააღმდეგო ღონისძიებების სრული ინტეგრაცია ტუბერკულოზის ეროვნული პროგრამაში. უზრუნველყოფილ იქნა ყველა ბრალდებულის/მსჯავრდებულის ნებაყოფლობითი შემოწმება აივ/შიდსზე. გაუმჯობესდა ფსიქიატრიული სერვისები. მიმდინარეობს სასჯელაღსრულების ჯანდაცვის სისტემის რეგულირება სამოქალაქო სისტემაში არსებული ნორმატივებით.

ადამიანური რესურსების კუთხით, საქართველოში ექიმთა უზრუნველყოფის მაჩვენებელები საკმაოდ მაღალია ევროპის რეგიონში (2011 წ. 486 – 100000 მოსახლეზე), მაშინ როდესაც ექთნების რაოდენობა ერთ-ერთი დაბალია და აგრძელებს კლებას (2011 წ. 399 – 100000 მოსახლეზე). ექიმებისა და ექთნების არაბალანსირებულ თანაფარდობასთან ერთად (1 ექიმზე – 0,9 ექთანი) ქვეყანაში აღინიშნება სამედიცინო კადრების არათანაბარი გეოგრაფიული განაწილებაც. რაც შეეხება ადამიანური რესურსების სტრუქტურას, სპეციალისტების პროცენტული წილი (76%) მნიშვნელოვნად ჭარბობს ფართო პროფილის ექიმების წილს. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარეობს, რომ ქვეყანაში მოქმედი ადამიანური რესურსების განვითარების სისტემა (დიპლომამდელი განათლება, რეზიდენტურა, უწყვეტი სამედიცინო განათლება და პროფესიული განვითარება) საჭიროებს რეფორმირებას, რათა მოხდეს ჯანდაცვის სექტორში ქვეყნის საჭიროებებიდან გამომდინარე, ექიმების ახალი ნაკადის დაბალანსება და ექთნების როლის, ფუნქციების განსაზღვრა და რაოდენობის გაზრდა.

სისტემის ეფეტურობის შეფასების თვალსაზრისით, აღსანიშნავია სამედიცინო პერსონალის დაბალი პროდუქტიულობა. ერთი ექიმი საშუალოდ წელიწადში 42 ჰოსპიტალიზებულ პაციენტს უწევს მომსახურებას, პირველადი ჯანდაცვის ექიმებს დღეში უწევთ საშუალოდ 3 პაციენტის მიღება, ნაცვლად ჯანმოს მიერ რეკომენდებული 15 პაციენტისა. რეკომენდებულია ექიმთა წახალისების სხვადასხვა მექანიზმების დაწესება ექიმთა მუშაობის შეფასების ინსტრუმენტების დახვეწა განვითარება.

მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარეობა, გაზომილი ისეთი დონის ინდიკატორებით, როგორიცაა დაბადებისას სიცოცხლის მოსალოდნელი ხანგრძლივობა და დედათა და ბავშვთა სიკვდილობა – უმჯობესდებოდა 90-იან წლების მეორე ნახევრიდან. რაც მნიშვნელოვანი მიღწევაა გარდამავალ ეტაპზე მყოფი ჯანდაცვის სისტემისათვის. სიცოცხლის მოსალოდნელი ხანგრძლივობამ, ადრეულ 90-იან წლებში კლების შემდგომ, 1995 წლიდან 2011 წლამდე პერიოდში 70,3-დან 74.5-მდე მოიმატა, პარალელურად მოიმატა ხანდაზმული მოსახლეობის რაოდენობამაც.

ქვეყნის ეკონომიკური განვითარებისა და ჯანდაცვის სექტორში გატარებული რეფორმების შედეგად საყურადღებო პროგრესი შეინიშნება დედათა და ბავშვთა სიკვდილიანობის შემცირების თვალსაზრისით. ჩვილ ბავშვთა სიკვდილიანობის დონემ უკანასკნელი ათი წლის განმავლობაში თითქმის ორჯერ დაიკლო, ხუთ წლამდე ასაკის ბავშვთა სიკვდილიანობა – 24.9-დან 12.0-მდე, ხოლო დედათა სიკვდილიანობა კი 49.2-დან 27.4-მდე შემცირდა. ამის მიუხედავად, კიდევ კიდევ დიდი ძალისხმევაა საჭირო, რათა 2015 წლისთვის მიღწეული იქნეს „ათასწლეულის განვითარების მიზნებით“ განსაზღვრული სამიზნე მაჩვენებლები, ამისათვის საჭიროა მეტად განვითარდეს დედათა და ბავშვთა ჯანმრთელობის ხელშეწყობის ღონისძიებები.

სიკვდილობის მიზეზებს შორის კვლავაც წამყვანი ადგილი უჭირავს არაგადამდებ დაავადებებს მ.შ. სისხლის მიმოქცევის სისტემის დაავადებებს (36%), ავთვისებიანი სიმსივნეებს (10%) და ა.შ. აღინიშნება მოსახლეობის დაბერების და მასთან დაკავშირებული დაავადებების გავრცელების ზრდის ტენდენციები. არაგადამდები დაავადებებით გამოწვეული სიკვდილიანობისა და ავადობის ტვირთის შემცირების მიზნით, აუცილებელია არაგადამდები დაავადებების პრევენციის, მკურნალობისა და მართვის სტრატეგიის შემუშავება და ძირითადი ქრონიკული დაავადებების მეორეული პრევენცია გენერიკულ წამლებზე ხელმისაწვდომობით, დაბერების პრობლემებზე მეტი აქცენტირება, შესაბამისი სოციალური და სამედიცინო ღონისძიებების შემუშავება.

საქართველოში ეკონომიკური და სოციალური სტაბილურობის ფონზე, 2005-2011 წლებში ფსიქიკური აშლილობების ახალი შემთხვევები, როგორც მთლიანად მოსახლეობაში, ისე ბავშვებში შემცირების ტენდენციით ხასიათდება, თუმცა იმატებს პრევალენტობის მაჩვენებლები. რეკომენდებულია ისეთი ღონისძიებების გატარება, რომლებიც გახდის ფსიქიატრიულ სერვისებს უფრო ხელმისაწვდომს და მიმზიდველს, გააუმჯობესებს ფსიქიატრიული სერვისების პირველადი ჯანდაცვის რგოლში ინტეგრაციას და ხელს შეუწყობს სტიგმის შემცირებას.

მაღალი ხარისხის და უსაფრთხო სამედიცინო მომსახურებაზე ხელმისაწვდომობა და პაციენტების მიმართ ჯანდაცვის სისტემის გულისხმიერი დამოკიდებულება განსაზღვრავს პაციენტების კმაყოფილების დონეს მიღებული სამედიცინო მომსახურეობის სხვადასხვა ასპექტით. სამედიცინო მომსახურებით სარგებლობისა და ჯანდაცვის დანახარჯების კვლევის შედეგები ცხადყოფს, რომ პაციენტთა კმაყოფილების ხარისხი მაღალია (80%-ზე მეტი) ისეთი მნიშვნელოვანი მომსახურების ასპექტების მიმართ, როგორიცაა მკურნალობის მიზეზების თაობაზე ადექვატური ახსნა-განმარტების მიცემა და ექიმების მიერ პაციენტისათვის ადექვატური დროის დათმობა.

სამედიცინო მომსახურეობის კლინიკური ეფექტიანობის გაუმჯობესება, რაც მკურნალობის უკეთეს გამოსავალთან ასოცირდება, ჯანდაცვის სისტემის მნიშვნელოვანი ზრუნვის საგანია. ტუბერკულოზის ეროვნული პროგრამა წარმატებული იყო გამოჯანმრთელებულ შემთხვევათა პროცენტული წილის გაზრდაში. 2004-2010 წლებში წარმატებული მკურნალობის მაჩვენებელი „ახალ ნაცხ-დადებით შემთხვევათა“ შორის 68%-დან 77%-მდე გაიზარდა, ხოლო შეწყვეტილი მკურნალობის მაჩვენებელი, 13%-დან 7%-მდე შემცირდა. მიუხედავად ამისა, ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით, საქართველო მიეკუთვნება რეზისტენტული ტუბერკულოზის მხრივ „მაღალი ტვირთის მქონე“ ქვეყანას. საქართველო ერთ–ერთია იმ მცირერიცხოვან ქვეყნებს შორის, რომელთაც უკვე მიაღწიეს რეზისტენტული ტუბერკულოზის დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის უნივერსალურ ხელმისაწვდომობას. შემდგომი ძალისხმევაა საჭირო ტუბერკულოზის კონტროლის ეროვნული პროგრამის სხვადასხვა ასპექტის სრულყოფისათვის. განსაკუთრებული ყურადღება უნდა დაეთმოს ქიმიოთერაპიისთვის გამოყენებული პირველი რიგის ანტიბიოტიკების არასწორი გამოყენების რეგულირებას და პაციენტთა მოტივირებას, ბოლომდე ჩაიტარონ ანტიტუბერკულოზური მკურნალობა.

აივ-ინფექციის შემთხვევების გვიანი გამოვლენა (შემთხვევათა 54% რეგისტრიდება გვიან, შიდსის სტადიაზე) ქვეყანაში საკმაოდ მაღალია და ერთ-ერთ სერიოზულ პრობლემას წარმოადგენს. 2010 წლიდან ამუშავდა რუტინული და სენტინელური ეპიდზედამხედველობის ახალი სისტემები, რაც გააუმჯობესებს ადრეულ სტადიაში ინფიცირების გამოვლენას.

სიმსივნური დაავადებებით სიკვდილიანობის მაღალი დონის შენარჩუნება უმეტესწილად განპირობებულია ადრეულ I და II სტადიაზე დაბალი გამოვლენის მაჩვენებლით (25%-იდან 30%-მდე). აღსანიშნავია, ის ფაქტიც რომ საქართველოში ქალთა მხოლოდ მცირე რაოდენობა იტარებს სკრინინგს მკერდის და საშვილოსნოს ყელის კიბოზე. ქვეყანაში უკვე ამოქმედებულმა დაავადებათა ადრეული გამოვლენისა და სკრინინგის პროგრამებმა უნდა უზრუნველყოს სიმსივნეების ადრეულ დიაგნოსტიკა და ხელი შეუწყოს სიკვდილიანობის მაჩვენებელების შემცირებას.

ქვეყანაში არ ტარდება მოსახლეობის რეგულარული კვლევები ჯანმრთელობის ისეთი რისკ-ფაქტორების გავრცელების დონის შესაფასებლად, როგორიცაა თამბაქოს, ალკოჰოლის და ნარკოტიკების მოხმარება, ჭარბი წონა, დაბალი ფიზიკური აქტივობა და არასწორი კვება, რომელთა გავრცელების დონის ცოდნა და მათ შესამცირებლად ზომების გატარება, სიკვდილიანობის და ავადობის წამყვან მიზეზებზე ზემოქმედების სასიცოცხლოდ აუცილებელი სტრატეგიებია. მთავრობამ უნდა განიხილოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვისა და პროფილაქტიკური პროგრამების დაფინანსების გაზრდის საკითხი ძირითადი აქცენტით მოსახლეობის ჯანმრთელობაზე მავნე ზეგავლენის მქონე უმთავრესი რისკ-ფაქტორების პროფილაქტიკასა და ცხოვრების ჯანსაღი წესის ადვოკატირებაზე.

ლიდერობის და ხელმძღვანელობის ძირითადი პრინციპები გულისხმობს, როგორც პოლიტიკური, ისე ტექნიკური გადაწყვეტილებების მიღებას და საზოგადოებრივი ინტერესების დაცვის მიზნით მოიცავს როგორც სახელმწიფო, ისე კერძო სექტორის ზედამხედველობას. ჯანდაცვის დაფინანსებაში, სამედიცინო მომსახურების მიწოდებაში, სამედიცნო აჭღურვილობისა და მედეკამენტებით მომარაგებაში კერძო სექტორის როლის მნიშვნელოვანი გაძლიერება ახალ გამოწვევებს აყენებს სახელმწიფოს წინაშე. ამ გამოწვევებზე საპასუხოდ აუცილებელია სახელმწიფოს როლის გაზრდა რეგულირებისა და თვითრეგულირების ეფექტური ინტერვენციების შემუშავებასა და დანერგვაში. საჭიროა განხორციელდეს სახელმწიფო და კერძო სექტორის თანამშრომლობის სტრატეგიის ჩამოყალიბება მომავალი ორი-სამი წლის განმავლობაში.

ქვეყანაში დღეს მოქმედი ჯანმრთელობის დაცვის 2011-2015 წლების ეროვნული სტრატეგია საჭიროებს დახვეწას ახალი რეალიებიდან გამომდინარე, ასევე უნდა შემუშავდეს დეტალური 3-5 წლიანი სამოქმედო გეგმა, რომლის საფუძველიც იქნება ჯანმოს ახალი ევროპული სტარტეგია ჯანმრთელობა 2020, გაეროს უახლესი რეზოლუცია ხარისხიან სამედიცინო მომსახურებით უნივერსალურ მოცვასთან დაკავშირებით, ადელაიდას შეთანხმება „ჯანმრთელობა ყველა პოლიტიკაში“, რიოს პოლიტიკური დეკლარაცია სოციალურ დეტერმინანტებზე, გაეროს გლობალური სტრატეგია დედათა ბავშვთა ჯანმრთელობისთვის, ნიუ იორკის პოლიტიკური დეკლარაცია არაგადამდებ დაავადებებზე და სხვ.

მთავრობამ, როგორც ერთიანმა ხელმძღვანელმა უნდა უზრუნველყოს სხვადასხვა სექტორების, სამინისტროებისა და სააგენტოების ურთიერთთანამშრომობის კოორდინაცია ჯანდაცვის სისტემის გაძლიერების საქმეში. მიუხედავად იმისა, რომ ამ თანამშრომლობის ხარისხის პირდაპირი გაზომვა შედარებით რთულია, არსებობს მტკიცებულება იმისა, რომ წამყვან მონაწილეებს შორის ასეთი ურთიერთანამშრომლობა არსებობს.

ხელოვნური და ბუნებრივი კატასტროფებით გამოწვეული საგანგებო მდგომარეობებისათვის მზადყოფნისთვის აუცილებელია სხვადასხვა სამინისტროებსა და ადგილობრივ ხელისუფლებას შორის ეფექტური ინტერსექტორული თანამშრომლობა. სამინისტროს საგანგებო სიტუაციების კოორდინაციისა და რეჟიმის დეპარტამენტი პასუხისმგებელია საგანგებო სიტუაციების მიმართ ჯანდაცვის ნაციონალური სისტემის მზადყოფნის გეგმების შემუშავებაზე. დღეისათვის, საგანგებო სიტუაციებზე მზადყოფნის და რეაგირების გეგმები შემუშავებული, შეთანხმებული და სამინისტროში წარმოდგენილი აქვს 184 სამედიცინო დაწესებულებას. საქართველოში დამკვიდრებულია უწყებათაშორისი შეთანხმებული მოქმედების პრაქტიკა ჯანდაცვის ცალკეულ სერიოზულ პრობლემებთან დაკავშირებით. აღნიშნულის ერთ-ერთი დადასტურებაა 2007 წლიდან მოქმედი აივ ინფექციის/შიდსის, ტუბერკულოზისა და მალარიის წინააღმდეგ მიმართულ ღონისძიებათა ქვეყნის ერთიანი საკოორდინაციო საბჭო, ასევე რეპროდუქციული ჯანმრთელობის ეროვნული საბჭო, რომელთა შემადგენლობაშიც შედიან სახელმწიფო დაწესებულებების, სამოქალაქო საზოგადოების, მულტილატერალური და ბილატერალური საერთაშორისო პარტნიორი ორგანიზაციების წარმომადგენლები. უმჯობესია დარგთაშორისი კოორდინაციის ეფექტური მექანიზმებისა და ორმხრივი სამოქმედო გეგმების შემუშავება განათლების, სოფლის მეურნეობის, რეინტეგრაციის, პენიტენციალური და სხვა სექტორალურ სამინისტროებთან კოორდინაციით.

ჯანდაცვის სისტემას უნდა შეეძლოს პაციენტის უსაფრთხოების დაცვა და სამედიცინო შეცდომების პრევენცია შესაბამისი კანონმდებლობის შემუშავების, კლინიკური გაიდლაინების დანერგვის, სამედიცინო მომსახურების ხარისხის გაუმჯობესების მეშვეობით. 2012 წლისთვის სულ დამტკიცებულია 124 გაიდლაინი, თუმცა არსებობს მათი დანერგვის პრობლემა. კლინიკური გამოსავლის გაუმჯობესებისათვის გაიდლაინების მნიშვნელობის გათვალისწინებით, აუცილებელია ფორმალური პროცესის შემოღება, რომლის მეშვეობითაც მოხდება ოფიციალურად დამტკიცებული გაიდლაინების პრაქტიკული გამოყენების მონიტორინგი.

შეუძლებელია რუტინული ანგარიშგება პაციენტთა უსაფრთხოების ისეთ ინდიკატორებზე, როგორიცაა ნოზოკომიური ინფექციები, რეჰოსპიტალიზაციის, პოსტოპერაციული გართულებები და სიკვდილიანობის მაჩვენებლები. მონაცემთა ხარისხი, რომელიც არსებული ინდიკატორების გამოსათვლელად გამოიყენება, ასევე იწვევს გარკვეულ შეშფოთებას. სამედიცინო მომსახურების ხარისხის გაუმჯობესებისა და პაციენტზე ორიენტირებული ჯანდაცვის სერვისების განვითარების მიზნით, 2012 წლის სექტემბრიდან ამოქმედდა სტაციონარულ სამედიცინო დაწესებულებაში სამედიცინო მომსახურების ხარისხის გაუმჯობესების და პაციენტთა უსაფრთხოების უზრუნველყოფის შეფასების შიდა სისტემა. თუმცა დასახვეწია სამედიცინო მომსახურების ხარისხის გარე კონტროლის მექანიზმები.

საიმედო და ხარისხიანი ჯანდაცვის საინფორმაციო სისტემა ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ინსტრუმენტია ხელმძღვანელობის ფუნქციის განსახორციელებლად. 2010 წლიდან სამედიცინო და სტატისტიკური დოკუმენტაციის წარმოება გახდა ახალი სანებართვო პირობების შემადგენელი ნაწილი. შესაბამისად, გაიზარდა სექტორული ანგარიშგების სისტემაში ჩართული სამედიცინო მომსახურეობის მიმწოდებლების პროცენტული წილი (97%–100%), თუმცა ამჟამად არსებულ ჯანდაცვის საინფორმაციო სისტემას მნიშვნელოვანი ხარვეზები გააჩნია და მიღებული ინფორმაციის ხარისხი ვერ პასუხობს თანამედროვეობის მიერ წამოყენებულ მოთხოვნებს. აღნიშნულის დადასტურებაა სიკვდილიანობის მიზეზების აღრიცხვიანობის პრობლემა. 2010 წელს სიკვდილიანობის მიზეზების 55%, ხოლო 2011 წელს კი – 41% უცნობი დიაგნოზით, ანუ რუბრიკით „სიმპტომები, ნიშნები და გადახრები ნორმიდან, რომლებიც არ არის შეტანილი სხვა რუბრიკებში“ იყო კლასიფიცირებული. აუცილებელია სამედიცინო სტატისტიკის მოწესრიგება და გასატარებელია ისეთი ღონისძიებები, რომლებიც ხელს შეუწყობს სიკვდილიანობის მიზეზების სწორ დიაგნოსტირებას.
ერთიანი საინფორმაციო სისტემის გაუმჯობესების მიზნით, 2011 წლის თებერვლიდან მუშაობა დაიწყო ახალ, ინოვაციურ ელექტრონული ჯანდაცვის სისტემაზე, რომელიც დააკავშირებს სადაზღვევო კომპანიებს, სამედიცინო მომსახურების მიმწოდებლებს, ფარმაცევტულ დაწესებულებებს და მარეგულირებელ ორგანოებს, რათა გაცვალონ სარწმუნო ინფორმაცია, გაზარდონ ინფორმაციის ხარისხი და ეფექტურად მართონ რესურსები. შემუშავდება პერსონალური ელექტრონული სამედიცინო ჩანაწერების სისტემა ე.წ. ელექტრონული ისტორია, რომელიც ინფორმაციას დააკავშირებს ინდივიდთან და არა სამედიცინო მომსახურების მიმწოდებელთან. მიუხედავად იმისა, რომ აქტიურად მიმდინარეობს მუშაობა ელექტრონული ჯანდაცვის სისტემის განვითარებაზე, შესამუშავებელია სისტემის სრულფასოვანი დანერგვისათვის საჭირო მარეგულირებელი მექანიზმები. ჯანდაცვის სისტემის ფუნქციონირების შეფასების ინსტრუმენტი მხოლოდ იმ შემთხვევაში იქნება ქმედითი იარაღი ჯანდაცვის პოლიტიკისა და გადაწყვეტილებათა მიღების მტკიცებულებებზე დაფუძნებული პროცესისთვის, თუ ელექტრონული საინფორმაციო სისტემის დახმარებით მოხდება მისი რუტინული მომარაგება მაღალხარისხიანი მონაცემებით იმ ინდიკატორთა გამოსათვლელად, რომელიც საქართველოში ჯანდაცვის სისტემის ფუნქციონირების შეფასებისთვის გამოიყენება.

ჯანდაცვის სისტემის წარმატებული ფუნქციონირება მნიშვნელოვანწილადაა დამოკიდებული მტკიცებულებების ხელმისაწვდომობაზე, რომელთა მოპოვებაც შესაძლებელია რუტინული ან სპეციალური კვლევებით მოპოვებული მონაცემების მეცნიერული დამუშავებით. ბოლო წლებში ჯანდაცვით კვლევებზე დანახარჯები თანდათან იკლებს და შესაბამისად მცირდება მათი ხვედრითი წილი ჯანდაცავზე მთლიან დანახარჯებში. ჯანდაცვითი კვლევების დაფინანსების წყაროს უმეტესწილად სახელმწიფო სახსრები შეადგენს. მტკიცებულებებზე-დაფუძნებული პოლიტიკის შემუშავების ხელშესაწყობად აუცილებელია განისაზღვროს ინფორმაციული საჭიროებები, რომლებიც რუტინული სტატისტიკით არ მოიპოვება, დაიგეგმოს შესაბამისი კვლევები, განისაზღვროს მათი ჩატარების პერიოდულობა და მოძიებულ იქნას შესაბამისი რესურსები მათი მდგრადი დაფინანსების უზრუნველსაყოფად.

პაციენტის უფლებებისა და ინტერესების დაცვა მთავრობის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ამოცანას წარმოადგენს. შესაბამისად, საქართველოში პაციენტის ინტერესების დაცვის მექანიზმების უფრო ფართოდ ამოქმედება სადაზღვევო თუ სამკურნალო ურთიერთობებში დიდ მნიშვნელობას იძენს. აღნიშნულთან დაკავშირებით, საერთაშორისო გამოცდილებიდან გამომდინარე, 2008 წელს დაარსდა ჯანმრთელობის დაზღვევის მედიაციის სამსახური, რომელიც 2012 წლის ივნისში ჩამოყალიბდა როგორც სსიპ „სამედიცინო მედიაციის სამსახური“. ყოველწლიურად იზრდება როგორც პაციენტების, ისე სამედიცინო დაწესებულებებისა და სადაზღვევო კომპანიების მხრიდან მიმართვებისა და შეტყობინებების რაოდენობა, რაც ერთი მხრივ, მათი ინფორმირებულობის ამაღლების დონის, ხოლო მეორე მხრივ, მედიაციის სამსახურის, როგორც მათი უფლებებისა და ინტერესების დამცველი ორგანოსადმი ნდობის ამაღლებით აიხსნება.

საქართველოს ჯანდაცვის სისტემის ეფექტურობის მეორე შეფასებამ აჩვენა, რომ უკანასკნელ წლებში, მიუხედავად გარდამავალი პერიოდის სიძნელეებისა, მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარეობისა და სამედიცინო მომსახურების ხელმისაწვდომობის ამსახველ ინდიკატორებში დადებითი ძვრები და სიტუაციის გაუმჯობესების მრავალი ნიშანი შეიმჩნევა. მიმდინარეობს ჰოსპიტალური სექტორისა და პირველადი ჯანდაცვის სისტემის რეფორმირების პროცესი. გარკვეული ღონისძიებები გატარდა მომსახურების ხარისხის დახვეწის, მოსახლეობის ინფორმირებულობის და პაციენტთა უფლებების დაცვის გაუმჯობესების კუთხით. მიმდინარეობს მუშაობა მოსახლეობის ფინანსური რისკებისაგან დაცვისა და უნივერსალური მოცვის უზრუნველყოფის მიმართულებით. აღნიშნული ცვლილებები ხელს შეუწყობს ჯანდაცვის სისტემის ეფექტურობის გაუმჯობესებას, მისი შედეგები უკვე თვალსაჩინო იქნება მიმდინარე წელს და საქართველოს მოსახლეობის ჯანმრთელობისათვის გრძელვადიანი და მდგრადი ეფექტის მომტანი გახდება.

საქართველო – ჯანდაცვის სისტემის ეფექტურობის შეფასების ანგარიში

« Newer Posts - Older Posts »

Categories

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 2,638 other followers

%d bloggers like this: